Gerechtelijk recht Sharmeen Van Noten 2024-2025
Gerechtelijk recht
Lesmateriaal
o Gerechtelijk Privaatrecht 2019 (die Keure)
o Geactualiseerd wetboek: kruisverwijzingen toegelaten
Examen
o Praktische proef na afloop werkcolleges (schriftelijk, 5/20, meerkeuze)
o Periodiek examen 1e semesterexamenperiode (15/20, schriftelijk, 10 MKV en
open vragen waarbij gebruik wordt gemaakt van de actualiteit1)
Structuur hoorcolleges
o Les 1: algemene inleiding, bronnen en beginselen
o Les 2: toepassingsgebied en begrippen
o Les 3: gerechtelijke organisatie
o Les 4: bevoegdheid
o Lessen 5-6: van ingereedheidbrenging tot uitspraak
o Les 7: tussengeschillen en gerechtskosten
o Les 8: sanctieregeling en spoedprocedures
o Les 9: rechtsmiddelen
o Les 10: bewarend beslag en executie
Hoofdstuk 1: Algemene inleiding
Gerechtelijk recht: verzameling van rechtsregels over
o Geschillenbeslechting: wordt meer en meer naast de klassieke taak van de
rechter gebruikt
o Conflictoplossing
Focus op het burgerlijk procesrecht
o Tak van het gerechtelijk recht
o Formele regels tot geschillenbeslechting door de rechterlijke macht
o Voorkomen ‘eigenrichting’ (art. 5 Ger. W.)
o Geen rechtsweigering: verbod op rechtsweigering wordt door Hof van Cassatie
strikt geïnterpreteerd → rechter geeft in zijn vonnis of arrest aan dat hij over de
zaak geen recht kan spreken → kan of wil geen uitspraak doen (art. 5 Ger. W.)
Kenmerken burgerlijk procesrecht
o Publiek- en privaatrecht
o Dienend
o Formeel
o Gebiedend
o Ethisch en sociaal
o Dynamisch
1
Actualiteit omtrent Gerechtelijk Recht bijhouden!
1
,Gerechtelijk recht Sharmeen Van Noten 2024-2025
Publiek- en privaatrecht
o Publiek: “de openbare dienst van het gerecht”
o Partijbelang: subjectieve rechten van partijen
o Gerechtelijk recht is een mengvorm met publieke componenten en privaatrecht
o Algemeen belang: verslag van reepinghen, parl.st. senaat 1963-64, nr. 60, 213
→ “l’oeuvre d’intérêt général qu’est celle de la justice”)
Dienend
o Staat ten dienste van het materieel recht: zonder procesrecht is het materieel
recht weinig waard → voor rechtshandhaving heb je een rechtelijke macht nodig
en dus ook procesregels
o Partijbelang: afwingen subjectieve rechten, vrijheden en belangen
o Algemeen belang: herstel maatschappelijke rust – lites finiri oportet
Formeel
o Formele regels met oog op rechtszekerheid: “la forme, soeur jumelle de la
liberté”
o Legaliteitsbeginsel = wettelijke basis vereist (gesloten systeem van
sanctionering
Vb. art. 860 Ger.W.
o Proportionaliteitsbeginsel = evenredigheid: als de rechter een sanctie
uitspreekt moet de rechter eerst nagaan of hij de situatie niet kan herstellen
Vb. art. 861 Ger.W.
o Doelmatig formalisme: procesvoorschriften toepassen naar hun finaliteit (doel)
Gebiedend: gradaties in verhouding tot de aard van het belang dat beschermd wordt
o Aanvullend
Vb. art. 624 Ger.W.
o Dwingend recht
Vb. art. 627 Ger.W.
o Openbare orde
Vb. art. 633 Ger.W.
