KL: OWE 1 (2024-2025) Juna Denoulet
INHOUDSTAFEL
DEEL 1. Ruimte .............................................................................................................................. 1
HOOFDSTUK 1. De aardrijkskundige visie ................................................................................... 1
1.1. De onderwijskundige driehoek........................................................................................ 1
1.2. Wat is aardrijkskunde? ................................................................................................... 1
1.3. De geografische kubus ................................................................................................... 2
1.3.1. De bestaansdimensies .............................................................................................. 2
1.3.2. Bronnengebruik en -onderzoek ................................................................................... 3
1.3.3. De geografische zienswijze ........................................................................................ 3
HOOFDSTUK 2. Oriëntatie en kaartvaardigheid ........................................................................... 3
2.1. Voorbereidend kaartlezen .............................................................................................. 3
2.2. Aanvankelijk kaartlezen ................................................................................................. 4
2.2.1. Kaartbegrip of plattegrondsbesef ............................................................................... 4
2.2.2. Kaartsymbolen .......................................................................................................... 4
2.2.3. Schaalbegrip ............................................................................................................. 5
2.2.4. Richtingen................................................................................................................. 6
2.2.5. Plaatsbepaling .......................................................................................................... 6
2.2.6. Generalisatie ............................................................................................................ 7
2.3. Voortgezet kaartlezen .................................................................................................... 7
2.4. Middelen voor kaartlezen ............................................................................................... 7
2.4.1. De atlas .................................................................................................................... 7
2.4.2. De globe ................................................................................................................... 8
2.4.3. De wandkaart ............................................................................................................ 8
2.5. Oriëntatie ...................................................................................................................... 8
HOOFDSTUK 3. Didactiek “weer en klimaat” .............................................................................. 9
3.1. Klimaatverandering........................................................................................................ 9
3.2. Verwerking in de klas ................................................................................................... 10
3.2.1. Leerlijn ................................................................................................................... 10
3.2.2. Experimenten met het weer ..................................................................................... 10
3.2.3. Aardrijkskundige vaardigheden ................................................................................ 10
HOOFDSTUK 4. Topografische basiskennis .............................................................................. 11
4.1. België.......................................................................................................................... 11
4.2. Europa ........................................................................................................................ 11
WAT KENNEN EN KUNNEN? .......................................................................................................... 18
DEEL 2. Tijd.................................................................................................................................. 19
HOOFDSTUK 1. Basiskennis tijd ............................................................................................... 19
1.1. Geschiedenis in het basisonderwijs .............................................................................. 19
1
,KL: OWE 1 (2024-2025) Juna Denoulet
1.1.1. Wat is geschiedenis? ............................................................................................... 19
1.1.2. Historisch kader ...................................................................................................... 19
1.1.3. Nut van geschiedenisonderwijs? .............................................................................. 19
1.2. Prehistorie .................................................................................................................. 20
1.2.1. Ontstaan van de mens ............................................................................................. 20
1.2.2. Neolithische- of landbouwrevolutie .......................................................................... 20
1.3. Oudheid ...................................................................................................................... 21
1.3.1. Oude Nabije Oosten ................................................................................................ 21
1.3.2. Klassieke Oudheid ................................................................................................... 22
1.4. Middeleeuwen ............................................................................................................. 24
1.4.1. De standenmaatschappij ......................................................................................... 25
1.4.2. De Pest ................................................................................................................... 25
1.4.3. Ontstaan Islam........................................................................................................ 25
1.4.4. Heropbloei van Europa ............................................................................................ 26
