ZORG DRAGEN & BEGRENZEN
DEEL 1: BASISKENNIS
1. WAT IS AGRESSIE EN GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG?
Het leed dat agressie en grensoverschrijdend gedrag veroorzaakt, treft
mensen vaak diep.
Het omgaan met escalaties en het zorgdragen voor herstel vraagt openheid,
deskundigheid, moed, tijd en inspanningen.
1.1 HET BOS EN DE BOMEN: WOORDEN VOOR AGRESSIE EN
GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG
Agressie kan vele vormen aannemen, kan gaan om heel subtiele intimidatie
tot het gebruik van brute, fysieke kracht.
We gebruiken de tem ‘agressie en grensoverschrijdend gedrag’ als neutrale
koepelterm.
Agressie tegenwoordig meer in de dagelijkse realiteit en berichtgeving
binnengeslopen.
Grensoverschrijdend gedrag gedrag waar iemand last van heeft (grenzen
die worden overschreden)
Agressie wordt vaak in negatieve zin gebruikt, hierdoor vergeten we dat
agressie niet per definitie negatief is. Agressie is volgens Gryson en De Waele
in wezen een positieve innerlijke kracht, gericht op evenwichten vooruitgang.
Agressie als levensdrift, goesting, gaan voor belangrijke kwesties, kracht,
competentie,…
Een andere vorm van niet-destructieve vorm van agressie is de ‘speelse’
agressie.
1.2 DOOR WELKE OGEN KIJKEN WE: EEN WELOVERWOGEN DEFINITIE
Agressie = gedrag waarbij iemand de bedoeling heeft om een andere persoon
schade te berokkenen.
Agressie = gedrag waarbij een persoon schade toebrengt aan materiaal of de
psychische of fysieke grenzen overschrijdt van zichzelf of een andere persoon.
Het effect van het gedrag op het slachtoffer is het uitgangspunt.
Iedereen kijkt op een andere manier naar agressie wat de ene als agressie
ervaart, is dat nog niet voor de ander. Je bewust zijn van deze subjectiviteit is
een belangrijk uitgangspunt.
,Je mag grensoverschrijdend gedrag niet als ‘normaal’ gaan beschouwen.
Hetzelfde bij agressie, de lichte vormen van agressie moeten ook serieus
genomen worden.
Bij elke situatie eerlijk luisteren naar je gevoelens en je intuïtie.
1.3 ONZE KIJK OP AGRESSIE
Er zijn veel verschillende theorieën over het ontstaan van agressie. Er zijn 4
uitgangpunten waaruit we vetrekken om een kader te scheppen. Het eerste
uitgangspunt is veiligheid, het 2de en 3de laten zien dat agressie een
samenspel is van verschillende factoren. Het vierde staat stil bij agressie als
communicatiestijl.
Uitgangspunt 1: structurele veiligheid naast relationele veiligheid
Omgaan met agressie betekent aandacht hebben voor veiligheid. We hebben
het in deze context over het belang van een duidelijke werk- en leefstructuur
(structurele veiligheid) en de noodzaak van vertrouwensrelaties (relationele
veiligheid) als basisvoorwaarden om agressie-incidenten te voorkomen of
professioneel te kunnen hanteren
Structurele veiligheid
Alles wat samenhangt met procedures, afspraken en
geschreven/ongeschreven regels die in een organisatie gehanteerd worden
om de samenwerking te optimaliseren.
We stellen vast dat we niet alle regels en afspraken gemakkelijk kunnen
onthouden, laat staan naleven. Hierdoor maken we de keuze om die regels te
onthouden die het dichts bij onze eigen waarden en normen liggen.
Er heerst verwarring bij het stellen van regels bij heel wat mensen. Mensen
hebben een andere visie van waaruit ze vertrekken om te kijken naar
grenzen.
In een professionele context vertrekken we vanuit het belang van de ander.
We zetten even onze eigen persoonlijke grenzen aan de kant. We staan stil en
denken na wat onze opdracht is en vertalen die in regels en afspraken.
Het nadenken over het ontstaan van een teamdenken over regels en grenzen
brengt rust en duidelijkheid. Dat noemen we structurele veiligheid.
Relationele veiligheid
Relaties zijn een essentieel onderdeel van ons menselijk bestaan. We zijn pas
echt gelukkig als de relaties ook veilig zijn.
