Personen- en Familierecht Samenvatting
Week II
Huwelijk & Geregistreerd partnerschap
Het huwelijk was lang de belangrijkste en bijna enige geaccepteerde relatievorm, maar tegenwoordig bestaan
er ook alternatieven zoals geregistreerd partnerschap, samenwonen en latrelaties. Samenwonen en latrelaties
zij feitelijke relatievormen zonder wettelijke regeling in BW 1. Rechten en plichten ontstaan daar alleen via het
algemene vermogensecht, niet automatisch zoals bij huwelijk/GP.
Juridische betekenis
Alleen het burgerlijk huwelijk (gesloten voor de ambtenaar van de burgerlijke stand) heeft rechtsgevolgen.
Religieuze huwelijken hebben geen juridische werking en mogen pas plaatsvinden na het burgerlijk huwelijk
(art. 1:68 BW). Het huwelijk wordt normaal voor onbepaalde tijd en levenslang aangegaan, en vanwege de
ingrijpende persoonlijke en vermogensrechtelijke gevolgen kan ontbinding alleen via de rechter.
Het huwelijk/GP is geen overeenkomst maar een rechtens geregelde instelling. Partijen kunnen de
rechtsgevolgen niet vrij vormgeven; afwijking is slechts mogelijk binnen de grenzen van de wet.
Een huwelijk brengt automatisch diverse rechten en plichten met zich mee, zoals die uit BW 1. Ook ontstaat in
beginsel de gemeenschap van goederen. Daarnaast worden kinderen die binnen het huwelijk worden geboren
automatisch juridisch erkend door de echtgenoot (ook door de lesbische echtgenote sinds 2014, bij donorzaak
van een onbekende donor).
Internationaal
Art. 12 EVRM garandeert het recht voor mannen en vrouwen om te huwen volgens nationale regels. Het EU-
Handvest is neutraler geformuleerd en spreekt niet langer expliciet over ‘man en vrouw’, maar laat de
geslachtsbepaling aan het nationale recht.
Het huwelijk aangaan
Absolute inwendige vereisten – gelden voor iedereen, ongeacht met wie men trouwt:
Minimumleeftijd: beide partners zijn 18 jaar (art. 1:31 BW).
Vrije toestemming: bij geestelijke stoornis moet het huwelijk geweigerd worden (art. 1:32 BW).
Monogamie: men mag niet al getrouwd zijn (art. 1:33/1:42 BW) – Bigamie is strafbaar.
Relatieve inwendige vereisten – gelden alleen in relatie tot de persoon met wie men wil trouwen:
Bloedverwanten in de rechte lijn en broers/zussen mogen niet trouwen (art. 1:41 BW).
Voor een huwelijk tussen neven/nichten gelden strengere eisen: ze moeten verklaren niet onder
dwang te trouwen (art. 1:41a BW).
Uitwendige vereisten – vormvoorschriften:
Sluiting door ambtenaar van de burgerlijke stand.
Openbare voltrekking, in aanwezigheid van 2 tot 4 meerderjarige getuigen (art. 1:62-67 BW).
Het huwelijk kan pas plaatsvinden vanaf 14 dagen na de officiële kennisgeving.
Wanneer een huwelijk volgens iemand niet rechtsgeldig kan worden gesloten, kan het worden gestuit
(tegengehouden). Bevoegd tot stuiting zijn o.a. ouders, broers/zussen, voogden, curatoren (art. 1:51 BW). Het
OM is bevoegd tot stuiting bij bijvoorbeeld vermoeden van een schijnhuwelijk (art. 1:53 BW).
Nietigheid
Hier vernietigt de rechter het huwelijk met terugwerkende kracht: juridisch heeft het huwelijk dan nooit
bestaan – anders dan bij echtscheiding. Nietigheid verschild van echtscheiding: bij nietigheid heeft het huwelijk
nooit bestaan (terugwerkende kracht), terwijl bij echtscheiding het huwelijk geldig was tot een moment. Een
verzoek tot nietigverklaring kan worden gedaan door de echtgenoten zelf, familie in de rechte lijn, een eerdere
echtgenoot (bij bigamie), belanghebbenden en het OM. Gronden voor nietigheid zijn o.a.:
Huwelijksbeletselen (bv. al getrouwd zijn)
Wilsgebreken (bv. dwaling of bedreiging)
Vormfouten (bv. onbevoegde ambtenaar)
, Schijnhuwelijk
Geregistreerd Partnerschap
Het GP bestaat sinds 1998 en was oorspronkelijk bedoeld om paren van gelijk geslacht een formele
rechtspositie te geven. Na de invoering van het homohuwelijk is het blijven bestaan als extra juridische
relatievorm voor iedereen. Het is een eigen burgerlijke staat en lijkt zowel op een overeenkomst als op een
instelling, net als het huwelijk.