1.5. Nieuwe of vroegmoderne tijden .................................................................................... 26
1.5.1. Ontdekkingsreizigers ............................................................................................... 26
1.5.2. Macht in Europa ...................................................................................................... 27
1.5.3. Wetenschappelijke revolutie .................................................................................... 27
1.5.4. Vernieuwde samenlevingen ..................................................................................... 27
1.6. Nieuwste of moderne tijden ......................................................................................... 28
1.6.1. Industriële revolutie ................................................................................................. 28
1.6.2. Wereldoorlogen....................................................................................................... 28
1.7. Onze tijd ..................................................................................................................... 29
1.7.1. Koude Oorlog .......................................................................................................... 29
1.7.2. Grote mondiale problemen ...................................................................................... 29
HOOFDSTUK 2. Dagelijkse tijd ................................................................................................. 29
2.1. Dag ............................................................................................................................. 30
2.2. Uur ............................................................................................................................. 30
2.3. Week .......................................................................................................................... 31
2.4. Maand ........................................................................................................................ 31
2.5. Jaar ............................................................................................................................. 32
2.6. Kalender ..................................................................................................................... 33
HOOFDSTUK 3. Historische tijd................................................................................................ 33
HOOFDSTUK 4. Didactiek ........................................................................................................ 34
4.1. Thematische aanpak ................................................................................................... 34
4.2. Ontwikkeling tijdsbesef ................................................................................................ 35
4.3. Lesvoorbereiding ......................................................................................................... 36
4.4. Lessencyclus .............................................................................................................. 36
2
,KL: OWE 1 (2024-2025) Juna Denoulet
4.5. Invalshoeken ............................................................................................................... 37
4.5.1. Economisch ............................................................................................................ 37
4.5.2. Politiek ................................................................................................................... 37
4.5.3. Cultureel ................................................................................................................ 37
4.5.4. Ecologisch .............................................................................................................. 38
4.6. Beeld .......................................................................................................................... 38
4.6.1. Beeld al didactisch model ........................................................................................ 38
4.6.2. Beeld als historische bron ........................................................................................ 38
4.6.3. Beeldvormers.......................................................................................................... 39
WAT KENNEN EN KUNNEN? .......................................................................................................... 40
DEEL 3. Natuur ............................................................................................................................ 41
HOOFDSTUK 1. Basiskennis .................................................................................................... 41
HOOFDSTUK 2. Didactiek ........................................................................................................ 41
2.1. Onderwijsleerstijlen ..................................................................................................... 41
2.2. Zeven-stappenplan ...................................................................................................... 42
2.3. PK-model .................................................................................................................... 42
WAT KENNEN EN KUNNEN? .......................................................................................................... 44
EX: basiskennis (gemiddeld 14/20 voor de drie delen) + didactiek
Deel van David moeilijker dan Diane (basiskennis Natuur niet onderschatten!)
Basiskennis Ruimte en Natuur via MC-vragen
Basiskennis Tijd via 10 juist of fout vragen zonder hogere cesuur, woordjes/begrippen uitleggen
Grote kans dat je lesvoorbereiding moet maken a.d.h.v. de 7 stappen in Natuur en je verslag omtrent
landschapswaardering
Herexamen moeilijker dan gewoon examen!
Mogelijke vragen van oudere student:
Wanneer valt het Romeinse keizerrijk?
Tijdlijn tekenen op de juiste wijze: dikke lijnen, pijlvormig, verhoudingen kloppen met de duur …
Landschapswaardering gebruiken met 7-stappenplan
3
,KL: OWE 1 (2024-2025) Juna Denoulet
4
,KL: OWE 1 (2024-2025) Juna Denoulet
DEEL 1. Ruimte
Ruimte = aardrijkskunde in het basisonderwijs
HOOFDSTUK 1. De aardrijkskundige visie
EX: ter informatie, nie echt kennen, dus gewoon lezen volstaat denk ik
1.1. De onderwijskundige driehoek
Onderwijs bestaat uit pedagogiek – inhoud – didactiek
1.2. Wat is aardrijkskunde?
Aardrijkskunde = geografie = bestudeert verschijnselen, systemen en processen die gebonden zijn aan
het aardoppervlak en voor hun verwezenlijking ruimte opeisen.
