Cytologie
Inleiding:
• Leer van inwendige samenstelling
• Bestudeert inwendige bouw van organismen
• Cel -> kleine structurele & functionele eenheid van leven, plantaardig & dierlijk
• Bestudeert functie van cel & onderdelen
• Ééncellige & meercellige organismen
De cel: slide 15
• Cellen versh in -> vorm, functie, grootte
• Opedeling in categoriën -> euaryote vs prokaryote cellen/ plantaardig vs dierlijke
cellen
PLantaardig vs dierlijke cellen: slide 19
• Plantaardige cel = celwand CW + protoplast -> rigide, verleent cel regelmatig
celvorm, opgebouwd binnenin cel doorheen plasmamembraan, intercellulaire
ruimte tssn versch cellen
• Protoplast -> algemene term vr inhoud 1 cel, substraat vn alle actieve
levensprocessen, alle celdelen met uitzondering van celwand = cyptoplasma +
celkern -> groei en vermenigvuldiging, regelt alle celactiviteit, drager vn erfelijk
materiaal
• Cytoplasma -> van CW gescheiden d.m.v plasmamembraan (PM), vacuoles
vormen holtes in protoplast, worden omgeven door tonoplast & gevuld met
celvocht = cytosol + cytoplasmatische structuren
• Cytosol = grondsubstantie
• Cytoplasmatische structuren = memebraamgebonden organellen
(mitochondriën, plastiden,..), membraamsystemen (ER, dictyosomen), niet-
membraamgebonden onderdelen (ribosomen,..)
Cellen bekekenmet elektronenmicroscoop: slide 32
Prokaryoten Eukaryoten
Geen celkern Celkern omgeven door membraam
Geen celorganellen Diverse organellen met specifieke
functies
1.De celwand: structuur
, • Plantaardige cel = celwand CW + protoplast -> rigide, verleent cel regelmatig
celvorm, opgebouwd binnenin cel doorheen plasmamembraan, intercellulaire
ruimte tssn versch cellen
• Karakterisiek voor plantencellen -> versch functies
• L> enzymen betrokken bij transport, absorptie,secretie
• -> Bescherming tegen bacteriën, schimmels
• -> Beschermt teegn barsten vn wateropnemende vacuole
• -> gesynthetiseerd door cel
• -> niet-levende bestanddelen (voornamelijk cellulose)
• -> opbouw vn celwand start na celdeling
Slide 39:Mitose -> kerndeling + cytokisine
Mitose = kerndeling + cytokisine
• Cytokisine =verdeling van cytoplasma over dochtercellen
• Dierlijke cellen : insnoering van cel
• Plantaardige cellen : vorming van celplaat
• Vorming fragmoplast
L> tonvormig microtubuli systeem tssn 2 dochterkernen
-> geleid Golgi-blaasjes naar equatoriaal vlak -> bevatten stoffen: bouwsteen vr
celwand, equatoriaal vlak -> midden van cel = bewegen naar het midden van de
cel waar ze samensmelten om celplaat te vormen.
-> Golgi-blaasjes versmelten tot celplaat
• Celplaat
L> ertussen 1e CW materiaal
-> dunne vloeibare film
-> opstijving door afzetting pectine
-> pectine bind met Ca++/Mg++ tot Ca- of Mgpectaat (kitstof) -> Ca- =
middenlamel
• Dikte variëren afh vn
L> rol vn cel
-> ouderdom vn cel
• Meerdere lagen
L> middenlamel
, -> primaire celwand
-> secundaire celwand
Primaire celwand:
• Afgezet tijdens groei vn cel na vorming middenlamel
• Cellulose is meest karakteristieke grondstof
• Hemicellulose, pectine, glycoproteïnen als matrix
• Enkle primaire CW
L> delende cellen & metabolisch actieve cellen
-> kunnen trg dedifferentiëren, delen & trg dedifferentiëren
Secundaire celwand:
• Afgezet tegen het einde van groei (geen toename CWoppervlak meer)
• Vooral in cellen met functie in stevigheid & watergeleiding
• Meer cellulose (94%), minder matrixstoffen
• Meestal 3 distincte lagen
• Versch oriëntatie cellulosefibrillen
• Versch samenstellingen
L> S1 : cellulose & pectine
-> S2 : lignine & pectine
-> S3 : cellulose & pectine
1. celwand : stippel:
• Plaatsen in secundaire celwand waar geen verdikkingen worden afgezet
• Vorming door zwellingen cytoplasma
• Sluitvliesje
L> Gevormd dr middenlamella & primaire CW
-> zeefvormig doorboord dr plasmodesmata (fijne cytoplasmatische
verbindingen)
• Stippelvvorm
L> stippel
-> hofstippel
-> stippelkanaal
1. Celwand : chemische samenstelling:
, • Pectinestoffen
• Cellulose
• Lignine
• Cutine
• Suberine
2. Membranen: grensvlak:
• Versch membraanstructuren in cel
L> plasmamembraan
-> kernomhulsel
-> tonoplast
-> celorganellen (Golgi, ER)
• Specifieke functies
• In verbinding met elkaar ( sms overgangen)
• Plasmatische &niet-plasmatische fase
2. Membranen:bouw:
• Eenheidsmembraan – vloeibaar mozaïekmodel
L> dubbele fosfolipidenlaag
-> eiwitten
-> sterolen
2.Membramen:werking:
• Dubbele functie
L> Begrenzen = fosfolipiden
-> Uitwisseling tssn 2 fasen = eiwitten
• 3 soorten transporteiwitten
L> celporiën
-> celpoorten
-> celpompen
2.Membranen:Endoplasmatisch reticulum:
Wat:
Inleiding:
• Leer van inwendige samenstelling
• Bestudeert inwendige bouw van organismen
• Cel -> kleine structurele & functionele eenheid van leven, plantaardig & dierlijk
• Bestudeert functie van cel & onderdelen
• Ééncellige & meercellige organismen
De cel: slide 15
• Cellen versh in -> vorm, functie, grootte
• Opedeling in categoriën -> euaryote vs prokaryote cellen/ plantaardig vs dierlijke
cellen
PLantaardig vs dierlijke cellen: slide 19
• Plantaardige cel = celwand CW + protoplast -> rigide, verleent cel regelmatig
celvorm, opgebouwd binnenin cel doorheen plasmamembraan, intercellulaire
ruimte tssn versch cellen
• Protoplast -> algemene term vr inhoud 1 cel, substraat vn alle actieve
levensprocessen, alle celdelen met uitzondering van celwand = cyptoplasma +
celkern -> groei en vermenigvuldiging, regelt alle celactiviteit, drager vn erfelijk
materiaal
• Cytoplasma -> van CW gescheiden d.m.v plasmamembraan (PM), vacuoles
vormen holtes in protoplast, worden omgeven door tonoplast & gevuld met
celvocht = cytosol + cytoplasmatische structuren
• Cytosol = grondsubstantie
• Cytoplasmatische structuren = memebraamgebonden organellen
(mitochondriën, plastiden,..), membraamsystemen (ER, dictyosomen), niet-
membraamgebonden onderdelen (ribosomen,..)
