Samenvatting Doeltreffend schoolbeleid
(mesoniveau)
Inhoud
Inleiding..................................................................................................................................................4
Deel 1: Omtrent beleid, beleidsvoerend vermogen en aanverwante begrippen...................................6
1. Wat is beleid?.................................................................................................................................6
2. Wat is beleidsvoerend vermogen?.................................................................................................8
2.1 Component 1: De mate waarin een school de haar beschikbare beleidsruimte…....................8
Consequentie 1: Noodzaak tot verantwoorden van eigen handelen..........................................9
Consequentie 2: groeiende verantwoordelijkheid (link groeiende beleidsruimte en
beleidsvoerend vermogen).......................................................................................................10
2.2 Component 2: …. Succesvol aanwendt om te komen tot …....................................................12
Schoolefffectiviteit en schoolontwikkeling...............................................................................12
Indicatoren van beleidsvoerend vermogen..............................................................................13
2.3 Component 3: ….voortdurend proces van behouden of veranderen van haar functioneren….
......................................................................................................................................................14
2.4 Component 4: …met als doel het verbeteren van de onderwijskwaliteit en bereiken van de
haar opgelegde en eigen doelen...................................................................................................15
3. Aanverwante begrippen: fasen en beleidsdomeinen...................................................................17
3.1 Fasen in beleidsvoering proces...............................................................................................17
3.2 Beleidsdomeinen....................................................................................................................18
Deel 2: culturele en structurele aspecten van een school....................................................................20
1. Inzicht in beleidsvoerend vermogen: culturele aspecten school..................................................20
1.1 Gedeelde normen, waarden en onuitgesproken assumpties als bouwstenen van cult..........21
Eerste element: onuitgesproken assumpties............................................................................21
Tweede element: Waarden......................................................................................................22
Derde element: gedeelde normen............................................................................................22
1.2 Waaruit blijkt cultuur van scholen..........................................................................................23
Manier 1: symbolen..................................................................................................................23
Manier 2: Rituelen....................................................................................................................24
Manier 3: verhalen, mythes, legendes......................................................................................24
1.3 Een op cultuur gebaseerde typologie van scholen.................................................................24
2. Inzicht in beleidsvoerend vermogen: structurele aspecten van de school...................................25
2.1 Structuur geconcretiseerd: positionele en procedurele organisatie.......................................26
Positionele organisatie.............................................................................................................26
, Procedurele organisatie............................................................................................................27
2.2 Passend vormgeven aan structurele aspecten.......................................................................29
2.3 Werken met een kwaliteitshandboek.....................................................................................30
Deel 3: Acht dragers van beleidsvoerend vermogen............................................................................31
1. Inleiding........................................................................................................................................31
2. Doeltreffende communicatie........................................................................................................32
2.1 sporen naar doeltreffende communicatie..............................................................................32
culturele aspecten van doeltreffende communicatie...............................................................33
organisatorische aspecten van doeltreffende communicatie...................................................34
vereiste 1: infrastructuur en accommodatie (tijd en ruimte)................................................34
Vereiste 2: positionele en procedurele kenmerken..............................................................34
2.2 Beleid maken van doeltreffende communicatie.....................................................................36
Een stand van zaken.................................................................................................................36
a. Checklist............................................................................................................................36
b. Communicatieklimaat in de school: openheid vs defensief..............................................37
c. Communicatiekanalen in de school...................................................................................37
Aanknopingspunten..................................................................................................................39
Aanknopingspunt 1: metacommunicatie: communiceer over communicatie......................39
Aanknopingspunt 2: Professionaliseer communicatie van teamleden.................................40
Aanknopingspunt 3: Een aantal beproefde communicatiekanalen......................................44
Aanknopingspunt 4: gericht inzetten van feedbackcommunicatieprocessen.......................44
3. ondersteunende relaties en samenwerking.................................................................................46
Sporen naar ondersteunende professionele en persoonlijke relaties..........................................46
Culturele aspecten van ondersteunende professionele en persoonlijke relaties.....................46
Schoolorganisatorische aspecten van ondersteunende professionele en persoonlijke relaties
..................................................................................................................................................48
Beleid maken van ondersteunende relaties.................................................................................49
Stand van zaken........................................................................................................................49
a. Checklist als vertrekpunt...................................................................................................49
b. De communicatie en samenwerkingskaart.......................................................................50
c. Wat staat samenwerking in de weg..................................................................................50
Aanknopingspunten..................................................................................................................51
a. Samenwerkingscultuur verwezenlijken.............................................................................51
b. Succesvol in team werken moet je leren..........................................................................54