Fysische geografie = natuurkundige aardrijkskunde
Het gaat vooral om de natuur en de betekenis daarvan voor de mens
Sociale geografie = hoe mensen leven, waarom ze op bepaalde plaats wonen …
Vanuit verschillende invalshoeken: economisch, demografisch, cultureel, politiek …
Geografische elementen = ruimtelijk voorkomende feiten
Natuurlijke elementen: gebergte, rivier, oceaan …
Menselijke elementen: stad, kanaal …
Worden gebruikt om feiten te verklaren + om nieuwe verschijnselen te voorspellen
Geografische elementen beïnvloeden elkaar:
Verticale relaties: onderlinge betrekkingen die op éénzelfde plaats of gebied voorkomen
Horizontale relaties: onderlinge betrekkingen gelegen op verschillende plaatsen
Ruimtelijk systeem = netwerk van elementen die onderling verbonden zijn door relaties
Ruimtelijke processen = evoluties die die elementen ondergaan
Vb: bevolkingsevolutie, productieveranderingen in landbouw/industrie, verstedelijking vh platteland,
uitbouw van wegennetten, toeristische bewegingen …
Aardrijkskundig stappenplan:
Stap 1: aardrijkskundig verschijnsel waarnemen
Stap 2: onderzoeksvraag opstellen
Stap 3: hypothese formuleren
Stap 4: informatie verzamelen
Stap 5: informatie verwerken en waarnemingen doen
1
, KL: OWE 1 (2024-2025) Juna Denoulet
Stap 6: besluit nemen uit de waarnemingen + onderzoeksvraag beantwoorden
Stap 7: controleren of hypothese klopt
1.3. De geografische kubus
Geografische bril = hoe geografen naar de wereld kijken
Alles is gelokaliseerd
Geen plaats is hetzelfde
Kijk je op een andere schaal, dan zie je wat anders
De natuur bepaalt de structuur van gebieden
Mens en natuur bepalen de richting van gebieden
Relatieve afstand is belangrijk
Geografische kubus: om relatie tussen inhoud en didactiek van aardrijkskunde weer te geven
Bedacht door Jos Blokhuis
Bestaat uit 3 soorten lijnen die nog verder opgesplitst kunnen
worden:
Horizontale lijn = bestaansdimensies
Verticale lijn = bronnengebruik en -onderzoek
Dieptelijn = geografische zienswijze
1.3.1. De bestaansdimensies
Bestaansdimensies = brillen
Ruimtelijke samenhang = groot aantal verschijnselen,
aspecten en bestaansdimensies binnen elk stuk ruimte die
elkaar beïnvloeden
Per gebied ligt de focus op een andere dimensie/bril
Om ordening te brengen → leerstoforderingsmodel
1. Natuurlijke bril: relatie tussen mens en natuur/milieu
Vb-onderzoeksvragen: Wat groeit en bloeit er? Typerende landschappen? Milieuproblemen?
2. Economische bril: aspecten van mens en levensonderhoud
Vb-onderzoeksvragen: Waar leven ze? Welke sectoren? Verdeling welvaart? Infrastructuur?
Sectoren: primair (land-, bos- en mijnbouw) – secundair (industrie) – tertiair (diensten, overheid)
3. Sociale bril: relatie tussen mens en medemens
Vb-onderzoeksvragen: Hoe gaan ze met elkaar om? Klassen? Groepen? Discriminatie?
4. Culturele bril: mens en zingeving (dus cultuur als uitingsvorm en als levensbeschouwing)
Vb-onderzoeksvragen: Geloven? Meningen over actuele gebeurtenissen? Normen en waarden?
5. Historische bril: mens in het verleden, heden en toekomst
Vb-onderzoeksvragen: Wat was er bepalend? Belangrijke personen? Toekomstperspectieven?
6. Politieke bril: relatie tussen mens en macht (niet enkel politiek, ook onderling)
Vb-onderzoeksvragen: Officiële leiders? Onderlinge afspraken? Omgaan met macht(eloosheid)?
Doel = bepaalde aspecten te onderscheiden (scheiden)
Eerst aspecten apart analyseren en daarna samenvoegen tot geheel = synthetiseren
Ruimtelijke bril staat centraal!
