BEROEPSETHIEK EN INTEGRITEIT VAN DE JURIST
2025 – 2026
Françoise Auvray; Pieterjan Naeyaert
,Inhoudsopgave
College 1: Kennismaking, verwachtingen, … 4
College 2: Inleiding: Recht, deontologie, moraal en ethiek … één pot nat? 8
Inleiding 8
Belang 9
Moraal vs. ethiek 11
Tekst Kole 12
Soorten moraal en ethiek 12
Deugdethiek 13
Plichtsethiek 15
Gevolgenethiek 16
Relevantie theorieën 17
Tekst Kole 18
College 3: De organen van deontologie en tucht 23
Organen van deontologie en tucht 23
Deontologie en tucht: wie doet wat? 24
Advocaat 24
Is er een bijkomende opleiding bovenop het universitair diploma? Zo ja, door wie wordt die
georganiseerd? (rechtsgrond – bevoegde instantie(s)) 24
Wie is bevoegd voor het opstellen van deontologische regels? (rechtsgrond – samenstelling
van de bevoegde instantie(s)) 25
Wie staat in voor het afdwingen van de deontologische regels? (rechtsgrond – samenstelling
van de bevoegde instantie(s)) 26
Samenvattend 28
Invloed Franse Revolutie op beroep van advocaat 28
Bedrijfsjurist 30
Is er een bijkomende opleiding boven op het universitair diploma? Zo ja, door wie wordt die
georganiseerd? (rechtsgrond – bevoegde instantie(s)) 30
Wie is bevoegd voor het opstellen van deontologische regels? (rechtsgrond – samenstelling
van de bevoegde instantie(s)) 30
Wie staat in voor het afdwingen van de deontologische regels? (rechtsgrond – samenstelling
van de bevoegde instantie(s)) 31
Samenvatting 31
Magistraat 31
Is er een bijkomende opleiding boven op het universitair diploma? Zo ja, door wie wordt die
georganiseerd? (rechtsgrond – bevoegde instantie(s)) 31
Wie is bevoegd voor het opstellen van deontologische regels? (rechtsgrond – samenstelling
van de bevoegde instantie(s)) 32
Wie staat in voor het afdwingen van de deontologische regels? (rechtsgrond – samenstelling
van de bevoegde instantie(s)) 32
Samenvattend 33
Gerechtsdeurwaarder 34
Is er een bijkomende opleiding boven op het universitair diploma? Zo ja, door wie wordt die
georganiseerd? (rechtsgrond – bevoegde instantie(s)) 34
Wie is bevoegd voor het opstellen van deontologische regels? (rechtsgrond – samenstelling
2
, van de bevoegde instantie(s)) 34
Wie staat in voor het afdwingen van de deontologische regels? (rechtsgrond – samenstelling
van de bevoegde instantie(s)) 34
Take away 34
College 4: Partijdigheid van de advocaat – ‘the lawyer as a friend?’ 36
Verschillende relaties bij beroepsethiek en inhoudelijke deontologische regels 36
Beginsel van partijdigheid 36
Bronnen 36
Formele grenzen 38
Inhoudelijke (ongeschreven) grenzen? 40
Oefening: over partijdigheid van de advocaat (zie Toledo) 47
College 5: Onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de magistraat 48
Discussiepunten 48
Onafhankelijkheid en onpartijdigheid 49
Algemeen 49
Discussiepunt 49
Justitie barometer 50
Mercuriale Hof van Cassatie 2024 50
Onafhankelijkheid 51
Onpartijdigheid 55
Wat is een goede rechter? 57
Klantgerichtheid? 58
Media 58
College 6: Vertrouwelijkheid (gastcollege) 61
Beroepsgeheim (“Legal Professional Privilege” = LPP) 61
Beroepsgeheim van de advocaat 61
Vertrouwelijkheid van adviezen van bedrijfsjuristen 63
LPP vs. artificiële intelligentie (“AI”) 64
Belang LPP in het kader van het mededingingsrecht 64
Vertrouwelijkheid van de briefwisseling tussen advocaten 66
College 7: Beroepsgeheim 68
Grondslag 68
Schending van het beroepsgeheim 68
Afwijkingen van het beroepsgeheim 69
Gedeeld beroepsgeheim 70
Beroepsgeheim van advocaten 72
Essentieel bestanddeel van het recht op een eerlijk proces 72
Codex deontologie voor advocaten 73
Samenwerking tussen advocaat en digitaal platform voor juridische dienstverlening? 75
Tuchtzaken advocaten 76
Algemene principes inzake de deontologie van magistraten 78
Beroepsgeheim van bedrijfsjuristen 78
College 8: De kracht van soft skills 80
3