Verschillen met huwelijk
Het wordt niet gesloten door het ‘jawoord’, maar door ondertekening van een akte bij de ambtenaar
van de burgerlijke stand (art. 1:80a lid 3 BW).
Het wettelijk verbod op religieuze ceremonies vóór de burgerlijke voltrekking (art. 1:68 BW) geldt niet
voor het partnerschap.
Het kan, anders dan het huwelijk, ook buitengerechtelijk worden ontbonden.
Huwelijksvermogensrecht
Regelt de vermogensrechtelijke verhouding tussen echtgenoten en bestaat uit 3 onderdelen: titel 6 (rechten en
plichten echtgenoten), titel 7 (wettelijk stelsel GVG) en titel 8 (huwelijkse voorwaarden). Het
huwelijksvermogensrecht vormt een lex specialis t.o.v. het algemene vermogensrecht: alleen waar BW 1 geen
regeling bevat, wordt teruggevallen op BW 3 en 6.
Sinds 1 januari 2018 geldt als hoofdregel de beperkte gemeenschap van goederen: alleen vermogen dat tijdens
het huwelijk ontstaat, valt standaard in de gemeenschap. Dit geldt ook voor GP (art. 1:80b BW).
Morele en juridische verplichtingen
Art. 1:81 BW: beginsel van trouw, hulp en bijstand, en de plicht elkaar het nodige te verschaffen.
Art. 1:82 BW: verplichtingen t.a.v. minderjarige kinderen.
Art. 1:83 BW: verplicht echtgenoten elkaar informatie te geven over bestuur, vermogen en schulden.
De kosten van de huishouding (art. 1:84 BW), inclusief kosten voor kinderen, worden gedragen uit:
1. Gemeenschappelijk inkomen
2. Privé-inkomen naar evenredigheid
3. Gemeenschappelijk vermogen
4. Privévermogen naar evenredigheid
Wie de schuld aangaat, is in beginsel aansprakelijk, maar echtgenoten zijn hoofdelijk aansprakelijk voor
huishoudelijke schulden (art. 1:85 BW). Dit beschermt schuldeisers beter.
Gezinsbeschermende bepalingen
Gezinsbeschermende regels voorkomen dat 1 echtgenoot zonder de ander belangrijke rechtshandelingen
verricht die het gezin sterk kunnen raken. Deze bepalingen zijn gebaseerd op de beschermingsgedachte: zij
beogen de economisch zwakkere echtgenoot en de continuïteit van het gezin te beschermen tegen eenzijdige
en ingrijpende rechtshandelingen van de andere echtgenoot. Daarom geldt voor een aantal handelingen een
toestemmingsvereiste (art. 1:88 BW). Als toestemming ontbreekt, kan de echtgenoot de handeling vernietigen
(art. 1:89 BW). Handelingen waarvoor toestemming vereist is:
1. Handelingen m.b.t. de echtelijke woning (art. 1:88 lid 1 sub a BW)
O.a. verkoop, bezwaring, opzegging van huur of andere handelingen waarmee gebruik van een woning
wordt beëindigd. Aankoop of aangaan van huur vallen hier niet onder.
2. Giften (art. 1:88 lid 1 sub b BW)
Behalve bij gebruikelijke giften, niet-bovenmatige giften en giften die pas na overlijden worden
uitgevoerd.
3. Zekerheidsstellingen voor schulden van derden (art. 1:88 lid 1 sub c BW)
Bv. borgtocht of pand/hypotheek voor een schuld van een ander. Voor ondernemers geld lid 5.
4. Koop op afbetaling (art. 1:88 lid 1 sub d BW)
Betaling in termijnen, tenzij de financiering via een stil pandrecht plaatsvindt.