Ethisch en sociaal
o Gelijkheid van proceskansen voor eenieder, zonder onderscheid des persoons
Dynamisch
o Procesrecht voortdurend in evolutie en onder invloed van maatschappelijke
ideeën
Alternatieve geschillenbeslechting
o ADR = alternative dispute resolution
o MARC = modes alternatifs de règlement de conflits
2
,Gerechtelijk recht Sharmeen Van Noten 2024-2025
Conflicten oplossen ≠ geschillen beslechten (verschil van mening vs. gejuridiseerd
verschil van mening)
1. Geschillenbeslechtend of conflictoplossend
o Geschillenbeslechtend: arbitrage, dading
- Arbitrage = vorm van private rechtspraak naast de overheids-
rechtspraak → niet conflictoplossend
Vb. De overname van de aandelen van OmegaFarma, als er een
geschil komt moeten de arbiters uitspraak doen
o Conflictoplossend: bemiddeling (art. 1723/1 Ger.W.) = een proces
waarbij een derde (erkend) bemiddelaar betrokken is die onafhankelijk
en onpartijdig is → partijen op basis van belangen en behoeften
onderling tot een akkoord laten komen
2. Met beroep op derden of niet
o Met beroep op derden: arbitrage (art. 1677, § 2 Ger.W.), bindende
derdenbeslissing, bemiddeling
o Zonder beroep op derden: collaboratieve onderhandelingen2 (art. 1738
Ger.W.), dading, partijbeslissing
3. Met toepassing van het recht of niet
o Met toepassing van het recht: arbitrage (art. 1710, § 1 Ger.W., vgl. echter
art. 1710, § 3 Ger.W.)
o Zonder toepassing van het recht: bemiddeling (art. 1723/1 Ger.W.)
4. Verplicht of niet
o Verplicht: (art. 734 Ger.W., art. 1345 Ger.W.)
o Niet verplicht: (art. 1253ter/1, § 1 Ger.W.)
Arbitrage Bemiddeling
Geschillenbeslechtend Conflictoplossend
Met beroep op een derde Met beroep op een derde
Met toepassing van het recht Niet met toepassing van het recht
ADR is “the talk of the town” (art. 444, tweede lid, art. 519, § 4, art. 730/1 en 731
Ger.W.)
Ja, maar: R.H. de Bock, De toekomst van de civiele rechtspraak. Een pleidooi om de
rechter niet te ontlasten.
2
De partijen komen samen met hun raadslieden tot een akkoord → als je er niet in slaagt om een
collaboratief akkoord te bereiken zal je de zaak moeten laten voor wat ze is en zal een andere advocaat
voor de cliënt in rechte optreden
3
,Gerechtelijk recht Sharmeen Van Noten 2024-2025
Hoofdstuk 2: Bronnen
7 bronnen
o De grondwet
o Het gerechtelijk wetboek (code judiciaire)
o Bijzondere wetten
o Rechtspraak
o Rechtsleer
o Algemene rechtsbeginselen en gebruiken
o Internationale normen
1. De grondwet
Art. 40 GW: “de rechterlijke macht wordt uitgeoefend door de hoven en
rechtbanken”
Art. 144-159 GW
o De rechterlijke macht als derde staatsmacht
o De aan de hoven en rechtbanken toegekende rechtsmacht om kennis te nemen
van geschillen over burgerlijke en politieke rechten
o Gerechtelijke organisatie
o Openbaarheid van terechtzitting & uitspraak
o Motiveringsplicht: rechter moet zijn beslissing motiveren
o Onafhankelijkheid van de rechter in de uitoefening van zijn rechterlijke
bevoegdheden
o Onafhankelijkheid van leden van het OM in individuele opsporing en vervolging
(minister van Justitie kan vervolging bevelen en strafrechtelijk beleid bepalen)
o Hoge Raad voor de Justitie
o Benoeming voor het leven van rechters
o Vaststelling van de wedde van de rechter bij wet
2. Het gerechtelijk wetboek (code judiciaire)
Wet van 10 oktober 1967 met als opzet “minder omslachtige, snellere en minder
kostbare rechtspleging”
Verslag Van Reepinghen (Koninklijke Commissaris voor de gerechtelijke hervorming)
Veelvuldige wijzigingen