Wanneer we in contact komen met mensen die zich dikwijls agressief
opstellen, dan is de kans groot dat er bij hen een fundamentele angst
aanwezig is. Bij hen is het belangrijk om deze relationele veiligheid te bieden,
namelijk relaties die voorspelbaar zijn en dus te vertrouwen.
,Uitgangspunt 2: een basishouding van ‘zorgdragende begrenzing’
Zoeken naar een evenwicht tussen de meer normerend, gezagdragende,
begrenzende houding en de warme, zorgende houding is niet eenvoudig.
Vanuit de theorie van de attributie kunnen we stellen dat externaliserend
grensoverschrijdend gedrag leidt tot cumulatie van begrenzen en een daling
van het bieden van zorg. Het is belangrijk om een evenwicht te zoeken
zorgdragende begrenzing
Attributietheorie
Een overdosis aan zorg zonder veel grenzen kan verstikkend werken juist
stuurloosheid bevorderen. Een te sterk begrenzende houding heeft hetzelfde
effect als een overdosis aan zorg. Er kan innerlijke onrust ontstaan die kan
omslaan naar agressie en G.G.
Jongeren hebben baat bij een ruimte waar ze zich kunnen ontplooien tot
zelfsturende jongeren en waarbij ze leren rekening houden met hun eigen
grenzen en die van anderen.
Zorgdragende begrenzing betekent dat we kinderen en jongeren begrenzen
maar tegelijk ook zorg aanreiken. Grenzen veiligheid en duidelijkheid, zorg
essentieel voor verbinding
Uitgangspunt 3: Agressie is ‘A x C’
Agressie en assertiviteit zijn in de eerste plaats een normaal en natuurlijk
gegeven.
Het is belangrijk om te beseffen dat agressie niet louter gekoppeld is aan
bepaalde maatschappelijke fenomenen.
Agressie heeft 2 belangrijke invloedsfactoren aanleg (geboorte) en
context/omgeving. De omgeving zorgt voor het gevoel van ‘veiligheid’ dat we
ontwikkelen. We kunnen de omgeving mee vormgeven en dus impact hebben
op de regulatie van de agressieve gevoelens.
Uitgangspunt 4: agressie is taal
, Agressie wordt vaak omschreven als een vorm van communicatie. Agressie is
het onvermogen om taal te gebruiken.
Als kind kon je niet uitspreken wat je voelde en dit speelt een belangrijke rol.
Op het moment dat dat het kind woorden gebruikt voor wat hij voelt is een
cruciaal moment in de ontwikkeling en in de regulatie van agressie. Switch is
noodzakelijk eerste leerjaar
1.4 BESLUIT
Het lezen van agressie-incidenten is een eerste stap in het adequaat omgaan
met agressie en grensoverschrijdend gedrag.
2. HOE ZIET AGRESSIE ERUIT?
2.1 EEN ZEVENKOPPIGE DRAAK!
Agressie heeft verschillende gezichten en kan diverse vormen aannemen.
Er zijn expliciete uitingsvormen, waar erg zichtbaar is dat er met geweld een
grens wordt overschreden.
Ook subtiele, minder opvallende vormen van grensoverschrijdend gedrag
verdienen aandacht. Het is van belang om ook de subtiele vormen van
agressie te zien, op te merken en op te vangen. Herkennen en benoemen van
agressie is een eerste stap in het kunnen hanteren ervan.
2.2 AGRESSIE GEVIERDEELD: VIER UTIGANGSPUNTEN VAN AGRESSIE
Agressiefeiten worden ingedeeld in twee categorieën: verbale en fysieke vorm
van agressie. Dit schiet te kort er komen ook psychische & emotionele
agressie- en seksuele vormen voor.
Psychische of emotionele agressie (bijzondere categorie)
Dit zijn vermoedelijk de meest voorkomende vormen van agressie.
Mishandeld worden door ouders via kleinering, manipulatie. Andere
voorbeelden zijn stalking, afpersing. (Voorbeelden p44)
Verbale agressie
Verbale agressie of agressie geuit via woorden is een veelvoorkomende
uitingsvorm. Wordt mondeling of schriftelijk geuit.
De grens met de psychologische uitingsvormen is erg dun. Bijvoorbeeld
iemand met woorden onderuithalen.
Verbale agressie kan op zichzelf of in combinatie met fysieke, seksuele of
psychologische agressievormen voorkomen.