, Inleiding 80
Empathische vaardigheden 80
Oefening o.b.v. tekst: “De magie van empathisch gedrag” 83
Impliciete vooroordelen = unconscious bias 84
Oefening 2: tekst “The flirtatious Emails” and “The undisclosed evidence of a continued relationship”
86
Conclusie 86
College 9: Jurist in de samenleving en ethiek van AI 88
Jurist in de samenleving 88
Ethiek van AI 93
Artificial Moral Agency (AMA) 97
AI-hallucinaties in conclusies 100
Gebruik van ChatGPT of andere AI chatbots 101
AI-advocatenkantoren 102
Conclusie 105
College 10: What our fathers did… (terugblik naar WWII) 107
Juristen in WWII 107
De verantwoordelijkheid van Hans Frank en Otto Wächter (zie video Toledo) 107
Hans Frank en zijn rechters (zie video Toledo) 109
Magistraten in Brussel en de politiek van het minste kwaad (zie video Toledo) 111
Opdracht tijdens les 111
Punt één 112
Punt twee 112
Punt drie 112
College 11: Hoe deontologie, tucht, strafrecht en aansprakelijkheidsrecht zich tot elkaar verhouden 114
Inleiding 114
Tuchtrecht: algemeen 114
Verschil tussen tuchtrecht en strafrecht 117
A. Tuchtrecht is autonoom t.a.v. strafrecht 117
B. Tuchtoverheid moet verloop of uitkomst van strafprocedure niet afwachten 118
C. Tuchtrechter is gebonden door hetgeen de strafrechter zeker en noodzakelijk heeft beslist 119
D. Tuchtrechter behoudt beoordelingsbevoegdheid in geval van strafrechtelijke veroordeling 120
E. Legaliteitsbeginsel geldt niet als zodanig in tuchtzaken 121
Deontologie en aansprakelijkheidsrecht van boek 6 BW 122
College 12: Door de studenten voorgestelde thema’s + Besluit en voorbereiding examen 124
Door de studenten voorgestelde thema’s 124
Besluit en voorbereiding examen 126
4
,College 1: Kennismaking, verwachtingen, …
Leerstof: slides + leesmateriaal (Toledo)
Schriftelijk examen: inzicht en argumentatie (je eigen mening kunnen opstellen)
- Geen open boek examen
- Bundel met wetgeving op Toledo, Codex, extra wetgeving
- 2 essayvragen
- Reflectiecollege: gaat niet over kennis, maar over nadenken wat het probleem is
“We leren niet van de ervaring, maar over de reflectie over die ervaring”
Bv. je geraakt gewond op het uitgaan om 6u snachts, dan moet je refelectereen of je niet
beter eerder naar huis gegaan was, waarom heb je dat gedaan, …?
Voorbeeldvragen: examen augustus 2025
- Wie de actualiteit volgt, heeft wellicht gehoord dat President Trump enkele maanden geleden
verschillende decreten ondertekende gericht tegen vooraanstaande advocatenkantoren. De reden hiertoe
was dat die kantoren hem in het verleden op verschillende manieren in de wielen hadden gereden. Er
wordt gesproken van een intimidatiecampagne waarbij de getroffen kantoren federale
overheidsopdrachten, toegang tot dossiers, ambtenaren en federale (rechts)gebouwen kunnen worden
ontzegd. Volgens de American Bar Association (hierna ABA) heeft de president de ruime bevoegdheden
van de uitvoerende macht dan ook gebruikt om advocaten(kantoren) te dwingen om cliënten, zaken en
beleidsopvattingen te laten vallen die de president niet zinnen. Om de problemen voor te zijn, hebben
verschillende advocatenkantoren intussen gekozen voor een deal met Trump. Zij zegden voor honderden
miljoenen aan “pro bono” werk toe aan doelen die de president wel onderschrijft. Volgens de ABA heeft de
hele intimidatie-campagne tot gevolg dat advocaten politiek gevoelige cliënten en zaken bewust of
onbewust meer zullen mijden. De ABA is van mening dat de Amerikaanse advocatuur hiermee voor een
ongekende uitdaging staat en ziet het als haar plicht om gerechtelijke stappen te zetten tegen Trump’s
politiek.
Onderneemt de ABA, volgens u, terecht juridische stappen tegen de Amerikaanse federale regering?
Veranker uw antwoord in de pertinente inzichten opgedaan in de les en in het bijzonder de rol van de
advocatuur in de rechtsstaat.