Cellen bekekenmet elektronenmicroscoop: slide 32
Prokaryoten Eukaryoten
Geen celkern Celkern omgeven door membraam
Geen celorganellen Diverse organellen met specifieke
functies
1.De celwand: structuur
, • Plantaardige cel = celwand CW + protoplast -> rigide, verleent cel regelmatig
celvorm, opgebouwd binnenin cel doorheen plasmamembraan, intercellulaire
ruimte tssn versch cellen
• Karakterisiek voor plantencellen -> versch functies
• L> enzymen betrokken bij transport, absorptie,secretie
• -> Bescherming tegen bacteriën, schimmels
• -> Beschermt teegn barsten vn wateropnemende vacuole
• -> gesynthetiseerd door cel
• -> niet-levende bestanddelen (voornamelijk cellulose)
• -> opbouw vn celwand start na celdeling
Slide 39:Mitose -> kerndeling + cytokisine
Mitose = kerndeling + cytokisine
• Cytokisine =verdeling van cytoplasma over dochtercellen
• Dierlijke cellen : insnoering van cel
• Plantaardige cellen : vorming van celplaat
• Vorming fragmoplast
L> tonvormig microtubuli systeem tssn 2 dochterkernen
-> geleid Golgi-blaasjes naar equatoriaal vlak -> bevatten stoffen: bouwsteen vr
celwand, equatoriaal vlak -> midden van cel = bewegen naar het midden van de
cel waar ze samensmelten om celplaat te vormen.
-> Golgi-blaasjes versmelten tot celplaat
• Celplaat
L> ertussen 1e CW materiaal
-> dunne vloeibare film
-> opstijving door afzetting pectine
-> pectine bind met Ca++/Mg++ tot Ca- of Mgpectaat (kitstof) -> Ca- =
middenlamel
• Dikte variëren afh vn
L> rol vn cel
-> ouderdom vn cel
• Meerdere lagen
L> middenlamel
, -> primaire celwand
-> secundaire celwand
Primaire celwand:
• Afgezet tijdens groei vn cel na vorming middenlamel
• Cellulose is meest karakteristieke grondstof
• Hemicellulose, pectine, glycoproteïnen als matrix
• Enkle primaire CW
L> delende cellen & metabolisch actieve cellen
-> kunnen trg dedifferentiëren, delen & trg dedifferentiëren
Secundaire celwand:
• Afgezet tegen het einde van groei (geen toename CWoppervlak meer)
• Vooral in cellen met functie in stevigheid & watergeleiding
• Meer cellulose (94%), minder matrixstoffen
• Meestal 3 distincte lagen
• Versch oriëntatie cellulosefibrillen
• Versch samenstellingen
L> S1 : cellulose & pectine
-> S2 : lignine & pectine
-> S3 : cellulose & pectine
1. celwand : stippel:
• Plaatsen in secundaire celwand waar geen verdikkingen worden afgezet
• Vorming door zwellingen cytoplasma
• Sluitvliesje
L> Gevormd dr middenlamella & primaire CW
-> zeefvormig doorboord dr plasmodesmata (fijne cytoplasmatische
verbindingen)
• Stippelvvorm
L> stippel
-> hofstippel
-> stippelkanaal
1. Celwand : chemische samenstelling:
, • Pectinestoffen
• Cellulose
• Lignine
• Cutine
• Suberine
2. Membranen: grensvlak:
• Versch membraanstructuren in cel
L> plasmamembraan
-> kernomhulsel
-> tonoplast
-> celorganellen (Golgi, ER)
• Specifieke functies
• In verbinding met elkaar ( sms overgangen)
• Plasmatische &niet-plasmatische fase
2. Membranen:bouw:
• Eenheidsmembraan – vloeibaar mozaïekmodel
L> dubbele fosfolipidenlaag
-> eiwitten
-> sterolen
2.Membramen:werking:
• Dubbele functie
L> Begrenzen = fosfolipiden
-> Uitwisseling tssn 2 fasen = eiwitten
• 3 soorten transporteiwitten
L> celporiën
-> celpoorten
-> celpompen
2.Membranen:Endoplasmatisch reticulum:
Wat:
