JEUGDRECHT EN JEUGDCRIMINOLOGIE
Luik jeugdrecht
HOC introductie in het jeugd(beschermings)recht
“jeugd(beschermings)recht”: regelt de (overheids)interventies ten aanzien van
kinderen en jongeren die zich in bijzondere probleemsituaties bevinden of die
delicten hebben gepleegd. De interventies betreffen zowel vrijwillige als
gerechtelijke maatregelen, veelal uitgevoerd in specifieke voorzieningen. De
bevoegdheid om die interventies te regelen komt grotendeels toe aan de
gemeenschappen, maar ook de federale staat heeft een aantal bevoegdheden
behouden.”
2 doelgroepen:
VOS = Verontrustende Situaties (ook MOF = Misdrijf Omschreven Feiten
POS = problematiserende situaties of (jeugddelict) ≠ misdrijf want pas vanaf
‘kind in gevaar’) 18j
! geen duidelijke scheiding (probleemsituatie en ook af en toe drugs? (VOS naar
MOF) → herkwalificeren om kind bv in instelling te krijgen door te focussen op bv
drugsfeiten)
2 soorten hulpverlenende interventies:
Sociale/vrijwillige (bv clb) Gerechtelijke/gedwongen (maatregel
van jeugdrechter)
2 bevoegdheidsniveaus:
Gemeenschap Federale overheid
Het ‘sui generis’ (= in zijn eigen soort) karakter van het jeugdrecht: 6 aspecten
specifieke procedures Wet voorlopige hechtenis bestaat hier bv niet, wel 'voorlopig bewaard', ook een
specifieke rechter
specifieke doelgroep enkel minderjarigen (VOS of MOF)
kinderrechten bijzondere rechten voorzien
gezinsgerichtheid wél met ouders werken, de 'PH van de fout' (als Mj kan je ouders niet straffen, als mj
kunnen de ouders verantwoordelijk stelln)
subsidiariteit eerst alles zelf oplossen in het gezin → dan kan OH ouders ondersteunen (bijstand) →
dan pas OH in de plaats zetten en kind weghalen
finaliteit v/h strafrecht is leedtoevoeging ↔︎hier hulpverlening: helpen op juiste pad te raken,
niet puur repressie
HOC 1 tijdslijn en bevoegdheidsverdeling
kinderbeschermi jeugdbeschermin
ng (gerechtelijk) g (ger + soc) staatshervorming
en 1980
1912 1965
1912: ‘kinderrecht’ ontstaat
Kinderbescherming MOF tot 16j
GERECHTELIJK: enkel gedwongen kinderbescherming, geen netwerk van soc
hulpverlening
, ‘pre-delinquentie’: gedrag als voorteken van delinquentie (bedelaars, ontucht,
…)
Ouderlijke klacht mogelijk bij kinderrechter voor ongehoorzaam kind
(correction paternelle)
Voor het eerst kunnen onwaardige ouders onzet worden uit hun rol bij RB van
eerste aanleg ! (vooraf ‘pater familias’ die over het gezin beslist)
Geen aandacht voor kind als SLO → wil hun niet ‘zelfde stigma’ geven, niet
samenzetten, familie moet het zelf oplossen !! maar: families lukt het niet om het op
te lossen → Openbaar Ministerie zegt dat men ofwel ouders moet ontzetten; ofwel
zelf aan goede wil van het kind denken en een ouderlijke klacht doen (en uiteindelijk
toch bij kinderrechter terechtkomen ipv RBeA)
kinderbeschermi jeugdbeschermin
ng (gerechtelijk) g (ger + soc) staatshervorming
en 1980
1912 1965
Hervormingen 1965 waarin de vergrote praktijken van kinderrechter worden
vastgesteld
Misdrijf omschreven feiten MOF tot 18j
Niet meer bij RBeA
‘kinderrechter’ → jeugdrechter
‘predelinquentie’ blijft + vergroot (bv spijbelaars)
Ook een sociaal luik!! (vrijwillige interventies) door
jeugdbeschermingscomités
Opkomen voor het ‘kind in gevaar’
Jaren 80: kritische beweging (voor stem van het kind)
Ontstaan internationaal kinderrechtenverdrag (HOC 2)
In Be: staatshervormingen zorgen dat die kritieken uit jaren 80 ‘on hold’ zet
want wie gaat die kinderrechten uitwerken? Wie is bevoegd voor
jeugdbescherming? Straffen of beschermen?
