PROJECTONTWIKKELING
Hoofdstuk 1: Ruimtelijke Ordening
1. Overzicht van de wetgeving
1.1. Verleden
België was een land zonder waarachtig stedenbouwkundig beleid.
Door 130 jaar een tolerant beleid te voeren benadert in 1960 de grens van de onbewoonbaarheid.
De grond was een consumptiemiddel: de eigenaar kon over de grond vrij beschikken en winst maken
Het maken van wetten over RO en stedenbouw beperkt deze vrijheid.
1.1.1. Periode van 1830 tot 1962
Weinig tot geen gecoördineerd stedenbouwkundig beleid.
Tussen 1830 en 1946
Besluitwet van 1946 = stelde opmaak van gemeentelijke plannen van aanleg en een
vergunning voorop. (in 1960: 186 van de 2663 gemeenten hadden een plan van aanleg)
VK: tijdens de WOII een commissie RO voor wederopbouw.
Stelde voorop: GEEN lintbebouwing.
Duitse bezetter verplichte ook BE en NL om tijdens de oorlog plannen op te maken voor wederopbouw.
- NL: Johan Ringers zat echter ook in het (geheime) verzet tegen de bezitter.
- BE: Rapfael Verwilgen bekwaam stedenbouwkundige maar deed te veel voor de duitsters.
De plannen van Verwilgen werden nooit uitgevoerd. (beschouwd als collaborateur)
BE was minder getroffen door de oorlog dan de buurlanden. (dus weinig Marschallhulp)
Toch nood aan minimum van 250.000 nieuwe woningen.
Ideologische spanningen tussen CVP (Christelijke Volkspartij) en BSP. (Belgische Socialistische Partij)
pas in 1948 nieuw woonbeleid!
3 grote wetten bepalen vanaf 1948 het huisvestingsbeleid:
1. Wet De Taeye (1948)
- Bevorderen privé-initiatief in de woningbouw via premies.
- Groot succes: eerste 5 jaar 100.000 nieuwe woningen.
- CVP bijna allemaal op het platteland (en in linten) = ontstaan versnippering.
- Verantwoordelijke voor de ‘baksteen in de maag’.
2. Wet Brunfaut (1949)
- Stimuleren sociale huurwoningen en sociale woonwijken.
- Als tegengewicht tov Wet De Taeye.
- Socialist.
3. Wet op de krotopruiming (1953)
- Sanering van krotten.
- Sociale woningen in de plaats.
Eind jaren ’50 werden een aantal problemen steeds duidelijker
Aanzet tot de ‘wet op stedenbouw van 1962’.
!Problemen
- Gezinsverdunning + welvaartstijging = groeiende vraag naar ruimte.
- Toegenomen mobiliteit.
1
, - Lintbebouwing.
- Open ruimte als ‘overlap’ voor de stedelijke functies.
Gevolgen
- Uitgebreide infrastructuur en onderbezette voorzieningen. (duur!)
- Natuurlijke en landschappelijke elementen gaan teloor.
1.1.2. Periode van 1962 tot 1999
Als reactie op de naoorlogse verkavelingswoede: Wet van 29 maar 1962.
Voluit: wet houdende de organisatie van de ruimtelijke ordening en van de stedenbouw.
Stimuleerde door het aanbieden van verkavelingsvergunning nog meer de versnippering.
In de volksmond: “de wet op de stedenbouw”
Grondbeginselen:
- De RO moet onder toezicht van het rijk gebeuren. (plannen van aanleg en bouwvergunningen)
- De gemeenten maken hun plannen van aanleg, het rijk maakt gewestplannen.
- De RO is een zaan van de gemeenschap. (samenwerking besturen en particulieren)
- Onteigening voor het algemeen nut is mogelijk. (er zijn vergoedingen voorzien)
- Gemeenten = bouwverordeningen, het rijk = landelijke verordeningen.
- Gemeenten geven bouw- en verkavelingsvergunningen af.
1980: regionalisering van de Belgische staat RO wordt een gewestelijke bevoegdheid.
Door deze regionalisering aanpassing van de wetgeving in 1996.
2 nieuwe decreten:
- Planningsdecreet: aanzet tot stuctuurplanning en RSV. (Ruimtelijke Structuur Vlaanderen)
- Coördinatiedecreet: update stedenbouwwet van 1962.
1.1.3. Periode van 1999 tot 2009+
18 mei 1999: nieuwe decreet organisatie van de ruimtelijke ordening
Bundelde planningsdecreet en coördinatiedecreet.