Fysieke agressie
DEEL 1: BASISKENNIS
1. WAT IS AGRESSIE EN GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG?
Het leed dat agressie en grensoverschrijdend gedrag veroorzaakt, treft
mensen vaak diep.
Het omgaan met escalaties en het zorgdragen voor herstel vraagt openheid,
deskundigheid, moed, tijd en inspanningen.
1.1 HET BOS EN DE BOMEN: WOORDEN VOOR AGRESSIE EN
GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG
Agressie kan vele vormen aannemen, kan gaan om heel subtiele intimidatie
tot het gebruik van brute, fysieke kracht.
We gebruiken de tem ‘agressie en grensoverschrijdend gedrag’ als neutrale
koepelterm.
Agressie tegenwoordig meer in de dagelijkse realiteit en berichtgeving
binnengeslopen.
Grensoverschrijdend gedrag gedrag waar iemand last van heeft (grenzen
die worden overschreden)
Agressie wordt vaak in negatieve zin gebruikt, hierdoor vergeten we dat
agressie niet per definitie negatief is. Agressie is volgens Gryson en De Waele
in wezen een positieve innerlijke kracht, gericht op evenwichten vooruitgang.
Agressie als levensdrift, goesting, gaan voor belangrijke kwesties, kracht,
competentie,…
Een andere vorm van niet-destructieve vorm van agressie is de ‘speelse’
agressie.
1.2 DOOR WELKE OGEN KIJKEN WE: EEN WELOVERWOGEN DEFINITIE
Agressie = gedrag waarbij iemand de bedoeling heeft om een andere persoon
schade te berokkenen.
Agressie = gedrag waarbij een persoon schade toebrengt aan materiaal of de
psychische of fysieke grenzen overschrijdt van zichzelf of een andere persoon.
Het effect van het gedrag op het slachtoffer is het uitgangspunt.
Iedereen kijkt op een andere manier naar agressie wat de ene als agressie
ervaart, is dat nog niet voor de ander. Je bewust zijn van deze subjectiviteit is
een belangrijk uitgangspunt.
,Je mag grensoverschrijdend gedrag niet als ‘normaal’ gaan beschouwen.
Hetzelfde bij agressie, de lichte vormen van agressie moeten ook serieus
genomen worden.
Bij elke situatie eerlijk luisteren naar je gevoelens en je intuïtie.
1.3 ONZE KIJK OP AGRESSIE
Er zijn veel verschillende theorieën over het ontstaan van agressie. Er zijn 4
uitgangpunten waaruit we vetrekken om een kader te scheppen. Het eerste
uitgangspunt is veiligheid, het 2de en 3de laten zien dat agressie een
samenspel is van verschillende factoren. Het vierde staat stil bij agressie als
communicatiestijl.
Uitgangspunt 1: structurele veiligheid naast relationele veiligheid
Omgaan met agressie betekent aandacht hebben voor veiligheid. We hebben
het in deze context over het belang van een duidelijke werk- en leefstructuur
(structurele veiligheid) en de noodzaak van vertrouwensrelaties (relationele
veiligheid) als basisvoorwaarden om agressie-incidenten te voorkomen of
professioneel te kunnen hanteren
Structurele veiligheid
Alles wat samenhangt met procedures, afspraken en
geschreven/ongeschreven regels die in een organisatie gehanteerd worden
om de samenwerking te optimaliseren.
We stellen vast dat we niet alle regels en afspraken gemakkelijk kunnen
onthouden, laat staan naleven. Hierdoor maken we de keuze om die regels te
onthouden die het dichts bij onze eigen waarden en normen liggen.
Er heerst verwarring bij het stellen van regels bij heel wat mensen. Mensen
hebben een andere visie van waaruit ze vertrekken om te kijken naar
grenzen.
In een professionele context vertrekken we vanuit het belang van de ander.
We zetten even onze eigen persoonlijke grenzen aan de kant. We staan stil en
denken na wat onze opdracht is en vertalen die in regels en afspraken.
Het nadenken over het ontstaan van een teamdenken over regels en grenzen
brengt rust en duidelijkheid. Dat noemen we structurele veiligheid.
Relationele veiligheid
Relaties zijn een essentieel onderdeel van ons menselijk bestaan. We zijn pas
echt gelukkig als de relaties ook veilig zijn.