1. Op macroniveau
o Gerechtelijke reorganisatie: hertekening gerechtelijk landschap,
mobiliteit, verzelfstandigd beheer
o Digitalisering
2. Op microniveau
o Actieve(re) rechter
o Deformalisering
o Herwaardering eerste aanleg
4
,Gerechtelijk recht Sharmeen Van Noten 2024-2025
“L’instrument était très cohérent. Il venait apporter, enfin, de l’harmonie et de la
rationalité à un Code de procédure civile vieux de plus d’un siècle et demi et qui avait
été maintes fois amendé, au point qu’il en était devenu illisible. C’était, au sortir de la
deuxième guerre mondiale, le texte pertinent que l’on attendait. Quand j’ai entamé mes
études, au début des années ‘70, mon professeur de droit judiciaire, Cyr Cambier, qui
avait été l’assistant de Charles Van Reepinghen, décrivait le Code comme une des
merveilles du monde et insistait sur le travail colossal entrepris par les deux juristes
qui étaient, notamment, allés voir ce qui se faisait de lieux aux Pays-Bas, en
Allemagne, en France ou en Italie.” (C. Panier in gesprek met La Libre, 9 oktober 2017)
Justitie permanent in de steigers? DS 30 november 2013: “Stellingen Brussels
justitiepaleis zelf aan restauratie toe”
« Les problèmes tenant à la durée excessive des procédures dans l’arrondissement
judiciaire de Bruxelles revêtent un caractère structurel. » (EHRM 5 september
2023, Van den Kerkhof/België, overw. 105)
“Ondanks die algemene kritiek is er toch de vaststelling dat de behoefte aan bindende
normatieve besluitvorming onveranderd groot blijft.” (R. Mortier, Over
vertrouwen als bouwsteen van een Legitieme Justitie, Mercuriale, 1 september
2021)
“Belgium reported that its judiciary used such a system in the past (2012-2016) but the
results “were not made official” (Q3). Therefore, Belgium is included in Table 1,
even though the case weighting system is not currently in place. The Russian
Federation, Slovakia, Armenia, and Belgium reported that they plan to use a
case weighting system in the future (Q4)” (EUROPEAN COMMISSION FOR
THE EFFICIENCY OF JUSTICE (CEPEJ), Case weighting in judicial systems,
CEPEJ STUDIES No. 28, 2020, 5)
“Nog fundamenteler – en dus meer zorgwekkend – is dat we ook geen deugdelijk
inzicht hebben in de redenen van de sterke daling aan nieuwe burgerlijke zaken
voor de beroepshoven.” (P. Taelman en P. Traest, “Bezorgdheid over de
rechtspraak” in Parket-Generaal te Gent, Opening gerechtelijk jaar 2024-2025,
2 september 2024, 2024, 20),
“Meer autonomie voor de gerechtelijke orde in ruil voor resultaten” (Algemene
beleidsnota Justitie, Parl.St. Kamer 2022-23, nr. 55-2934013, 13)
3. Bijzondere wetten
Wet van 15 juni 1935 betreffende het taalgebruik in gerechtszaken (Wet
Taalgebruik Gerechtszaken)
o België is een meertalig land
o Welke taal van toepassing is op de rechtspraak
(Afwijkende) procedureregels in andere wetboeken of afzonderlijke wetgeving: gevaar
voor ‘verkokering’ → als de BE wetgever EU richtlijnen omzet kijkt hij soms niet genoeg
naar het Ger.W.
Vb. Richtlijn 2014/104/EU schadevorderingen mededingingsrecht, art. XVII.74 WER
‘overlegging van bewijsmateriaal’
5
,Gerechtelijk recht Sharmeen Van Noten 2024-2025
4. Rechtspraak
Ludex est lex loquens
Rechtspraak heeft geen precedentenwerking <-> common law
o Kan gezaghebbend zijn
o Als rechter verwijst naar een ander vonnis of arrest moet hij aangeven waarom
hij zich bij deze belissing aansluit
o Rechters mogen hun beslissing motiveren met eerder uitgesproken rechtspraak
maar concrete morivering is vereist!
Geen bindende precedentenwerking (art. 6 Ger.W.: “geen uitspraak bij wege van
algemene en als regel geldende beschikking”)
o Praktische betekenis: rechter mag zich aansluiten bij eerdere rechterlijke
beslissing, maar moet motiveren waarom
Kenbaarheid van rechtspraak
o Centraal register voor de beslissingen van de rechterlijke orde en betreffende
de bekendmaking van de vonnissen en arresten (JustJudgment)
o Deze bovenstaande wet creëert een centraal register (CeReBRO): bevat een
intern en extern luik
- Intern luik: op het ogenblik van de uitspraak van de rechterlijke beslissing
zal hij dit digitaal doen en wordt het vonnis of arrest meteen geüpload en
is het ter beschikking van de rechter en de partijen in die zaak
- Extern luik: een databank met alle vonnissen en arresten uitgesproken
door Belgische rechtscolleges
5. Rechtsleer
Geen informatie kennen.
6. Algemene rechtsbeginselen en gebruiken
ARB: recht van verdediging,..
Gebruiken: in de praktijk wordt de rechtspleging soms nog beheerst door gebruiken
Vb. de organisatie van de zitting
Wie beslist over ABR: Hof van Cassatie beslist of iets al dan niet een ABR is!
Wat is de waarde van het erkennen van een ABR? → je kan het als een geschonden
wet aanwenden → voorleggen aan het Hof van Cassatie
6
,Gerechtelijk recht Sharmeen Van Noten 2024-2025
7. Internationale normen
Meergelaagde rechtsorde
o EVRM
o Unierecht
o Beneluxrecht vb. dwangsom
o …
Doorwerking in burgerlijk procesrecht (EVRM, Europees eenvormig procesrecht, EU-
richtlijnen,…) is onmiskenbaar
Vb. GwH 10 februari 2022, nr. 23/2022: art. 43 Ger.W.
Als je een vonnis hebt gekregen en de tegenpartij voert het niet uit dan zal je dit moeten
afdwingen door over te gaan tot betekening van het vonnis via gerechtsdeurwaarder.
“De vermelding van het bestaan van rechtsmiddelen in de betekening van een
jurisdictionele beslissing is een essentieel element van het algemeen beginsel van
behoorlijke rechtsbedeling en van het recht op toegang tot de rechter. Het recht op een
eerlijk proces vereist immers niet alleen dat de mogelijkheden en termijden om
rechtsmiddelen aan te wenden, duidelijk worden gesteld, maar ook dat zij zo expliciet
mogelijk aan de rechtzoekende ter kennis worden gebracht. Dat is precies het doel
zelf van een betekening, namelijk de rechtzoekende inlichten.”
7
, Gerechtelijk recht Sharmeen Van Noten 2024-2025
Hoofdstuk 3: Beginselen
Uit de bronnen gedistilleerde beginselen van behoorlijke procesvoering of
rechtsbedeling
o Recht op toegang tot de rechter
o Recht van verdediging
o Onafhankelijkheid
o Onpartijdigheid (objectief en subjectief)
o Motivering
o Redelijke termijn
o Partijautonomie
1. Recht op toegang tot de rechter
Elke eis in burgerlijke zaken moet aan een rechter (met volle rechtsmacht) kunnen
worden voorgelegd ~ verbod eigenrichting
o Art. 6 EVRM
o Art. 47 Handvest Grondrechten EU
o Art. 13 GW
Recht op toegang tot de rechter is niet absoluut, beperkingen zijn mogelijk, maar
ze moeten legitiem en evenredig zijn !!!
Vb. aanleggrens (art. 617 Ger.W.)
Genereert ook positieve verplichtingen: recht op juridische bijstand (art. 23 GW)
2. Recht van verdediging
Art. 6 EVRM, art. 47 Handvest Grondrechten EU, algemeen rechtsbeginsel van het
recht van verdediging
Recht op tegenspraak (afgeleid uit het recht van verdediging) = alles wat aan rechter
wordt voorgelegd om zijn uitspraak te beïnvloeden, moet voorwerp kunnen uitmaken
van debat = als je tegenpartij iets aan de rechter voorlegt moet dit ook aan de
tegenpartij worden voorgelegd
Gelijkheid van proceskansen = wapengelijkheid
Vb. EHRM 30 oktober 1991, Borgers/België: « en recommandant l’admission ou le
rejet du pourvoi d’un accusé, le magistrat du ministère public en devient l’allié ou
l’adversaire objectif »
8
Gerechtelijk recht
Lesmateriaal
o Gerechtelijk Privaatrecht 2019 (die Keure)
o Geactualiseerd wetboek: kruisverwijzingen toegelaten
Examen
o Praktische proef na afloop werkcolleges (schriftelijk, 5/20, meerkeuze)
o Periodiek examen 1e semesterexamenperiode (15/20, schriftelijk, 10 MKV en
open vragen waarbij gebruik wordt gemaakt van de actualiteit1)
Structuur hoorcolleges
o Les 1: algemene inleiding, bronnen en beginselen
o Les 2: toepassingsgebied en begrippen
o Les 3: gerechtelijke organisatie
o Les 4: bevoegdheid
o Lessen 5-6: van ingereedheidbrenging tot uitspraak
o Les 7: tussengeschillen en gerechtskosten
o Les 8: sanctieregeling en spoedprocedures
o Les 9: rechtsmiddelen
o Les 10: bewarend beslag en executie
Hoofdstuk 1: Algemene inleiding
Gerechtelijk recht: verzameling van rechtsregels over
o Geschillenbeslechting: wordt meer en meer naast de klassieke taak van de
rechter gebruikt
o Conflictoplossing
Focus op het burgerlijk procesrecht
o Tak van het gerechtelijk recht
o Formele regels tot geschillenbeslechting door de rechterlijke macht
o Voorkomen ‘eigenrichting’ (art. 5 Ger. W.)
o Geen rechtsweigering: verbod op rechtsweigering wordt door Hof van Cassatie
strikt geïnterpreteerd → rechter geeft in zijn vonnis of arrest aan dat hij over de
zaak geen recht kan spreken → kan of wil geen uitspraak doen (art. 5 Ger. W.)
Kenmerken burgerlijk procesrecht
o Publiek- en privaatrecht
o Dienend
o Formeel
o Gebiedend
o Ethisch en sociaal
o Dynamisch
1
Actualiteit omtrent Gerechtelijk Recht bijhouden!
1
,Gerechtelijk recht Sharmeen Van Noten 2024-2025
Publiek- en privaatrecht
o Publiek: “de openbare dienst van het gerecht”
o Partijbelang: subjectieve rechten van partijen
o Gerechtelijk recht is een mengvorm met publieke componenten en privaatrecht
o Algemeen belang: verslag van reepinghen, parl.st. senaat 1963-64, nr. 60, 213
→ “l’oeuvre d’intérêt général qu’est celle de la justice”)
Dienend
o Staat ten dienste van het materieel recht: zonder procesrecht is het materieel
recht weinig waard → voor rechtshandhaving heb je een rechtelijke macht nodig
en dus ook procesregels
o Partijbelang: afwingen subjectieve rechten, vrijheden en belangen
o Algemeen belang: herstel maatschappelijke rust – lites finiri oportet
Formeel
o Formele regels met oog op rechtszekerheid: “la forme, soeur jumelle de la
liberté”
o Legaliteitsbeginsel = wettelijke basis vereist (gesloten systeem van
sanctionering
Vb. art. 860 Ger.W.
o Proportionaliteitsbeginsel = evenredigheid: als de rechter een sanctie
uitspreekt moet de rechter eerst nagaan of hij de situatie niet kan herstellen
Vb. art. 861 Ger.W.
o Doelmatig formalisme: procesvoorschriften toepassen naar hun finaliteit (doel)
Gebiedend: gradaties in verhouding tot de aard van het belang dat beschermd wordt
o Aanvullend
Vb. art. 624 Ger.W.
o Dwingend recht
Vb. art. 627 Ger.W.
o Openbare orde
Vb. art. 633 Ger.W.
Ethisch en sociaal
o Gelijkheid van proceskansen voor eenieder, zonder onderscheid des persoons
Dynamisch
o Procesrecht voortdurend in evolutie en onder invloed van maatschappelijke
ideeën
Alternatieve geschillenbeslechting
o ADR = alternative dispute resolution
o MARC = modes alternatifs de règlement de conflits
2
,Gerechtelijk recht Sharmeen Van Noten 2024-2025
Conflicten oplossen ≠ geschillen beslechten (verschil van mening vs. gejuridiseerd
verschil van mening)
1. Geschillenbeslechtend of conflictoplossend
o Geschillenbeslechtend: arbitrage, dading
- Arbitrage = vorm van private rechtspraak naast de overheids-
rechtspraak → niet conflictoplossend
Vb. De overname van de aandelen van OmegaFarma, als er een
geschil komt moeten de arbiters uitspraak doen
o Conflictoplossend: bemiddeling (art. 1723/1 Ger.W.) = een proces
waarbij een derde (erkend) bemiddelaar betrokken is die onafhankelijk
en onpartijdig is → partijen op basis van belangen en behoeften
onderling tot een akkoord laten komen
2. Met beroep op derden of niet
o Met beroep op derden: arbitrage (art. 1677, § 2 Ger.W.), bindende
derdenbeslissing, bemiddeling
o Zonder beroep op derden: collaboratieve onderhandelingen2 (art. 1738
Ger.W.), dading, partijbeslissing
3. Met toepassing van het recht of niet
o Met toepassing van het recht: arbitrage (art. 1710, § 1 Ger.W., vgl. echter
art. 1710, § 3 Ger.W.)
o Zonder toepassing van het recht: bemiddeling (art. 1723/1 Ger.W.)
4. Verplicht of niet
o Verplicht: (art. 734 Ger.W., art. 1345 Ger.W.)
o Niet verplicht: (art. 1253ter/1, § 1 Ger.W.)
Arbitrage Bemiddeling
Geschillenbeslechtend Conflictoplossend
Met beroep op een derde Met beroep op een derde
Met toepassing van het recht Niet met toepassing van het recht
ADR is “the talk of the town” (art. 444, tweede lid, art. 519, § 4, art. 730/1 en 731
Ger.W.)
Ja, maar: R.H. de Bock, De toekomst van de civiele rechtspraak. Een pleidooi om de
rechter niet te ontlasten.
2
De partijen komen samen met hun raadslieden tot een akkoord → als je er niet in slaagt om een
collaboratief akkoord te bereiken zal je de zaak moeten laten voor wat ze is en zal een andere advocaat
voor de cliënt in rechte optreden
3
,Gerechtelijk recht Sharmeen Van Noten 2024-2025
Hoofdstuk 2: Bronnen
7 bronnen
o De grondwet
o Het gerechtelijk wetboek (code judiciaire)
o Bijzondere wetten
o Rechtspraak
o Rechtsleer
o Algemene rechtsbeginselen en gebruiken
o Internationale normen
1. De grondwet
Art. 40 GW: “de rechterlijke macht wordt uitgeoefend door de hoven en
rechtbanken”
Art. 144-159 GW
o De rechterlijke macht als derde staatsmacht
o De aan de hoven en rechtbanken toegekende rechtsmacht om kennis te nemen
van geschillen over burgerlijke en politieke rechten
o Gerechtelijke organisatie
o Openbaarheid van terechtzitting & uitspraak
o Motiveringsplicht: rechter moet zijn beslissing motiveren
o Onafhankelijkheid van de rechter in de uitoefening van zijn rechterlijke
bevoegdheden
o Onafhankelijkheid van leden van het OM in individuele opsporing en vervolging
(minister van Justitie kan vervolging bevelen en strafrechtelijk beleid bepalen)
o Hoge Raad voor de Justitie
o Benoeming voor het leven van rechters
o Vaststelling van de wedde van de rechter bij wet
2. Het gerechtelijk wetboek (code judiciaire)
Wet van 10 oktober 1967 met als opzet “minder omslachtige, snellere en minder
kostbare rechtspleging”
Verslag Van Reepinghen (Koninklijke Commissaris voor de gerechtelijke hervorming)
Veelvuldige wijzigingen