Mimisters
- Ruimtelijke ordening = Jo Brouns
- Energie = Tinne van der Straeten
- Erfgoed = Matthias Diependaelen
-
Algemene bepalingen
- Jaarverslagen en programma’s: jaarlijks opmaken op drie niveaus: gemeente, provincie en gewest.
- Commissies voor RO: oprichting op Vlaams, provinciaal en gemeentelijk niveau.
- Stedenbouwkundige ambtenaren: aanstellen op gewestelijk en provinciaal niveau, en verplicht in
elke gemeente.
Planning
- Ruimtelijke structuurplannen (RSP): 3 niveaus (gemeente, provincie, gewest):
1. Bindend gedeelte
2. Richtinggevend gedeelte
3. Informatief gedeelte
- Opmaken ruimtelijke uitvoeringsplannen opnieuw op de 3 niveaus.
- Opmaken van stedenbouwkundige verordeningen op de 3 niveaus.
- Recht op voorkoop en onteigening.
- Opstellen van rooilijnplannen.
- Herverkaveling en ruilverkaveling.
2
, - Bepalen van planbaten (winst door bestemmingswijziging) en planschaden.
Vergunningen
- Bepalingen inzake stedenbouwkundige vergunningen.
- Bepalingen inzake verkavelingsvergunningen.
- Opmaak plannen- en vergunningenregister.
Plannenregister = gemeentelijk bestand met alle plannen die invloed hebben op ruimtelijke. Beslissingen
(databank van alle vergunningen en plannen):
- Lijst met gegevens, plancontouren, en de plannen zelf.
- Wordt geraadpleegd bij vergunningsaanvragen of vragen over gebruiksmogelijkheden.
Vergunningenregister =inventaris van alle verleende vergunningen (stedenbouwkundig, verkaveling,
bouwmisdrijven, enz.) sinds 1962:
- Perceelsgebonden gegevens, eventueel op kaart.
- Geen rechtskracht door vermelding in het register, maar nuttig als beleidsinstrument.
Inzage door burgers zowel plannen- als vergunningenregister zijn bestuursdocumenten die publiekelijk
toegankelijk zijn.
Diverse bepalingen
- Regels omtrent informatieverstrekking, belastingheffing, grondfondsbeheer en schadevergoeding
voor zonevreemde constructies.
Handhaving
- Regels voor strafsancties en herstelmaatregelen.
Het decreet op ruimtelijke ordening trad in werking op 1 mei 2000.
De planbatenheffing trad pas in werking op 1 januari 2004.
Gemeenten kunnen sinds 1 mei 2005 autonoom vergunningen verlenen als zij voldoen aan 5
voorwaarden:
- Goedgekeurd gemeentelijk structuurplan
- Stedenbouwkundige ambtenaar
- Vastgesteld plannenregister
- Vastgesteld vergunningenregister
- Register van onbebouwde percelen.
Gemeenten die niet voldeden, verloren autonomie aan de provincie. (mogen geen bepaalde beslissingen
zelf te nemen, zonder tussenkomst of goedkeuring van een hoger bestuursniveau, zoals de Vlaamse
overheid)
Vanaf 2018 was ontvoogding niet langer vereist, maar bovenstaande registers bleven verplicht.
In 2018 neemt 15% van de gemeenten geen verantwoordelijkheid omdat het gemakkelijker is om een
vergunning niet te geven. Het is gemakkelijker om het op de overheid te steken.
Gevolgen ontvoogding:
- BPA wordt RUP
- Geen binded advies van gemachtige ambtenaar bij vergunningen (betekent dat het
beslissingsorgaan het advies van deze ambtenaar niet verplicht hoeft te volgen bij vergunningen.
Het advies is een aanbeveling, maar het bestuur kan hiervan gemotiveerd afwijken)
- Termijnen van aflevering van vergunningen is bindend ipv richtinggevend
- Buren (derden) kunnen beroep aantekenen tegen een verkregen vergunnning.
1.2. Heden
1.2.1. Periode van 2009 tot heden
3
, 1 september 2009 = Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening
De Codex introduceerde ingrijpende wijzigingen op het vlak van planning, vergunningen en handhaving.
Doel: administratieve vereenvoudiging, flexibilisering en meer rechtszekerheid.
Vervangt het decreet van 18 mei 1999 door coördinatie en inhoudelijke verbeteringen.
Tegelijk traden ook uitvoeringsbesluiten in werking.
A. Planologie
- Afspraken tussen planningsniveaus.