Vlaamse
kinderbeschermi jeugdbeschermin Decreten
ng (gerechtelijk) g (ger + soc) (1985/1990)
1912 1965 2013 (integrale
JH)
Zowel de ‘predelinquenten’ (spijbelaars, ontucht) + de slachtoffers van hun
opvoedingsmilieu gaan Vlaamse bevoegdheid worden (na de jaren 80; de
persoonsgebonden bevoegdheid bij GWH) en samengenomen worden als de
POS/VOS
federale wetten
kinderbeschermi jeugdbeschermin
ng (gerechtelijk) g (ger + soc) JBW 65
(gewijzigd in
1912 1965
1994, 2006)
De MOF (die eerst van 16j naar 18j zijn gegaan) en de onzetting van ouders +
gezinsbijslag blijven in eerste instantie federale bevoegdheid … MAAR in 2014
,laatste staatshervorming waarin is beslist dat een deel van de MOF naar de Vlaamse
bevoegdheid gaat (opgave van de maatregelen/reacties)
Vlaanderen is dus NIET bevoegd om te bepalen wat wel/niet strafbaar is
(zodat er niet in 4 verschillende strafbaarstellingen in de 4
gemeenschappen zijn)
Hoe men erop reageert, wel gemeenschapsbevoegdheid (opsluiting vs
alternatieve maatregel bv)
Bevoegdheidsverdeling: een politieke strijd
Stap 1: Na de eerste staatshervorming (1980) hebben we 3 gewesten en 3
gemeenschappen die bevoegd zijn voor persoonsgebonden aangelegenheden
Cultuur, onderwijs, talen, …
Bijstand aan personen (bv jeugdbescherming) Art. 5, §1, II, 6° (BWHI,
anno 1980)
De federale overheid blijft bevoegd voor bv, politie, justitie (zoals gedwongen
jeugdbescherming)..
6° “De jeugdbescherming met uitzondering van de aangelegenheden ressorterende
onder het burgerlijk recht, het strafrecht of het gerechtelijk recht.”
Te breed omschreven
Ontzetting ouderlijk gezag? Toezicht op gezinsbijslag? VEEL VRAAGTEKENS
Is de gedwongen / gerechtelijke jeugdbescherming “bijstand” (gemeenschappen) of
“strafrecht” (nationale)? → politieke strijd om de jeugdbescherming Decreet
Steyaert (Vlaamse minister van welzijn die vind dat Vlaamse gemeenschap ook
bevoegd is voor gerechtelijke maatregelen en tov jongeren die delicten plegen, want
ze willen jongeren beschermen, niet bestraffen) ↔︎wetsontwerp Gol (federale liberaal
die zich bevoegd acht voor alles wat met het gerecht te maken heeft: dwang =
gerecht = justitie = Belgische bevoegdheid)
Klacht bij GWH/arbitragehof om Vlaamse Decreet te vernietigen → Juridische
strijd
Gol intussen zijn wetsontwerp al naar RvS gestuurd en gelijk gekregen
Intussen stemt Arbitragehof TEGEN Gol → finaliteit: jeugdbeschermingsrecht is
beschermend (hulp en dienstverlening), ook wanneer van dwingende aard
(POS en MOF) want het is uiteindelijk de bedoeling om ze te helpen, niet om
ze te straffen
Stap 2 (1988): verduidelijking bevoegdheid jeugdbescherming en Art. 5, §1, II, 6°
(BWHI, anno 1980)
De jeugdbescherming, met inbegrip van de sociale bescherming en de gerechtelijke
bescherming, maar met uitzondering van :
a) de burgerrechtelijke regels met betrekking tot het statuut van de
minderjarigen en van de familie zoals die zijn vastgesteld door het BW vb
vaststellen van meerderjarigheid, adoptie, ..
b) de strafrechtelijke regels waarbij gedragingen die inbreuk plegen op de
jeugdbescherming, als misdrijf worden omschreven en waarbij op die inbreuken
straffen worden gesteld met inbegrip van de bepalingen die betrekking hebben op
de vervolgingen vb de strafbaarstellingen = 1 syst
c) de organisatie van de jeugdgerechten, hun territoriale bevoegdheid en de
rechtspleging voor die gerechten; vb welke jeugdrechtbank en procedures →
zorgen dat organisatie hetzelfde is
, d) de opgave van de maatregelen die kunnen worden genomen ten aanzien van
minderjarigen die een als misdrijf omschreven feit hebben gepleegd
e) de ontzetting uit de ouderlijke macht en het toezicht op de gezinsbijslag of
andere sociale uitkeringen
= de gemeenschappen zijn bevoegd voor de sociale en de gerechtelijke bescherming
! met uitzondering van abcde, waarvoor de federale overheid bevoegd is (maar is in
wet van gemeenschap)
Stap 3: opnieuw politieke context die ervoor zorgt dat die nieuwe bevoegdheden
toch niet worden toegepast → 2002: ‘Everberg’ wet
GWH komt tot vaststelling dat in Be jeugdrecht prob zijn: jongeren hebben
te weinig rechten en in jaren 80 mochten ze nogsteeds opgesloten worden
in volwassen gevangenis
Dus tijd om nieuwe instellingen te bouwen tot 31 dec 2001 → OH doet niks
en op 1 jan 2002 mag het niet meer, dus komen gewoon vrij → ophef →
snelle oplossing
1 maart 2002: instelling in Everberg waar jongeren 2 maand opgesloten
kunnen worden
Maar ?? gemeenschappen bevoegd want finaliteit is bescherming maar → hier plots
een federale regering die een federale instelling opricht tegen die nieuwe
bevoegdheidsregels in ?? → verzoek tot vernietiging bij arbitragehof → ja
gemeenschappen bevoegd maaaaarrrrrrrrr mss toch federale overheid bevoegd voor
deze centra
Want geen onevenredige afbreuk van bevoegdheden, er is een samenwerking
Eigenlijk kan de finaliteit ook ‘maatschappelijke veiligheid’ zijn
De 6e staatshervorming (2014) → uitzondering 4 (opgave maatregelen tav MOF is
fed.) opgeheven!!!
De gemeenschappen krijgen dus de bevoegdheid om de reactie op
jeugddelinquentie te bepalen
Nieuwe uitzondering: als jongeren uit handen gegeven worden (en naar
volwassenstrafrecht kunnen worden gestuurd en dus voor fed OH) wordt er
een uitzondering gemaakt als het over de centra gaat waar zij opgevangen
worden en valt het voor die jongeren tot de leeftijd van 23j) → zij worden
dus vlaamse bevoegdheid
d) de uitvoering van de straffen uitgesproken tav MOF-minderjarigen die uit handen zijn
gegeven, behalve voor het beheer van centra die bestemd zijn voor de opvang van deze
jongeren tot 23 jaar
MOF Gemeenschap Federaal
1. Gedragingen als X
misdrijf omschreven
2. Opgave X
maatregelen/reactie
3. Procedure X
(gerechtelijk)
4. Uitvoering X
POS/VOS Gemeenschap Federaal
1. Omschrijving X
2. Opgave maatregelen X
3. Procedure
Gerechtelijk X
Buitengerechtelijk X
Luik jeugdrecht
HOC introductie in het jeugd(beschermings)recht
“jeugd(beschermings)recht”: regelt de (overheids)interventies ten aanzien van
kinderen en jongeren die zich in bijzondere probleemsituaties bevinden of die
delicten hebben gepleegd. De interventies betreffen zowel vrijwillige als
gerechtelijke maatregelen, veelal uitgevoerd in specifieke voorzieningen. De
bevoegdheid om die interventies te regelen komt grotendeels toe aan de
gemeenschappen, maar ook de federale staat heeft een aantal bevoegdheden
behouden.”