1. Op macroniveau
o Gerechtelijke reorganisatie: hertekening gerechtelijk landschap,
mobiliteit, verzelfstandigd beheer
o Digitalisering
2. Op microniveau
o Actieve(re) rechter
o Deformalisering
o Herwaardering eerste aanleg
4
,Gerechtelijk recht Sharmeen Van Noten 2024-2025
“L’instrument était très cohérent. Il venait apporter, enfin, de l’harmonie et de la
rationalité à un Code de procédure civile vieux de plus d’un siècle et demi et qui avait
été maintes fois amendé, au point qu’il en était devenu illisible. C’était, au sortir de la
deuxième guerre mondiale, le texte pertinent que l’on attendait. Quand j’ai entamé mes
études, au début des années ‘70, mon professeur de droit judiciaire, Cyr Cambier, qui
avait été l’assistant de Charles Van Reepinghen, décrivait le Code comme une des
merveilles du monde et insistait sur le travail colossal entrepris par les deux juristes
qui étaient, notamment, allés voir ce qui se faisait de lieux aux Pays-Bas, en
Allemagne, en France ou en Italie.” (C. Panier in gesprek met La Libre, 9 oktober 2017)
Justitie permanent in de steigers? DS 30 november 2013: “Stellingen Brussels
justitiepaleis zelf aan restauratie toe”
« Les problèmes tenant à la durée excessive des procédures dans l’arrondissement
judiciaire de Bruxelles revêtent un caractère structurel. » (EHRM 5 september
2023, Van den Kerkhof/België, overw. 105)
“Ondanks die algemene kritiek is er toch de vaststelling dat de behoefte aan bindende
normatieve besluitvorming onveranderd groot blijft.” (R. Mortier, Over
vertrouwen als bouwsteen van een Legitieme Justitie, Mercuriale, 1 september
2021)
“Belgium reported that its judiciary used such a system in the past (2012-2016) but the
results “were not made official” (Q3). Therefore, Belgium is included in Table 1,
even though the case weighting system is not currently in place. The Russian
Federation, Slovakia, Armenia, and Belgium reported that they plan to use a
case weighting system in the future (Q4)” (EUROPEAN COMMISSION FOR
THE EFFICIENCY OF JUSTICE (CEPEJ), Case weighting in judicial systems,
CEPEJ STUDIES No. 28, 2020, 5)
“Nog fundamenteler – en dus meer zorgwekkend – is dat we ook geen deugdelijk
inzicht hebben in de redenen van de sterke daling aan nieuwe burgerlijke zaken
voor de beroepshoven.” (P. Taelman en P. Traest, “Bezorgdheid over de
rechtspraak” in Parket-Generaal te Gent, Opening gerechtelijk jaar 2024-2025,
2 september 2024, 2024, 20),
“Meer autonomie voor de gerechtelijke orde in ruil voor resultaten” (Algemene
beleidsnota Justitie, Parl.St. Kamer 2022-23, nr. 55-2934013, 13)
3. Bijzondere wetten
Wet van 15 juni 1935 betreffende het taalgebruik in gerechtszaken (Wet
Taalgebruik Gerechtszaken)
o België is een meertalig land
o Welke taal van toepassing is op de rechtspraak
(Afwijkende) procedureregels in andere wetboeken of afzonderlijke wetgeving: gevaar
voor ‘verkokering’ → als de BE wetgever EU richtlijnen omzet kijkt hij soms niet genoeg
naar het Ger.W.
Vb. Richtlijn 2014/104/EU schadevorderingen mededingingsrecht, art. XVII.74 WER
‘overlegging van bewijsmateriaal’
5
,Gerechtelijk recht Sharmeen Van Noten 2024-2025
4. Rechtspraak
Ludex est lex loquens
Rechtspraak heeft geen precedentenwerking <-> common law
o Kan gezaghebbend zijn
o Als rechter verwijst naar een ander vonnis of arrest moet hij aangeven waarom
hij zich bij deze belissing aansluit
o Rechters mogen hun beslissing motiveren met eerder uitgesproken rechtspraak
maar concrete morivering is vereist!
Geen bindende precedentenwerking (art. 6 Ger.W.: “geen uitspraak bij wege van
algemene en als regel geldende beschikking”)
o Praktische betekenis: rechter mag zich aansluiten bij eerdere rechterlijke
beslissing, maar moet motiveren waarom
Kenbaarheid van rechtspraak
o Centraal register voor de beslissingen van de rechterlijke orde en betreffende
de bekendmaking van de vonnissen en arresten (JustJudgment)
o Deze bovenstaande wet creëert een centraal register (CeReBRO): bevat een
intern en extern luik
- Intern luik: op het ogenblik van de uitspraak van de rechterlijke beslissing
zal hij dit digitaal doen en wordt het vonnis of arrest meteen geüpload en
is het ter beschikking van de rechter en de partijen in die zaak
- Extern luik: een databank met alle vonnissen en arresten uitgesproken
door Belgische rechtscolleges
5. Rechtsleer
Geen informatie kennen.
6. Algemene rechtsbeginselen en gebruiken
ARB: recht van verdediging,..
Gebruiken: in de praktijk wordt de rechtspleging soms nog beheerst door gebruiken
Vb. de organisatie van de zitting
Wie beslist over ABR: Hof van Cassatie beslist of iets al dan niet een ABR is!
Wat is de waarde van het erkennen van een ABR? → je kan het als een geschonden
wet aanwenden → voorleggen aan het Hof van Cassatie
6
,Gerechtelijk recht Sharmeen Van Noten 2024-2025
7. Internationale normen
Meergelaagde rechtsorde
o EVRM
o Unierecht
o Beneluxrecht vb. dwangsom
o …
Doorwerking in burgerlijk procesrecht (EVRM, Europees eenvormig procesrecht, EU-
richtlijnen,…) is onmiskenbaar
Vb. GwH 10 februari 2022, nr. 23/2022: art. 43 Ger.W.
Als je een vonnis hebt gekregen en de tegenpartij voert het niet uit dan zal je dit moeten
afdwingen door over te gaan tot betekening van het vonnis via gerechtsdeurwaarder.
“De vermelding van het bestaan van rechtsmiddelen in de betekening van een
jurisdictionele beslissing is een essentieel element van het algemeen beginsel van
behoorlijke rechtsbedeling en van het recht op toegang tot de rechter. Het recht op een
eerlijk proces vereist immers niet alleen dat de mogelijkheden en termijden om
rechtsmiddelen aan te wenden, duidelijk worden gesteld, maar ook dat zij zo expliciet
mogelijk aan de rechtzoekende ter kennis worden gebracht. Dat is precies het doel
zelf van een betekening, namelijk de rechtzoekende inlichten.”
7
, Gerechtelijk recht Sharmeen Van Noten 2024-2025
Hoofdstuk 3: Beginselen
Uit de bronnen gedistilleerde beginselen van behoorlijke procesvoering of
rechtsbedeling
o Recht op toegang tot de rechter
o Recht van verdediging
o Onafhankelijkheid
o Onpartijdigheid (objectief en subjectief)
o Motivering
o Redelijke termijn
o Partijautonomie
1. Recht op toegang tot de rechter
Elke eis in burgerlijke zaken moet aan een rechter (met volle rechtsmacht) kunnen
worden voorgelegd ~ verbod eigenrichting
o Art. 6 EVRM
o Art. 47 Handvest Grondrechten EU
o Art. 13 GW
Recht op toegang tot de rechter is niet absoluut, beperkingen zijn mogelijk, maar
ze moeten legitiem en evenredig zijn !!!
Vb. aanleggrens (art. 617 Ger.W.)
Genereert ook positieve verplichtingen: recht op juridische bijstand (art. 23 GW)
2. Recht van verdediging
Art. 6 EVRM, art. 47 Handvest Grondrechten EU, algemeen rechtsbeginsel van het
recht van verdediging
Recht op tegenspraak (afgeleid uit het recht van verdediging) = alles wat aan rechter
wordt voorgelegd om zijn uitspraak te beïnvloeden, moet voorwerp kunnen uitmaken
van debat = als je tegenpartij iets aan de rechter voorlegt moet dit ook aan de
tegenpartij worden voorgelegd
Gelijkheid van proceskansen = wapengelijkheid
Vb. EHRM 30 oktober 1991, Borgers/België: « en recommandant l’admission ou le
rejet du pourvoi d’un accusé, le magistrat du ministère public en devient l’allié ou
l’adversaire objectif »
8