- Vereenvoudigde procedures voor strategische projecten (bv. infrastructuur)
- Gezamenlijke procedures mogelijk voor RUP en RSP.
- Operationele invoering van planbatenheffing.
B. Vergunningen
3 categorieën: vergunningsplicht, meldingsplicht en vrijstelling. (sinds 2009: meldig is nieuw, werkt sneller
dan een aanvraag)
Wijziging vergunningsplicht:
- De Codex onderscheidt vergunningsplichtige, meldingsplichtige en vrijgestelde handelingen.
- Meldingsplicht is nieuw als uitzondering op de vergunningsplicht.
- Vrijstellingen zijn mogelijk voor tijdelijke, occasionele of ruimtelijk beperkte handelingen.
Procedurele wijzigingen:
- 1 uniforme vergunningsprocedure voor alle gemeenten, met onderscheid tussen ontvoogde en
niet-ontvoogde gemeenten.
- Nieuw volledigheids- en ontvankelijkheidsonderzoek, met dwingende termijnen
("hakbijltermijnen") die bij overschrijding leiden tot automatische afwijzing.
- Beroep op de Deputatie en vervolgens op de Raad voor vergunningsbetwistingen, met strikte
termijnen.
RvVB: raad voor vergunningsbetwistingen (voor 2de berpoep)
As-builtattest:
- Het attest, bedoeld als bewijs van conformiteit van bouwwerken met vergunningen, is
gedegradeerd tot facultatieve toets door een architect.
- Geen verplichting (faculatief) meer voor notarissen, vastgoedmakelaars of eigenaren om het
attest te vermelden bij verkoop of publiciteit.
- Deze wijziging trad in werking op 30 december 2017.
- Dwingende behandelingstermijnen ("hakbijltermijnen"): Afwijzing bij overschrijding.
- Vereenvoudigde beroepsprocedures.
- Invoering van een (facultatief) as-built-attest.
C. Handhaving
- Hoge Raad voor Handhavingsbeleid breidt bevoegdheden uit.
- Strafbaarstelling van het instandhoudingsmisdrijf beperkt.
- Herstelvordering verjaart na 5-10 jaar, afhankelijk van gebiedstype.
1.2.2. De codextrein en het insturmentendecreet
2017 – 2018
4
Hoofdstuk 1: Ruimtelijke Ordening
1. Overzicht van de wetgeving
1.1. Verleden
België was een land zonder waarachtig stedenbouwkundig beleid.
Door 130 jaar een tolerant beleid te voeren benadert in 1960 de grens van de onbewoonbaarheid.
De grond was een consumptiemiddel: de eigenaar kon over de grond vrij beschikken en winst maken
Het maken van wetten over RO en stedenbouw beperkt deze vrijheid.
1.1.1. Periode van 1830 tot 1962
Weinig tot geen gecoördineerd stedenbouwkundig beleid.
Tussen 1830 en 1946
Besluitwet van 1946 = stelde opmaak van gemeentelijke plannen van aanleg en een
vergunning voorop. (in 1960: 186 van de 2663 gemeenten hadden een plan van aanleg)
VK: tijdens de WOII een commissie RO voor wederopbouw.
Stelde voorop: GEEN lintbebouwing.
Duitse bezetter verplichte ook BE en NL om tijdens de oorlog plannen op te maken voor wederopbouw.
- NL: Johan Ringers zat echter ook in het (geheime) verzet tegen de bezitter.
- BE: Rapfael Verwilgen bekwaam stedenbouwkundige maar deed te veel voor de duitsters.
De plannen van Verwilgen werden nooit uitgevoerd. (beschouwd als collaborateur)
BE was minder getroffen door de oorlog dan de buurlanden. (dus weinig Marschallhulp)
Toch nood aan minimum van 250.000 nieuwe woningen.
Ideologische spanningen tussen CVP (Christelijke Volkspartij) en BSP. (Belgische Socialistische Partij)
pas in 1948 nieuw woonbeleid!
3 grote wetten bepalen vanaf 1948 het huisvestingsbeleid:
1. Wet De Taeye (1948)
- Bevorderen privé-initiatief in de woningbouw via premies.
- Groot succes: eerste 5 jaar 100.000 nieuwe woningen.
- CVP bijna allemaal op het platteland (en in linten) = ontstaan versnippering.
- Verantwoordelijke voor de ‘baksteen in de maag’.
2. Wet Brunfaut (1949)
- Stimuleren sociale huurwoningen en sociale woonwijken.