2 doelgroepen:
VOS = Verontrustende Situaties (ook MOF = Misdrijf Omschreven Feiten
POS = problematiserende situaties of (jeugddelict) ≠ misdrijf want pas vanaf
‘kind in gevaar’) 18j
! geen duidelijke scheiding (probleemsituatie en ook af en toe drugs? (VOS naar
MOF) → herkwalificeren om kind bv in instelling te krijgen door te focussen op bv
drugsfeiten)
2 soorten hulpverlenende interventies:
Sociale/vrijwillige (bv clb) Gerechtelijke/gedwongen (maatregel
van jeugdrechter)
2 bevoegdheidsniveaus:
Gemeenschap Federale overheid
Het ‘sui generis’ (= in zijn eigen soort) karakter van het jeugdrecht: 6 aspecten
specifieke procedures Wet voorlopige hechtenis bestaat hier bv niet, wel 'voorlopig bewaard', ook een
specifieke rechter
specifieke doelgroep enkel minderjarigen (VOS of MOF)
kinderrechten bijzondere rechten voorzien
gezinsgerichtheid wél met ouders werken, de 'PH van de fout' (als Mj kan je ouders niet straffen, als mj
kunnen de ouders verantwoordelijk stelln)
subsidiariteit eerst alles zelf oplossen in het gezin → dan kan OH ouders ondersteunen (bijstand) →
dan pas OH in de plaats zetten en kind weghalen
finaliteit v/h strafrecht is leedtoevoeging ↔︎hier hulpverlening: helpen op juiste pad te raken,
niet puur repressie
HOC 1 tijdslijn en bevoegdheidsverdeling
kinderbeschermi jeugdbeschermin
ng (gerechtelijk) g (ger + soc) staatshervorming
en 1980
1912 1965
1912: ‘kinderrecht’ ontstaat
Kinderbescherming MOF tot 16j
GERECHTELIJK: enkel gedwongen kinderbescherming, geen netwerk van soc
hulpverlening
, ‘pre-delinquentie’: gedrag als voorteken van delinquentie (bedelaars, ontucht,
…)
Ouderlijke klacht mogelijk bij kinderrechter voor ongehoorzaam kind
(correction paternelle)
Voor het eerst kunnen onwaardige ouders onzet worden uit hun rol bij RB van
eerste aanleg ! (vooraf ‘pater familias’ die over het gezin beslist)
Geen aandacht voor kind als SLO → wil hun niet ‘zelfde stigma’ geven, niet
samenzetten, familie moet het zelf oplossen !! maar: families lukt het niet om het op
te lossen → Openbaar Ministerie zegt dat men ofwel ouders moet ontzetten; ofwel
zelf aan goede wil van het kind denken en een ouderlijke klacht doen (en uiteindelijk
toch bij kinderrechter terechtkomen ipv RBeA)
kinderbeschermi jeugdbeschermin
ng (gerechtelijk) g (ger + soc) staatshervorming
en 1980
1912 1965
Hervormingen 1965 waarin de vergrote praktijken van kinderrechter worden
vastgesteld
Misdrijf omschreven feiten MOF tot 18j
Niet meer bij RBeA
‘kinderrechter’ → jeugdrechter
‘predelinquentie’ blijft + vergroot (bv spijbelaars)
Ook een sociaal luik!! (vrijwillige interventies) door
jeugdbeschermingscomités
Opkomen voor het ‘kind in gevaar’
Jaren 80: kritische beweging (voor stem van het kind)
Ontstaan internationaal kinderrechtenverdrag (HOC 2)
In Be: staatshervormingen zorgen dat die kritieken uit jaren 80 ‘on hold’ zet
want wie gaat die kinderrechten uitwerken? Wie is bevoegd voor
jeugdbescherming? Straffen of beschermen?