Vaak één bril overheersend, maar bepalend door andere brillen
2
INHOUDSTAFEL
DEEL 1. Ruimte .............................................................................................................................. 1
HOOFDSTUK 1. De aardrijkskundige visie ................................................................................... 1
1.1. De onderwijskundige driehoek........................................................................................ 1
1.2. Wat is aardrijkskunde? ................................................................................................... 1
1.3. De geografische kubus ................................................................................................... 2
1.3.1. De bestaansdimensies .............................................................................................. 2
1.3.2. Bronnengebruik en -onderzoek ................................................................................... 3
1.3.3. De geografische zienswijze ........................................................................................ 3
HOOFDSTUK 2. Oriëntatie en kaartvaardigheid ........................................................................... 3
2.1. Voorbereidend kaartlezen .............................................................................................. 3
2.2. Aanvankelijk kaartlezen ................................................................................................. 4
2.2.1. Kaartbegrip of plattegrondsbesef ............................................................................... 4
2.2.2. Kaartsymbolen .......................................................................................................... 4
2.2.3. Schaalbegrip ............................................................................................................. 5
2.2.4. Richtingen................................................................................................................. 6
2.2.5. Plaatsbepaling .......................................................................................................... 6
2.2.6. Generalisatie ............................................................................................................ 7
2.3. Voortgezet kaartlezen .................................................................................................... 7
2.4. Middelen voor kaartlezen ............................................................................................... 7
2.4.1. De atlas .................................................................................................................... 7
2.4.2. De globe ................................................................................................................... 8
2.4.3. De wandkaart ............................................................................................................ 8
2.5. Oriëntatie ...................................................................................................................... 8
HOOFDSTUK 3. Didactiek “weer en klimaat” .............................................................................. 9
3.1. Klimaatverandering........................................................................................................ 9
3.2. Verwerking in de klas ................................................................................................... 10
3.2.1. Leerlijn ................................................................................................................... 10
3.2.2. Experimenten met het weer ..................................................................................... 10
3.2.3. Aardrijkskundige vaardigheden ................................................................................ 10
HOOFDSTUK 4. Topografische basiskennis .............................................................................. 11
4.1. België.......................................................................................................................... 11
4.2. Europa ........................................................................................................................ 11
WAT KENNEN EN KUNNEN? .......................................................................................................... 18
DEEL 2. Tijd.................................................................................................................................. 19
HOOFDSTUK 1. Basiskennis tijd ............................................................................................... 19
1.1. Geschiedenis in het basisonderwijs .............................................................................. 19
1
,KL: OWE 1 (2024-2025) Juna Denoulet
1.1.1. Wat is geschiedenis? ............................................................................................... 19
1.1.2. Historisch kader ...................................................................................................... 19
1.1.3. Nut van geschiedenisonderwijs? .............................................................................. 19
1.2. Prehistorie .................................................................................................................. 20
1.2.1. Ontstaan van de mens ............................................................................................. 20
1.2.2. Neolithische- of landbouwrevolutie .......................................................................... 20
1.3. Oudheid ...................................................................................................................... 21
1.3.1. Oude Nabije Oosten ................................................................................................ 21
1.3.2. Klassieke Oudheid ................................................................................................... 22
1.4. Middeleeuwen ............................................................................................................. 24
1.4.1. De standenmaatschappij ......................................................................................... 25
1.4.2. De Pest ................................................................................................................... 25
1.4.3. Ontstaan Islam........................................................................................................ 25
1.4.4. Heropbloei van Europa ............................................................................................ 26
1.5. Nieuwe of vroegmoderne tijden .................................................................................... 26
1.5.1. Ontdekkingsreizigers ............................................................................................... 26
1.5.2. Macht in Europa ...................................................................................................... 27
1.5.3. Wetenschappelijke revolutie .................................................................................... 27
1.5.4. Vernieuwde samenlevingen ..................................................................................... 27
1.6. Nieuwste of moderne tijden ......................................................................................... 28
1.6.1. Industriële revolutie ................................................................................................. 28
1.6.2. Wereldoorlogen....................................................................................................... 28
1.7. Onze tijd ..................................................................................................................... 29
1.7.1. Koude Oorlog .......................................................................................................... 29
1.7.2. Grote mondiale problemen ...................................................................................... 29
HOOFDSTUK 2. Dagelijkse tijd ................................................................................................. 29
2.1. Dag ............................................................................................................................. 30
2.2. Uur ............................................................................................................................. 30
2.3. Week .......................................................................................................................... 31
2.4. Maand ........................................................................................................................ 31
2.5. Jaar ............................................................................................................................. 32
2.6. Kalender ..................................................................................................................... 33
HOOFDSTUK 3. Historische tijd................................................................................................ 33
HOOFDSTUK 4. Didactiek ........................................................................................................ 34
4.1. Thematische aanpak ................................................................................................... 34
4.2. Ontwikkeling tijdsbesef ................................................................................................ 35
4.3. Lesvoorbereiding ......................................................................................................... 36
4.4. Lessencyclus .............................................................................................................. 36
2
,KL: OWE 1 (2024-2025) Juna Denoulet
4.5. Invalshoeken ............................................................................................................... 37
4.5.1. Economisch ............................................................................................................ 37
4.5.2. Politiek ................................................................................................................... 37
4.5.3. Cultureel ................................................................................................................ 37
4.5.4. Ecologisch .............................................................................................................. 38
4.6. Beeld .......................................................................................................................... 38
4.6.1. Beeld al didactisch model ........................................................................................ 38
4.6.2. Beeld als historische bron ........................................................................................ 38
4.6.3. Beeldvormers.......................................................................................................... 39
WAT KENNEN EN KUNNEN? .......................................................................................................... 40
DEEL 3. Natuur ............................................................................................................................ 41
HOOFDSTUK 1. Basiskennis .................................................................................................... 41
HOOFDSTUK 2. Didactiek ........................................................................................................ 41
2.1. Onderwijsleerstijlen ..................................................................................................... 41
2.2. Zeven-stappenplan ...................................................................................................... 42
2.3. PK-model .................................................................................................................... 42
WAT KENNEN EN KUNNEN? .......................................................................................................... 44
EX: basiskennis (gemiddeld 14/20 voor de drie delen) + didactiek
Deel van David moeilijker dan Diane (basiskennis Natuur niet onderschatten!)
Basiskennis Ruimte en Natuur via MC-vragen
Basiskennis Tijd via 10 juist of fout vragen zonder hogere cesuur, woordjes/begrippen uitleggen
Grote kans dat je lesvoorbereiding moet maken a.d.h.v. de 7 stappen in Natuur en je verslag omtrent
landschapswaardering
Herexamen moeilijker dan gewoon examen!
Mogelijke vragen van oudere student:
Wanneer valt het Romeinse keizerrijk?
Tijdlijn tekenen op de juiste wijze: dikke lijnen, pijlvormig, verhoudingen kloppen met de duur …
Landschapswaardering gebruiken met 7-stappenplan
3
,KL: OWE 1 (2024-2025) Juna Denoulet
4
,KL: OWE 1 (2024-2025) Juna Denoulet
DEEL 1. Ruimte
Ruimte = aardrijkskunde in het basisonderwijs
HOOFDSTUK 1. De aardrijkskundige visie
EX: ter informatie, nie echt kennen, dus gewoon lezen volstaat denk ik
1.1. De onderwijskundige driehoek
Onderwijs bestaat uit pedagogiek – inhoud – didactiek
1.2. Wat is aardrijkskunde?
Aardrijkskunde = geografie = bestudeert verschijnselen, systemen en processen die gebonden zijn aan
het aardoppervlak en voor hun verwezenlijking ruimte opeisen.