Week II
Huwelijk & Geregistreerd partnerschap
Het huwelijk was lang de belangrijkste en bijna enige geaccepteerde relatievorm, maar tegenwoordig bestaan
er ook alternatieven zoals geregistreerd partnerschap, samenwonen en latrelaties. Samenwonen en latrelaties
zij feitelijke relatievormen zonder wettelijke regeling in BW 1. Rechten en plichten ontstaan daar alleen via het
algemene vermogensecht, niet automatisch zoals bij huwelijk/GP.
Juridische betekenis
Alleen het burgerlijk huwelijk (gesloten voor de ambtenaar van de burgerlijke stand) heeft rechtsgevolgen.
Religieuze huwelijken hebben geen juridische werking en mogen pas plaatsvinden na het burgerlijk huwelijk
(art. 1:68 BW). Het huwelijk wordt normaal voor onbepaalde tijd en levenslang aangegaan, en vanwege de
ingrijpende persoonlijke en vermogensrechtelijke gevolgen kan ontbinding alleen via de rechter.
Het huwelijk/GP is geen overeenkomst maar een rechtens geregelde instelling. Partijen kunnen de
rechtsgevolgen niet vrij vormgeven; afwijking is slechts mogelijk binnen de grenzen van de wet.
Een huwelijk brengt automatisch diverse rechten en plichten met zich mee, zoals die uit BW 1. Ook ontstaat in
beginsel de gemeenschap van goederen. Daarnaast worden kinderen die binnen het huwelijk worden geboren
automatisch juridisch erkend door de echtgenoot (ook door de lesbische echtgenote sinds 2014, bij donorzaak
van een onbekende donor).
Internationaal
Art. 12 EVRM garandeert het recht voor mannen en vrouwen om te huwen volgens nationale regels. Het EU-
Handvest is neutraler geformuleerd en spreekt niet langer expliciet over ‘man en vrouw’, maar laat de
geslachtsbepaling aan het nationale recht.
Het huwelijk aangaan
Absolute inwendige vereisten – gelden voor iedereen, ongeacht met wie men trouwt:
Minimumleeftijd: beide partners zijn 18 jaar (art. 1:31 BW).
Vrije toestemming: bij geestelijke stoornis moet het huwelijk geweigerd worden (art. 1:32 BW).
Monogamie: men mag niet al getrouwd zijn (art. 1:33/1:42 BW) – Bigamie is strafbaar.
Relatieve inwendige vereisten – gelden alleen in relatie tot de persoon met wie men wil trouwen:
Bloedverwanten in de rechte lijn en broers/zussen mogen niet trouwen (art. 1:41 BW).
Voor een huwelijk tussen neven/nichten gelden strengere eisen: ze moeten verklaren niet onder
dwang te trouwen (art. 1:41a BW).
Uitwendige vereisten – vormvoorschriften:
Sluiting door ambtenaar van de burgerlijke stand.
Openbare voltrekking, in aanwezigheid van 2 tot 4 meerderjarige getuigen (art. 1:62-67 BW).
Het huwelijk kan pas plaatsvinden vanaf 14 dagen na de officiële kennisgeving.
Wanneer een huwelijk volgens iemand niet rechtsgeldig kan worden gesloten, kan het worden gestuit
(tegengehouden). Bevoegd tot stuiting zijn o.a. ouders, broers/zussen, voogden, curatoren (art. 1:51 BW). Het
OM is bevoegd tot stuiting bij bijvoorbeeld vermoeden van een schijnhuwelijk (art. 1:53 BW).
Nietigheid
Hier vernietigt de rechter het huwelijk met terugwerkende kracht: juridisch heeft het huwelijk dan nooit
bestaan – anders dan bij echtscheiding. Nietigheid verschild van echtscheiding: bij nietigheid heeft het huwelijk
nooit bestaan (terugwerkende kracht), terwijl bij echtscheiding het huwelijk geldig was tot een moment. Een
verzoek tot nietigverklaring kan worden gedaan door de echtgenoten zelf, familie in de rechte lijn, een eerdere
echtgenoot (bij bigamie), belanghebbenden en het OM. Gronden voor nietigheid zijn o.a.:
Huwelijksbeletselen (bv. al getrouwd zijn)
Wilsgebreken (bv. dwaling of bedreiging)
Vormfouten (bv. onbevoegde ambtenaar)
, Schijnhuwelijk
Geregistreerd Partnerschap
Het GP bestaat sinds 1998 en was oorspronkelijk bedoeld om paren van gelijk geslacht een formele
rechtspositie te geven. Na de invoering van het homohuwelijk is het blijven bestaan als extra juridische
relatievorm voor iedereen. Het is een eigen burgerlijke staat en lijkt zowel op een overeenkomst als op een
instelling, net als het huwelijk.