Vlaamse
kinderbeschermi jeugdbeschermin Decreten
ng (gerechtelijk) g (ger + soc) (1985/1990)
1912 1965 2013 (integrale
JH)
Zowel de ‘predelinquenten’ (spijbelaars, ontucht) + de slachtoffers van hun
opvoedingsmilieu gaan Vlaamse bevoegdheid worden (na de jaren 80; de
persoonsgebonden bevoegdheid bij GWH) en samengenomen worden als de
POS/VOS
federale wetten
kinderbeschermi jeugdbeschermin
ng (gerechtelijk) g (ger + soc) JBW 65
(gewijzigd in
1912 1965
1994, 2006)
De MOF (die eerst van 16j naar 18j zijn gegaan) en de onzetting van ouders +
gezinsbijslag blijven in eerste instantie federale bevoegdheid … MAAR in 2014
,laatste staatshervorming waarin is beslist dat een deel van de MOF naar de Vlaamse
bevoegdheid gaat (opgave van de maatregelen/reacties)
Vlaanderen is dus NIET bevoegd om te bepalen wat wel/niet strafbaar is
(zodat er niet in 4 verschillende strafbaarstellingen in de 4
gemeenschappen zijn)
Hoe men erop reageert, wel gemeenschapsbevoegdheid (opsluiting vs
alternatieve maatregel bv)
Bevoegdheidsverdeling: een politieke strijd
Stap 1: Na de eerste staatshervorming (1980) hebben we 3 gewesten en 3
gemeenschappen die bevoegd zijn voor persoonsgebonden aangelegenheden
Cultuur, onderwijs, talen, …
Bijstand aan personen (bv jeugdbescherming) Art. 5, §1, II, 6° (BWHI,
anno 1980)
De federale overheid blijft bevoegd voor bv, politie, justitie (zoals gedwongen
jeugdbescherming)..
6° “De jeugdbescherming met uitzondering van de aangelegenheden ressorterende
onder het burgerlijk recht, het strafrecht of het gerechtelijk recht.”
Te breed omschreven
Ontzetting ouderlijk gezag? Toezicht op gezinsbijslag? VEEL VRAAGTEKENS
Is de gedwongen / gerechtelijke jeugdbescherming “bijstand” (gemeenschappen) of
“strafrecht” (nationale)? → politieke strijd om de jeugdbescherming Decreet
Steyaert (Vlaamse minister van welzijn die vind dat Vlaamse gemeenschap ook
bevoegd is voor gerechtelijke maatregelen en tov jongeren die delicten plegen, want
ze willen jongeren beschermen, niet bestraffen) ↔︎wetsontwerp Gol (federale liberaal
die zich bevoegd acht voor alles wat met het gerecht te maken heeft: dwang =
gerecht = justitie = Belgische bevoegdheid)
Klacht bij GWH/arbitragehof om Vlaamse Decreet te vernietigen → Juridische
strijd
Gol intussen zijn wetsontwerp al naar RvS gestuurd en gelijk gekregen
Intussen stemt Arbitragehof TEGEN Gol → finaliteit: jeugdbeschermingsrecht is
beschermend (hulp en dienstverlening), ook wanneer van dwingende aard
(POS en MOF) want het is uiteindelijk de bedoeling om ze te helpen, niet om
ze te straffen
Stap 2 (1988): verduidelijking bevoegdheid jeugdbescherming en Art. 5, §1, II, 6°
(BWHI, anno 1980)
De jeugdbescherming, met inbegrip van de sociale bescherming en de gerechtelijke
bescherming, maar met uitzondering van :
a) de burgerrechtelijke regels met betrekking tot het statuut van de
minderjarigen en van de familie zoals die zijn vastgesteld door het BW vb
vaststellen van meerderjarigheid, adoptie, ..