c. Waarderend organiseren..................................................................................................58
d. Situationeel leiderschap....................................................................................................60
,4. Gedeeld leiderschap.....................................................................................................................61
4.1 Sporen naar gedeeld leiderschap............................................................................................62
4.1.1 culturele aspecten van gedeeld leiderschap....................................................................63
4.1.2 organisatorische aspecten van gedeeld leiderschap........................................................64
4.2 Beleid maken van gedeeld leiderschap...................................................................................64
4.2.1 Stand van zaken...............................................................................................................64
4.2.2 Aanknopingspunten.........................................................................................................67
Kwaliteit van beslissingen op school.....................................................................................67
Creëer voedingsbodem voor teacher leaderschaip..............................................................68
5.Gezamenlijke doelgerichtheid.......................................................................................................68
5.1 sporen naar gezamenlijke doelgerichtheid.............................................................................69
5.1.1 Culturele aspecten van gezamenlijke doelgerichtheid.....................................................69
5.1.2 Schoolorganisatorische aspecten gezamenlijke doelgerichtheid.....................................69
5.2. Beleid maken van gezamenlijke doelgerichtheid...................................................................70
5.2.1 Stand van zaken...............................................................................................................70
Checklist................................................................................................................................70
Welke zijn de streefdoelen in jouw school en worden die gedeeld?....................................71
Wegen naar beleidsvoerend vermogen: het concurrerende waardenmodel.......................71
5.2.2 Aanknopingspunten.........................................................................................................73
6. Responsief vermogen...................................................................................................................74
6.1 sporen naar responsief vermogen..........................................................................................75
6.1.1 Culturele aspecten responsief vermogen........................................................................76
6.1.2 Schoolorganisatorische aspecten van responsief vermogen...........................................76
6.2 Beleid maken van responsief vermogen.................................................................................77
6.2.1 Stand van zaken...............................................................................................................77
Checklist indicatoren responsief vermogen..........................................................................77
Wie zijn de belangrijkste stakeholders en wat zijn hun verwachingen?...............................77
Hoe treed je in interactie met schoolomgeving....................................................................78
6.2.2 Aanknopingspunten.........................................................................................................78
Maak het onzichtbare zichtbaar...........................................................................................78
Kijk in de toekomst...............................................................................................................79
Duurzaam leiderschap..........................................................................................................81
7. Innovatief vermogen....................................................................................................................82
7.1 Sporen naar innovatief vermogen..........................................................................................82
7.1.1 culturele aspecten van innovatief vermogen...................................................................82
7.1.2 Organisatorische aspecten...............................................................................................82
, 7.2 Beleid maken van innovatief vermogen..................................................................................82
7.2.1 een stand van zaken........................................................................................................82
Checklist................................................................................................................................82
Mogelijke weerstanden en hoe ze te verkennen..................................................................83
Hoe reageert het team op vernieuwingen?..........................................................................83
7.2.2 Aanknopingspunten.........................................................................................................84
Omgaan met weerstanden en dwarsliggers.........................................................................84
Gepaste veranderstrategieën kiezen: veranderkwadranten Berenschot..............................85
Creëer kennis........................................................................................................................86
Doe aan dubbele lus leren....................................................................................................89
8. Geïntegreerd beleid......................................................................................................................90
8.1 Sporen naar geïntegreerd beleid............................................................................................90
8.1.1 culturele aspecten van een geintegreerd beleid..............................................................91
8.1.2 Schoolorganisatorische aspecten van een geintegreerd beleid.......................................92
8.2 Werk maken van geintegreerd beleid.....................................................................................92
8.2.1 Stand van zaken...............................................................................................................92
Checklist................................................................................................................................92
Beroepsopvatting leerkrachten............................................................................................93
Beroepsopvatting schoolleider.............................................................................................93
8.2.2. Aanknopingspunten........................................................................................................95
Prioriteiten identificeren.......................................................................................................95
Systeemdenken....................................................................................................................97
Inleiding
- Beleid van scholen is geen doel op zich
o Wel de vraag of aspecten van het schoolbeleid al dan niet een invloed hebben op
het leerproces en prestaties van de leerlingen
o Link is er maar wordt doelbewust niet altijd geexpliciteerd
- Er zijn dingen bekend over wat beleid succesvol maakt
o Onderzoek naar schooleffectiviteit en ontwikkeling
Drager van beleidsvoerend vermogen
- Kan school zelf beleidsaspecten beinvloeden?
o Er zijn aspecten die leden van schoolteam zelf kunnen vorm geven
Vooral leidinggevende en onderwijzend deel van team (minder nadruk op
ondersteunend personeel)
(mesoniveau)
Inhoud
Inleiding..................................................................................................................................................4
Deel 1: Omtrent beleid, beleidsvoerend vermogen en aanverwante begrippen...................................6
1. Wat is beleid?.................................................................................................................................6
2. Wat is beleidsvoerend vermogen?.................................................................................................8
2.1 Component 1: De mate waarin een school de haar beschikbare beleidsruimte…....................8
Consequentie 1: Noodzaak tot verantwoorden van eigen handelen..........................................9
Consequentie 2: groeiende verantwoordelijkheid (link groeiende beleidsruimte en
beleidsvoerend vermogen).......................................................................................................10
2.2 Component 2: …. Succesvol aanwendt om te komen tot …....................................................12
Schoolefffectiviteit en schoolontwikkeling...............................................................................12
Indicatoren van beleidsvoerend vermogen..............................................................................13
2.3 Component 3: ….voortdurend proces van behouden of veranderen van haar functioneren….
......................................................................................................................................................14
2.4 Component 4: …met als doel het verbeteren van de onderwijskwaliteit en bereiken van de
haar opgelegde en eigen doelen...................................................................................................15
3. Aanverwante begrippen: fasen en beleidsdomeinen...................................................................17
3.1 Fasen in beleidsvoering proces...............................................................................................17
3.2 Beleidsdomeinen....................................................................................................................18
Deel 2: culturele en structurele aspecten van een school....................................................................20
1. Inzicht in beleidsvoerend vermogen: culturele aspecten school..................................................20
1.1 Gedeelde normen, waarden en onuitgesproken assumpties als bouwstenen van cult..........21
Eerste element: onuitgesproken assumpties............................................................................21
Tweede element: Waarden......................................................................................................22
Derde element: gedeelde normen............................................................................................22
1.2 Waaruit blijkt cultuur van scholen..........................................................................................23
Manier 1: symbolen..................................................................................................................23
Manier 2: Rituelen....................................................................................................................24
Manier 3: verhalen, mythes, legendes......................................................................................24
1.3 Een op cultuur gebaseerde typologie van scholen.................................................................24
2. Inzicht in beleidsvoerend vermogen: structurele aspecten van de school...................................25
2.1 Structuur geconcretiseerd: positionele en procedurele organisatie.......................................26
Positionele organisatie.............................................................................................................26
, Procedurele organisatie............................................................................................................27
2.2 Passend vormgeven aan structurele aspecten.......................................................................29
2.3 Werken met een kwaliteitshandboek.....................................................................................30
Deel 3: Acht dragers van beleidsvoerend vermogen............................................................................31
1. Inleiding........................................................................................................................................31
2. Doeltreffende communicatie........................................................................................................32
2.1 sporen naar doeltreffende communicatie..............................................................................32
culturele aspecten van doeltreffende communicatie...............................................................33
organisatorische aspecten van doeltreffende communicatie...................................................34
vereiste 1: infrastructuur en accommodatie (tijd en ruimte)................................................34
Vereiste 2: positionele en procedurele kenmerken..............................................................34
2.2 Beleid maken van doeltreffende communicatie.....................................................................36
Een stand van zaken.................................................................................................................36
a. Checklist............................................................................................................................36
b. Communicatieklimaat in de school: openheid vs defensief..............................................37
c. Communicatiekanalen in de school...................................................................................37
Aanknopingspunten..................................................................................................................39
Aanknopingspunt 1: metacommunicatie: communiceer over communicatie......................39
Aanknopingspunt 2: Professionaliseer communicatie van teamleden.................................40
Aanknopingspunt 3: Een aantal beproefde communicatiekanalen......................................44
Aanknopingspunt 4: gericht inzetten van feedbackcommunicatieprocessen.......................44
3. ondersteunende relaties en samenwerking.................................................................................46
Sporen naar ondersteunende professionele en persoonlijke relaties..........................................46
Culturele aspecten van ondersteunende professionele en persoonlijke relaties.....................46
Schoolorganisatorische aspecten van ondersteunende professionele en persoonlijke relaties
..................................................................................................................................................48
Beleid maken van ondersteunende relaties.................................................................................49
Stand van zaken........................................................................................................................49
a. Checklist als vertrekpunt...................................................................................................49
b. De communicatie en samenwerkingskaart.......................................................................50
c. Wat staat samenwerking in de weg..................................................................................50
Aanknopingspunten..................................................................................................................51
a. Samenwerkingscultuur verwezenlijken.............................................................................51
b. Succesvol in team werken moet je leren..........................................................................54