Verschillen met huwelijk
Het wordt niet gesloten door het ‘jawoord’, maar door ondertekening van een akte bij de ambtenaar
van de burgerlijke stand (art. 1:80a lid 3 BW).
Het wettelijk verbod op religieuze ceremonies vóór de burgerlijke voltrekking (art. 1:68 BW) geldt niet
voor het partnerschap.
Het kan, anders dan het huwelijk, ook buitengerechtelijk worden ontbonden.
Huwelijksvermogensrecht
Regelt de vermogensrechtelijke verhouding tussen echtgenoten en bestaat uit 3 onderdelen: titel 6 (rechten en
plichten echtgenoten), titel 7 (wettelijk stelsel GVG) en titel 8 (huwelijkse voorwaarden). Het
huwelijksvermogensrecht vormt een lex specialis t.o.v. het algemene vermogensrecht: alleen waar BW 1 geen
regeling bevat, wordt teruggevallen op BW 3 en 6.
Sinds 1 januari 2018 geldt als hoofdregel de beperkte gemeenschap van goederen: alleen vermogen dat tijdens
het huwelijk ontstaat, valt standaard in de gemeenschap. Dit geldt ook voor GP (art. 1:80b BW).
Morele en juridische verplichtingen
Art. 1:81 BW: beginsel van trouw, hulp en bijstand, en de plicht elkaar het nodige te verschaffen.
Art. 1:82 BW: verplichtingen t.a.v. minderjarige kinderen.
Art. 1:83 BW: verplicht echtgenoten elkaar informatie te geven over bestuur, vermogen en schulden.
De kosten van de huishouding (art. 1:84 BW), inclusief kosten voor kinderen, worden gedragen uit:
1. Gemeenschappelijk inkomen
2. Privé-inkomen naar evenredigheid
3. Gemeenschappelijk vermogen
4. Privévermogen naar evenredigheid
Wie de schuld aangaat, is in beginsel aansprakelijk, maar echtgenoten zijn hoofdelijk aansprakelijk voor
huishoudelijke schulden (art. 1:85 BW). Dit beschermt schuldeisers beter.
Gezinsbeschermende bepalingen
Gezinsbeschermende regels voorkomen dat 1 echtgenoot zonder de ander belangrijke rechtshandelingen
verricht die het gezin sterk kunnen raken. Deze bepalingen zijn gebaseerd op de beschermingsgedachte: zij
beogen de economisch zwakkere echtgenoot en de continuïteit van het gezin te beschermen tegen eenzijdige
en ingrijpende rechtshandelingen van de andere echtgenoot. Daarom geldt voor een aantal handelingen een
toestemmingsvereiste (art. 1:88 BW). Als toestemming ontbreekt, kan de echtgenoot de handeling vernietigen
(art. 1:89 BW). Handelingen waarvoor toestemming vereist is:
1. Handelingen m.b.t. de echtelijke woning (art. 1:88 lid 1 sub a BW)
O.a. verkoop, bezwaring, opzegging van huur of andere handelingen waarmee gebruik van een woning
wordt beëindigd. Aankoop of aangaan van huur vallen hier niet onder.
2. Giften (art. 1:88 lid 1 sub b BW)
Behalve bij gebruikelijke giften, niet-bovenmatige giften en giften die pas na overlijden worden
uitgevoerd.
3. Zekerheidsstellingen voor schulden van derden (art. 1:88 lid 1 sub c BW)
Bv. borgtocht of pand/hypotheek voor een schuld van een ander. Voor ondernemers geld lid 5.
4. Koop op afbetaling (art. 1:88 lid 1 sub d BW)
Betaling in termijnen, tenzij de financiering via een stil pandrecht plaatsvindt.