- Als tegengewicht tov Wet De Taeye.
- Socialist.
3. Wet op de krotopruiming (1953)
- Sanering van krotten.
- Sociale woningen in de plaats.
Eind jaren ’50 werden een aantal problemen steeds duidelijker
Aanzet tot de ‘wet op stedenbouw van 1962’.
!Problemen
- Gezinsverdunning + welvaartstijging = groeiende vraag naar ruimte.
- Toegenomen mobiliteit.
1
, - Lintbebouwing.
- Open ruimte als ‘overlap’ voor de stedelijke functies.
Gevolgen
- Uitgebreide infrastructuur en onderbezette voorzieningen. (duur!)
- Natuurlijke en landschappelijke elementen gaan teloor.
1.1.2. Periode van 1962 tot 1999
Als reactie op de naoorlogse verkavelingswoede: Wet van 29 maar 1962.
Voluit: wet houdende de organisatie van de ruimtelijke ordening en van de stedenbouw.
Stimuleerde door het aanbieden van verkavelingsvergunning nog meer de versnippering.
In de volksmond: “de wet op de stedenbouw”
Grondbeginselen:
- De RO moet onder toezicht van het rijk gebeuren. (plannen van aanleg en bouwvergunningen)
- De gemeenten maken hun plannen van aanleg, het rijk maakt gewestplannen.
- De RO is een zaan van de gemeenschap. (samenwerking besturen en particulieren)
- Onteigening voor het algemeen nut is mogelijk. (er zijn vergoedingen voorzien)
- Gemeenten = bouwverordeningen, het rijk = landelijke verordeningen.
- Gemeenten geven bouw- en verkavelingsvergunningen af.
1980: regionalisering van de Belgische staat RO wordt een gewestelijke bevoegdheid.
Door deze regionalisering aanpassing van de wetgeving in 1996.
2 nieuwe decreten:
- Planningsdecreet: aanzet tot stuctuurplanning en RSV. (Ruimtelijke Structuur Vlaanderen)
- Coördinatiedecreet: update stedenbouwwet van 1962.
1.1.3. Periode van 1999 tot 2009+
18 mei 1999: nieuwe decreet organisatie van de ruimtelijke ordening
Bundelde planningsdecreet en coördinatiedecreet.
Mimisters
- Ruimtelijke ordening = Jo Brouns
- Energie = Tinne van der Straeten
- Erfgoed = Matthias Diependaelen
-
Algemene bepalingen
- Jaarverslagen en programma’s: jaarlijks opmaken op drie niveaus: gemeente, provincie en gewest.
- Commissies voor RO: oprichting op Vlaams, provinciaal en gemeentelijk niveau.
- Stedenbouwkundige ambtenaren: aanstellen op gewestelijk en provinciaal niveau, en verplicht in
elke gemeente.
Planning
- Ruimtelijke structuurplannen (RSP): 3 niveaus (gemeente, provincie, gewest):
1. Bindend gedeelte
2. Richtinggevend gedeelte
3. Informatief gedeelte
- Opmaken ruimtelijke uitvoeringsplannen opnieuw op de 3 niveaus.
- Opmaken van stedenbouwkundige verordeningen op de 3 niveaus.
- Recht op voorkoop en onteigening.
- Opstellen van rooilijnplannen.
- Herverkaveling en ruilverkaveling.
2
, - Bepalen van planbaten (winst door bestemmingswijziging) en planschaden.
Vergunningen
- Bepalingen inzake stedenbouwkundige vergunningen.
- Bepalingen inzake verkavelingsvergunningen.
- Opmaak plannen- en vergunningenregister.
Plannenregister = gemeentelijk bestand met alle plannen die invloed hebben op ruimtelijke. Beslissingen
(databank van alle vergunningen en plannen):
- Lijst met gegevens, plancontouren, en de plannen zelf.
- Wordt geraadpleegd bij vergunningsaanvragen of vragen over gebruiksmogelijkheden.
Vergunningenregister =inventaris van alle verleende vergunningen (stedenbouwkundig, verkaveling,
bouwmisdrijven, enz.) sinds 1962:
- Perceelsgebonden gegevens, eventueel op kaart.
- Geen rechtskracht door vermelding in het register, maar nuttig als beleidsinstrument.
Inzage door burgers zowel plannen- als vergunningenregister zijn bestuursdocumenten die publiekelijk
toegankelijk zijn.
Diverse bepalingen
- Regels omtrent informatieverstrekking, belastingheffing, grondfondsbeheer en schadevergoeding
voor zonevreemde constructies.
Handhaving
- Regels voor strafsancties en herstelmaatregelen.
Het decreet op ruimtelijke ordening trad in werking op 1 mei 2000.
De planbatenheffing trad pas in werking op 1 januari 2004.
Gemeenten kunnen sinds 1 mei 2005 autonoom vergunningen verlenen als zij voldoen aan 5
voorwaarden:
- Goedgekeurd gemeentelijk structuurplan
- Stedenbouwkundige ambtenaar
- Vastgesteld plannenregister
- Vastgesteld vergunningenregister
- Register van onbebouwde percelen.
Gemeenten die niet voldeden, verloren autonomie aan de provincie. (mogen geen bepaalde beslissingen
zelf te nemen, zonder tussenkomst of goedkeuring van een hoger bestuursniveau, zoals de Vlaamse
overheid)
Vanaf 2018 was ontvoogding niet langer vereist, maar bovenstaande registers bleven verplicht.
In 2018 neemt 15% van de gemeenten geen verantwoordelijkheid omdat het gemakkelijker is om een
vergunning niet te geven. Het is gemakkelijker om het op de overheid te steken.
Gevolgen ontvoogding:
- BPA wordt RUP
- Geen binded advies van gemachtige ambtenaar bij vergunningen (betekent dat het
beslissingsorgaan het advies van deze ambtenaar niet verplicht hoeft te volgen bij vergunningen.
Het advies is een aanbeveling, maar het bestuur kan hiervan gemotiveerd afwijken)
- Termijnen van aflevering van vergunningen is bindend ipv richtinggevend
- Buren (derden) kunnen beroep aantekenen tegen een verkregen vergunnning.
1.2. Heden
1.2.1. Periode van 2009 tot heden
3
, 1 september 2009 = Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening
De Codex introduceerde ingrijpende wijzigingen op het vlak van planning, vergunningen en handhaving.
Doel: administratieve vereenvoudiging, flexibilisering en meer rechtszekerheid.
Vervangt het decreet van 18 mei 1999 door coördinatie en inhoudelijke verbeteringen.
Tegelijk traden ook uitvoeringsbesluiten in werking.
A. Planologie
- Afspraken tussen planningsniveaus.
- Vereenvoudigde procedures voor strategische projecten (bv. infrastructuur)
- Gezamenlijke procedures mogelijk voor RUP en RSP.
- Operationele invoering van planbatenheffing.
B. Vergunningen
3 categorieën: vergunningsplicht, meldingsplicht en vrijstelling. (sinds 2009: meldig is nieuw, werkt sneller
dan een aanvraag)
Wijziging vergunningsplicht:
- De Codex onderscheidt vergunningsplichtige, meldingsplichtige en vrijgestelde handelingen.
- Meldingsplicht is nieuw als uitzondering op de vergunningsplicht.
- Vrijstellingen zijn mogelijk voor tijdelijke, occasionele of ruimtelijk beperkte handelingen.
Procedurele wijzigingen:
- 1 uniforme vergunningsprocedure voor alle gemeenten, met onderscheid tussen ontvoogde en
niet-ontvoogde gemeenten.
- Nieuw volledigheids- en ontvankelijkheidsonderzoek, met dwingende termijnen
("hakbijltermijnen") die bij overschrijding leiden tot automatische afwijzing.
- Beroep op de Deputatie en vervolgens op de Raad voor vergunningsbetwistingen, met strikte
termijnen.
RvVB: raad voor vergunningsbetwistingen (voor 2de berpoep)
As-builtattest:
- Het attest, bedoeld als bewijs van conformiteit van bouwwerken met vergunningen, is
gedegradeerd tot facultatieve toets door een architect.
- Geen verplichting (faculatief) meer voor notarissen, vastgoedmakelaars of eigenaren om het
attest te vermelden bij verkoop of publiciteit.
- Deze wijziging trad in werking op 30 december 2017.
- Dwingende behandelingstermijnen ("hakbijltermijnen"): Afwijzing bij overschrijding.
- Vereenvoudigde beroepsprocedures.
- Invoering van een (facultatief) as-built-attest.
C. Handhaving
- Hoge Raad voor Handhavingsbeleid breidt bevoegdheden uit.
- Strafbaarstelling van het instandhoudingsmisdrijf beperkt.
- Herstelvordering verjaart na 5-10 jaar, afhankelijk van gebiedstype.
1.2.2. De codextrein en het insturmentendecreet
2017 – 2018
4