Fysische geografie = natuurkundige aardrijkskunde
Het gaat vooral om de natuur en de betekenis daarvan voor de mens
Sociale geografie = hoe mensen leven, waarom ze op bepaalde plaats wonen …
Vanuit verschillende invalshoeken: economisch, demografisch, cultureel, politiek …
Geografische elementen = ruimtelijk voorkomende feiten
Natuurlijke elementen: gebergte, rivier, oceaan …
Menselijke elementen: stad, kanaal …
Worden gebruikt om feiten te verklaren + om nieuwe verschijnselen te voorspellen
Geografische elementen beïnvloeden elkaar:
Verticale relaties: onderlinge betrekkingen die op éénzelfde plaats of gebied voorkomen
Horizontale relaties: onderlinge betrekkingen gelegen op verschillende plaatsen
Ruimtelijk systeem = netwerk van elementen die onderling verbonden zijn door relaties
Ruimtelijke processen = evoluties die die elementen ondergaan
Vb: bevolkingsevolutie, productieveranderingen in landbouw/industrie, verstedelijking vh platteland,
uitbouw van wegennetten, toeristische bewegingen …
Aardrijkskundig stappenplan:
Stap 1: aardrijkskundig verschijnsel waarnemen
Stap 2: onderzoeksvraag opstellen
Stap 3: hypothese formuleren
Stap 4: informatie verzamelen
Stap 5: informatie verwerken en waarnemingen doen
1
, KL: OWE 1 (2024-2025) Juna Denoulet
Stap 6: besluit nemen uit de waarnemingen + onderzoeksvraag beantwoorden
Stap 7: controleren of hypothese klopt
1.3. De geografische kubus
Geografische bril = hoe geografen naar de wereld kijken
Alles is gelokaliseerd
Geen plaats is hetzelfde
Kijk je op een andere schaal, dan zie je wat anders
De natuur bepaalt de structuur van gebieden
Mens en natuur bepalen de richting van gebieden
Relatieve afstand is belangrijk
Geografische kubus: om relatie tussen inhoud en didactiek van aardrijkskunde weer te geven
Bedacht door Jos Blokhuis
Bestaat uit 3 soorten lijnen die nog verder opgesplitst kunnen
worden:
Horizontale lijn = bestaansdimensies
Verticale lijn = bronnengebruik en -onderzoek
Dieptelijn = geografische zienswijze
1.3.1. De bestaansdimensies
Bestaansdimensies = brillen
Ruimtelijke samenhang = groot aantal verschijnselen,
aspecten en bestaansdimensies binnen elk stuk ruimte die
elkaar beïnvloeden
Per gebied ligt de focus op een andere dimensie/bril
Om ordening te brengen → leerstoforderingsmodel
1. Natuurlijke bril: relatie tussen mens en natuur/milieu
Vb-onderzoeksvragen: Wat groeit en bloeit er? Typerende landschappen? Milieuproblemen?
2. Economische bril: aspecten van mens en levensonderhoud
Vb-onderzoeksvragen: Waar leven ze? Welke sectoren? Verdeling welvaart? Infrastructuur?
Sectoren: primair (land-, bos- en mijnbouw) – secundair (industrie) – tertiair (diensten, overheid)
3. Sociale bril: relatie tussen mens en medemens
Vb-onderzoeksvragen: Hoe gaan ze met elkaar om? Klassen? Groepen? Discriminatie?
4. Culturele bril: mens en zingeving (dus cultuur als uitingsvorm en als levensbeschouwing)
Vb-onderzoeksvragen: Geloven? Meningen over actuele gebeurtenissen? Normen en waarden?
5. Historische bril: mens in het verleden, heden en toekomst
Vb-onderzoeksvragen: Wat was er bepalend? Belangrijke personen? Toekomstperspectieven?
6. Politieke bril: relatie tussen mens en macht (niet enkel politiek, ook onderling)
Vb-onderzoeksvragen: Officiële leiders? Onderlinge afspraken? Omgaan met macht(eloosheid)?
Doel = bepaalde aspecten te onderscheiden (scheiden)
Eerst aspecten apart analyseren en daarna samenvoegen tot geheel = synthetiseren
Ruimtelijke bril staat centraal!
Vaak één bril overheersend, maar bepalend door andere brillen
2