c. Waarderend organiseren..................................................................................................58
d. Situationeel leiderschap....................................................................................................60
,4. Gedeeld leiderschap.....................................................................................................................61
4.1 Sporen naar gedeeld leiderschap............................................................................................62
4.1.1 culturele aspecten van gedeeld leiderschap....................................................................63
4.1.2 organisatorische aspecten van gedeeld leiderschap........................................................64
4.2 Beleid maken van gedeeld leiderschap...................................................................................64
4.2.1 Stand van zaken...............................................................................................................64
4.2.2 Aanknopingspunten.........................................................................................................67
Kwaliteit van beslissingen op school.....................................................................................67
Creëer voedingsbodem voor teacher leaderschaip..............................................................68
5.Gezamenlijke doelgerichtheid.......................................................................................................68
5.1 sporen naar gezamenlijke doelgerichtheid.............................................................................69
5.1.1 Culturele aspecten van gezamenlijke doelgerichtheid.....................................................69
5.1.2 Schoolorganisatorische aspecten gezamenlijke doelgerichtheid.....................................69
5.2. Beleid maken van gezamenlijke doelgerichtheid...................................................................70
5.2.1 Stand van zaken...............................................................................................................70
Checklist................................................................................................................................70
Welke zijn de streefdoelen in jouw school en worden die gedeeld?....................................71
Wegen naar beleidsvoerend vermogen: het concurrerende waardenmodel.......................71
5.2.2 Aanknopingspunten.........................................................................................................73
6. Responsief vermogen...................................................................................................................74
6.1 sporen naar responsief vermogen..........................................................................................75
6.1.1 Culturele aspecten responsief vermogen........................................................................76
6.1.2 Schoolorganisatorische aspecten van responsief vermogen...........................................76
6.2 Beleid maken van responsief vermogen.................................................................................77
6.2.1 Stand van zaken...............................................................................................................77
Checklist indicatoren responsief vermogen..........................................................................77
Wie zijn de belangrijkste stakeholders en wat zijn hun verwachingen?...............................77
Hoe treed je in interactie met schoolomgeving....................................................................78
6.2.2 Aanknopingspunten.........................................................................................................78
Maak het onzichtbare zichtbaar...........................................................................................78
Kijk in de toekomst...............................................................................................................79
Duurzaam leiderschap..........................................................................................................81
7. Innovatief vermogen....................................................................................................................82
7.1 Sporen naar innovatief vermogen..........................................................................................82
7.1.1 culturele aspecten van innovatief vermogen...................................................................82
7.1.2 Organisatorische aspecten...............................................................................................82
, 7.2 Beleid maken van innovatief vermogen..................................................................................82
7.2.1 een stand van zaken........................................................................................................82
Checklist................................................................................................................................82
Mogelijke weerstanden en hoe ze te verkennen..................................................................83
Hoe reageert het team op vernieuwingen?..........................................................................83
7.2.2 Aanknopingspunten.........................................................................................................84
Omgaan met weerstanden en dwarsliggers.........................................................................84
Gepaste veranderstrategieën kiezen: veranderkwadranten Berenschot..............................85
Creëer kennis........................................................................................................................86
Doe aan dubbele lus leren....................................................................................................89
8. Geïntegreerd beleid......................................................................................................................90
8.1 Sporen naar geïntegreerd beleid............................................................................................90
8.1.1 culturele aspecten van een geintegreerd beleid..............................................................91
8.1.2 Schoolorganisatorische aspecten van een geintegreerd beleid.......................................92
8.2 Werk maken van geintegreerd beleid.....................................................................................92
8.2.1 Stand van zaken...............................................................................................................92
Checklist................................................................................................................................92
Beroepsopvatting leerkrachten............................................................................................93
Beroepsopvatting schoolleider.............................................................................................93
8.2.2. Aanknopingspunten........................................................................................................95
Prioriteiten identificeren.......................................................................................................95
Systeemdenken....................................................................................................................97
Inleiding
- Beleid van scholen is geen doel op zich
o Wel de vraag of aspecten van het schoolbeleid al dan niet een invloed hebben op
het leerproces en prestaties van de leerlingen
o Link is er maar wordt doelbewust niet altijd geexpliciteerd
- Er zijn dingen bekend over wat beleid succesvol maakt
o Onderzoek naar schooleffectiviteit en ontwikkeling
Drager van beleidsvoerend vermogen
- Kan school zelf beleidsaspecten beinvloeden?
o Er zijn aspecten die leden van schoolteam zelf kunnen vorm geven
Vooral leidinggevende en onderwijzend deel van team (minder nadruk op
ondersteunend personeel)
