Samenvatting Sociale wetgeving

Sociale wetgeving
Sociale wetgeving/recht
- Arbeidsrecht
= regelt diegenen die arbeid verrichten onder gezag tegen een geldige verloning die een
arbeidsovereenkomst/contract hebben gesloten
A. Arbeid in ondergeschikt verband (onder gezag)
 Werknemer: heeft een contract/overeenkomst
 In de privésector alleen werknemers
 Ambtenaar: wordt benoemd, heeft geen contract/overeenkomst maar werkt
in een administratief rechtelijke rechtsverhouding
 Vallen onder bestuursrecht (niet hier)
 ‘werken voor de overheid’
B. Bij publiekrechtelijke arbeidsverhouding: 2 soorten personen
 Ambtenaren
Werknemers = Contractanten Vb. Gemeenten, Ministeries
C. Niet voor zelfstandigen  economisch recht
- Sociale zekerheid
= een systeem van verplichte verzekeringen die gefinancierd worden door sociale
zekerheidsbijdragen voor iedereen die werkt.
A. 2 grote systemen
 Voor ambtenaren
 Voor werknemers
 7 onderdelen
1) Bijdrageregeling
= hoeveel wie wanneer wat betaald, hoe men dit aangeeft bij de RSZ, wat de
gevolgen zijn indien niet/te laat betaald
 werkgever & werkgever moeten bijdragen betalen.
 Zeer aanzienlijke financiële belastingen voor ondernemingen
 Minimumbijdrage voor werkgever = 25% (in praktijk nog meer)
 Werknemer betaald 13,07% (berekend op loon, ook onbegrensd loon)
2) Arbeidsongevallen
= letsel dat voorkomt uit een plotselinge gebeurtenis
3) Beroepsziekte
= ziekte die voortkomt uit langdurige blootstelling aan schadelijke stoffen in het
productieproces
4) Werkloosheid
= gaat over werknemers die hun baan hebben verloren
 Ook over tijdelijke werkloosheid
5) Gezinsbijslagen
= kostenvergoeding voor het opvoeden van kinderen
6) Invaliditeitsverzekering & Ziekteverzekering
 Arbeidsongeschiktheidsuitkeringen
 Ziektekostenverzekering & moederschapsuitkeringen
7) Zelfstandigen
 Berekend op een geplafonneerd beroepsinkomen, niet op loon

,  Gevolgen: schijnzelfstandigheid bij veelverdieners
 Is beperkter (geen arbeidsongevallen-, beroeps- werkloosheidsverzekering)
 Wel pensioenen, maar mager

Vb. arbeidsongeschikte werknemers hebben gedurende 1 maand recht op loon ten laste van de
werkgever. Na een maand komen deze werknemers terecht in de sociale zekerheid voor werknemers

Vb. Belgisch systeem van tijdelijke werkloosheid
Bij overmachtssituatie (vriesweer id bouw, Covid-19, …) kan men terugvallen op werkloosheids-
uitkeringen.

Sociale zekerheid <-> Sociale bijstand
= een vangnet voor mensen die niet in de sociale zekerheid terecht komen
B. Leefloon  Belgen en bevoorrechte vreemdelingen
C. OCMW-steun  iedereen (ook illegalen binnen bepaalde grenzen)
D. Uitkeringen aan minder validen
E. Gewaarborgde gezinsbijslag
Vb. uit huis gezet omdat men zwanger is en dus alleenstaande moeder
- Sociale bijstand behoort tot sociale zekerheid ruim gezien
- Vangnet voor de sociale zekerheid
- Grote verschillen
A. SB wordt niet gefinancierd door sociale zekerheidsbijdragen, maar door belastingen
B. Inkomenstoets = alleen voor mensen zonder inkomsten
 Niet bij sociale zekerheid
Bv. wanneer de partner heel veel verdient, krijgt men wel een
werkloosheidsuitkering als men werkloos is, maar geen sociale bijstand

Geschiedenis
Vroeger: slavernij, gildewezen (middeleeuwen)

Echt ontstaan einde 19de eeuw
 Heroïsche staking van het einde van de jaren 1880
 Leopold ll die de sociale kwestie onderkent
 Eerste stappen in het sociaal recht
Bv. wetten om de meest kwetsbare groepen (kinderen & vrouwen) te beschermen
 Deze wetten bestaan nog altijd, maar zijn vernieuwd
Bv. eerste arbeidsovereenkomstenwet voor arbeiders.
 Tot de Tweede Wereldoorlog schuchtere uitbouw van sociaal recht
Bv. wet op verenigingsvrijheid (voor vakbonden, studentenverenigingen, …)

Vanaf 1944-1945 is de ‘Gouden eeuw’ van ontwikkeling van het sociaal recht
 De arbeid onder gezag van werknemers
- Besluitwet (1945): fundament van de huidige sociale zekerheid.
- Bedrijfsorganisatiewet (1948): over ondernemingen met > 100 werknemers
- Arbeidsreglementenwet (1965): bestaat nog, maar gewijzigd
- Loonbeschermingswet (1965): beveiligd de uitbetaling van het loon (niet over hoeveel)
- CAO-wet (1968): arbeidsvoorwaarden voor werknemers in de privésector
A. Collectieve Arbeis Overeenkomst (zowel voor werknemers als paritaire comités)
- Ontslagbeschermingswet (jaren 20): voor bedienden
- Ontslagbeschermingswet (1963): voor handelsvertegenwoordigers/handelsreiziger

, - Wijziging van arbeidsovereenkomstenwetten (1969)
 Tot einde van de jaren 70
 Periode met grote moeilijkheden voor het sociaal recht
 Heeft te maken met aantal grote crisissen (petroleumcrisis, financiële crisis, COVID-19)
 Terugslag in de bescherming
Bv. lonen werden gedeeltelijk gedesindexeerd
Bv. loonmatigingswetgeving (om werkgevers/ondernemingen te beschermen)
 Gesel van de programmawetten
o Bulkwetten die vele verschillende zaken bevatten
o 100 artikelen
o Gaan snel door het parlement
o Doen afbreuk aan de juridische kwaliteit en transparantie van het systeem

Actualiteit (COVID-19)
1. Tijdelijke werkloosheid
 Overmacht of economische redenen (minder vraag, enz…)
 Uitkering werd opgetrokken tot 70% van begrensd loon
2. telewerk voor niet-essentiële sectoren
3. nieuwe wet inzake dataprotectie
 Bv. temperatuur meten mag, maar opslaan niet

Personele Toepassingsgebied arbeidsrecht
Wie valt onder het arbeidsrecht?
- Werkgevers (voor verplichtingen)
- Werknemers (vooral beschermingen)
- Arbeidscontractanten

Niet: zelfstandigen

Soms wel van toepassing op ambtenaren en publiekelijke werknemers met beperkt aantal wetten =
gelijkgestelden
Bv. loonbeschermingswet
Bv. welzijnswet (welzijn/veiligheid op het werk)
Bv. arbeidsreglementenwet (voor iedereen met personeel behalve leger & politie)

Sociaal strafwetboek
 Werkgevers die sociaalrechtelijke wetgeving niet nakomen krijgen strafsancties
 ‘België is een politiestaat op vlak van sociaal recht’ ~ prof
 Geldt voor werkgevers & werknemers, maar ook ouders die kinderen laten werken,
publiekrechtelijke werknemers

Personen die arbeid verrichten, maar geen werknemer zijn:
 Vrijwilligerswerk
o Genieten ook van aansprakelijkheidsbescherming
o Aantal beginselen uit het arbeidsrecht

, Materiele toepassingsgebied arbeidsrecht
4 onderdelen
1. Individuele arbeidsrecht
- Van toepassing op individuele arbeidsovereenkomsten
= verplichtingen van werkgever en werknemer jegens elkaar
= arbeidsovereenkomstenrecht
- Ook andere wetten die deze relatie regelen
Bv. arbeidsovereenkomstenwet (1978)
2. Collectieve arbeidsrecht
- Regelt de verhouding van werknemers (als groep) ten aanzichte van (een groep van)
werkgevers
- Bevat:
A. Ondernemingsraad
B. Preventiecomité
C. Stakingsrecht
D. Vakbonden
3. Arbeidsreglementering & individueel arbeidsrecht
- Alles wat veiligheid en welzijn van werknemers inhoud
A. Moederschapsbescherming
B. Arbeidsduurwetgeving
C. Jaarlijkse vakantie
D. Pesten op het werk
- Ingewikkeld en zeer uitgebreid
4. Handhavingsrecht
- 2 grote luiken
A. Burgerrechtelijk luik
 Geschillen tussen werkgevers en werknemers met de organisatie van de
arbeidsrechtbanken
 Worden in beginsel beheerst door het gerechtelijk wetboek
 Aparte arbeidsrechtbanken met aparte procedures
 Doorbraak: werknemers kunnen zich laten vertegenwoordigen en bijstaan
door vertegenwoordigers van de sociale organisaties.
B. Strafrechtelijk luik
 Strafrechtelijke/repressieve handhaving van het sociaal recht
 Algemene overkill aan strafbepalingen
 Kan leiding tot administratieve geldboetes
 Te vinden in het sociaal strafwetboek
 Boetes lijken laag, maar volgens Wet van de Opdecimen (boete x8)
 Sancties worden niet opgelegd door de strafrechtelijke rechtbank maar door
de administratie
 Federale overheidsdienst voor werk, arbeid en sociaal overleg (FOD
WASO)
 Kan niet autonoom geldboetes opleggen
 Deze kunnen worden aangevochten (beroep aantekenen)
 Dan komt dit wel bij de arbeidsrechtbank terecht
 Strafrechtelijke bevoegdheid/handhaving komt terecht bij de correctionele
rechtbank