Wanneer we in contact komen met mensen die zich dikwijls agressief
opstellen, dan is de kans groot dat er bij hen een fundamentele angst
aanwezig is. Bij hen is het belangrijk om deze relationele veiligheid te bieden,
namelijk relaties die voorspelbaar zijn en dus te vertrouwen.
,Uitgangspunt 2: een basishouding van ‘zorgdragende begrenzing’
Zoeken naar een evenwicht tussen de meer normerend, gezagdragende,
begrenzende houding en de warme, zorgende houding is niet eenvoudig.
Vanuit de theorie van de attributie kunnen we stellen dat externaliserend
grensoverschrijdend gedrag leidt tot cumulatie van begrenzen en een daling
van het bieden van zorg. Het is belangrijk om een evenwicht te zoeken
zorgdragende begrenzing
Attributietheorie
Een overdosis aan zorg zonder veel grenzen kan verstikkend werken juist
stuurloosheid bevorderen. Een te sterk begrenzende houding heeft hetzelfde
effect als een overdosis aan zorg. Er kan innerlijke onrust ontstaan die kan
omslaan naar agressie en G.G.
Jongeren hebben baat bij een ruimte waar ze zich kunnen ontplooien tot
zelfsturende jongeren en waarbij ze leren rekening houden met hun eigen
grenzen en die van anderen.
Zorgdragende begrenzing betekent dat we kinderen en jongeren begrenzen
maar tegelijk ook zorg aanreiken. Grenzen veiligheid en duidelijkheid, zorg
essentieel voor verbinding
Uitgangspunt 3: Agressie is ‘A x C’
Agressie en assertiviteit zijn in de eerste plaats een normaal en natuurlijk
gegeven.
Het is belangrijk om te beseffen dat agressie niet louter gekoppeld is aan
bepaalde maatschappelijke fenomenen.
Agressie heeft 2 belangrijke invloedsfactoren aanleg (geboorte) en
context/omgeving. De omgeving zorgt voor het gevoel van ‘veiligheid’ dat we
ontwikkelen. We kunnen de omgeving mee vormgeven en dus impact hebben
op de regulatie van de agressieve gevoelens.
Uitgangspunt 4: agressie is taal
, Agressie wordt vaak omschreven als een vorm van communicatie. Agressie is
het onvermogen om taal te gebruiken.
Als kind kon je niet uitspreken wat je voelde en dit speelt een belangrijke rol.
Op het moment dat dat het kind woorden gebruikt voor wat hij voelt is een
cruciaal moment in de ontwikkeling en in de regulatie van agressie. Switch is
noodzakelijk eerste leerjaar
1.4 BESLUIT
Het lezen van agressie-incidenten is een eerste stap in het adequaat omgaan
met agressie en grensoverschrijdend gedrag.
2. HOE ZIET AGRESSIE ERUIT?
2.1 EEN ZEVENKOPPIGE DRAAK!
Agressie heeft verschillende gezichten en kan diverse vormen aannemen.
Er zijn expliciete uitingsvormen, waar erg zichtbaar is dat er met geweld een
grens wordt overschreden.
Ook subtiele, minder opvallende vormen van grensoverschrijdend gedrag
verdienen aandacht. Het is van belang om ook de subtiele vormen van
agressie te zien, op te merken en op te vangen. Herkennen en benoemen van
agressie is een eerste stap in het kunnen hanteren ervan.
2.2 AGRESSIE GEVIERDEELD: VIER UTIGANGSPUNTEN VAN AGRESSIE
Agressiefeiten worden ingedeeld in twee categorieën: verbale en fysieke vorm
van agressie. Dit schiet te kort er komen ook psychische & emotionele
agressie- en seksuele vormen voor.
Psychische of emotionele agressie (bijzondere categorie)
Dit zijn vermoedelijk de meest voorkomende vormen van agressie.
Mishandeld worden door ouders via kleinering, manipulatie. Andere
voorbeelden zijn stalking, afpersing. (Voorbeelden p44)
Verbale agressie
Verbale agressie of agressie geuit via woorden is een veelvoorkomende
uitingsvorm. Wordt mondeling of schriftelijk geuit.
De grens met de psychologische uitingsvormen is erg dun. Bijvoorbeeld
iemand met woorden onderuithalen.
Verbale agressie kan op zichzelf of in combinatie met fysieke, seksuele of
psychologische agressievormen voorkomen.
Fysieke agressie