b) de strafrechtelijke regels waarbij gedragingen die inbreuk plegen op de
jeugdbescherming, als misdrijf worden omschreven en waarbij op die inbreuken
straffen worden gesteld met inbegrip van de bepalingen die betrekking hebben op
de vervolgingen vb de strafbaarstellingen = 1 syst
c) de organisatie van de jeugdgerechten, hun territoriale bevoegdheid en de
rechtspleging voor die gerechten; vb welke jeugdrechtbank en procedures →
zorgen dat organisatie hetzelfde is
, d) de opgave van de maatregelen die kunnen worden genomen ten aanzien van
minderjarigen die een als misdrijf omschreven feit hebben gepleegd
e) de ontzetting uit de ouderlijke macht en het toezicht op de gezinsbijslag of
andere sociale uitkeringen
= de gemeenschappen zijn bevoegd voor de sociale en de gerechtelijke bescherming
! met uitzondering van abcde, waarvoor de federale overheid bevoegd is (maar is in
wet van gemeenschap)
Stap 3: opnieuw politieke context die ervoor zorgt dat die nieuwe bevoegdheden
toch niet worden toegepast → 2002: ‘Everberg’ wet
GWH komt tot vaststelling dat in Be jeugdrecht prob zijn: jongeren hebben
te weinig rechten en in jaren 80 mochten ze nogsteeds opgesloten worden
in volwassen gevangenis
Dus tijd om nieuwe instellingen te bouwen tot 31 dec 2001 → OH doet niks
en op 1 jan 2002 mag het niet meer, dus komen gewoon vrij → ophef →
snelle oplossing
1 maart 2002: instelling in Everberg waar jongeren 2 maand opgesloten
kunnen worden
Maar ?? gemeenschappen bevoegd want finaliteit is bescherming maar → hier plots
een federale regering die een federale instelling opricht tegen die nieuwe
bevoegdheidsregels in ?? → verzoek tot vernietiging bij arbitragehof → ja
gemeenschappen bevoegd maaaaarrrrrrrrr mss toch federale overheid bevoegd voor
deze centra
Want geen onevenredige afbreuk van bevoegdheden, er is een samenwerking
Eigenlijk kan de finaliteit ook ‘maatschappelijke veiligheid’ zijn
De 6e staatshervorming (2014) → uitzondering 4 (opgave maatregelen tav MOF is
fed.) opgeheven!!!
De gemeenschappen krijgen dus de bevoegdheid om de reactie op
jeugddelinquentie te bepalen
Nieuwe uitzondering: als jongeren uit handen gegeven worden (en naar
volwassenstrafrecht kunnen worden gestuurd en dus voor fed OH) wordt er
een uitzondering gemaakt als het over de centra gaat waar zij opgevangen
worden en valt het voor die jongeren tot de leeftijd van 23j) → zij worden
dus vlaamse bevoegdheid
d) de uitvoering van de straffen uitgesproken tav MOF-minderjarigen die uit handen zijn
gegeven, behalve voor het beheer van centra die bestemd zijn voor de opvang van deze
jongeren tot 23 jaar
MOF Gemeenschap Federaal
1. Gedragingen als X
misdrijf omschreven
2. Opgave X
maatregelen/reactie
3. Procedure X
(gerechtelijk)
4. Uitvoering X
POS/VOS Gemeenschap Federaal
1. Omschrijving X
2. Opgave maatregelen X
3. Procedure
Gerechtelijk X
Buitengerechtelijk X