- Enkele jaren geleden heeft onze rechtenfaculteit voor haar studenten een Charter van integriteit
opgesteld. Hierin staat o.m. het volgende:
o I. VERTEGENWOORDIGING VAN BEROEPSGROEPEN
Als student rechten of criminologie vertegenwoordig je mee de gemeenschap van juristen en
criminologen, en ben je bijgevolg al gebonden aan de ethische, juridische, vormelijke, procedurele
en inhoudelijke standaarden die binnen de juridische en criminologische beroepspraktijk van
toepassing zijn. Je draagt in je studieactiviteiten zorg voor je gedrag en taalgebruik. (…)
o III. VERTROUWELIJKHEID
Als student rechten en criminologie, respecteer je tijdens je opleiding de vertrouwelijkheid die
binnen de juridische en criminologische beroepspraktijk van toepassing is. Dit betekent onder
meer:
5
, ▪ Je verbindt je ertoe op elk ogenblik vertrouwelijk om te gaan met concrete
dossiergegevens waarvan je in het kader van je opleiding kennis neemt.
▪ Je respecteert op elk moment en in het bijzonder bij gebruik van sociale media de privacy
van de mensen en de instituten waarmee je (on)rechtstreeks in contact komt, zoals
(zonder exhaustief te zijn) medestudenten, docenten, cliënten, rechtbanken en hoven,
advocaten en stagebegeleiders. Je maakt geen informatie uit colleges, stages, dossiers of
casuïstiek publiek.
Bestudeer eerst aandachtig de voorgelegde uittreksels en de mogelijke opzet van dit Charter. Bespreek
vervolgens het Charter aan de hand van de inzichten opgedaan tijdens de hoorcolleges en leg hierbij
minstens 2 verbanden met de in uw ogen pertinente leerstukken. Licht toe!
⇨ Op examen krijg je problematiek die je nog nooit hebt gezien, a.d.h.v. inzichten uit de les moeten we
daarop reageren
Hoe kom je tot die mening en hoe kan je die mening op argumenten steunen die geloofwaardig
zijn of overtuigend kunnen zijn
Je mening kan opzich niet fout zijn, maar moet goed onderbouwt worden met inzichten uit de les
Bedoeling is dat je je eigen mening kan vormen en je krijgt in les tools die je leren te reflecteren
over bepaalde zaken
Hoe pak je essayvragen aan?
Essayvragen peilen niet louter naar een letterlijke kennis van de inhoud, maar ook naar begrip en toepassing.
1. Begrijp de vraag goed > Lees de vraag zorgvuldig om zeker te weten wat er van je verwacht wordt.
2. Formuleer een stelling > Verwoord een duidelijk standpunt dat je gaat verdedigen in je essay.
3. Onderbouw je stelling > Gebruik argumenten, redeneringen en bewijzen uit de leerstof om je
standpunt te ondersteunen.
4. Gebruik een logische structuur > Inleiding-midden-besluit.
5. Toon begrip en toepassing > Het gaat niet alleen om het herhalen van leerstof, maar ook om het tonen
van je begrip en de manier waarop je de leerstof kunt toepassen.
Criteria voor je antwoord
6
,7
,College 2: Inleiding: Recht, deontologie, moraal en ethiek … één pot nat?
Inleiding
Fragmenten suits (zie Toledo) (extreme voorbeelden om onze aandacht te trekken)
1. Eerste fragment Suits
Man wordt aangenomen bij advocatenkantoor zonder dat hij diploma rechten heeft
Je voelt aan dat dat niet eerlijk is, dus op zoek naar regels in de wet die dat verbieden
- in Gerechtelijk wetboek
- in Strafwetboek
- Codex Orde van Vlaamse Balies
=> Inzake beroepsethiek, beroepsdeontologie hebben we reeks wetten die we moeten hanteren
om goede jurist te zijn (antwoorden op hoe je goede jurist moet zijn ga je allereerst terugvinden in
de wetten)
= essentie/basis: je mag niet buiten wettelijke regels handelen
--> Vaste geëikte regels die problematisch gedrag stoppen, die wij gewoon zijn te
hanteren
2. Tweede fragment suits
Fragment over gesprek met één van hun cliënten, er is akkoord getroffen in voordeel van de cliënt,
manier waarop hij tot closing is geraakt in voordeel van cliënt is niet oké (hij liegt tegen zijn eigen
cliënt wetende dat uiteindelijk heel het akkoord wel in het voordeel van cliënt zou zijn)
Je voelt aan dat dat niet correct is, dus op zoek naar regels in de wet die dat verbieden
8
, Deontologische regels zouden ons kunnen helpen, ookal zijn ze vrij vaag en zijn de
essentiële plichten niet evident in te vullen
Dus ook rol weggelegd voor iets meer dan dat we letterlijke in de teksten terugvinden,
maar hier bv. staat het niet op papier maar is iedereen het eens dat advocaat client niet
zo mag behalendelen en niet tegen hem mag liegen
Belang
Belang ethiek
1. Professioneel handelen: kwaliteit en professionaliteit beroep garanderen
2. Geloofwaardigheid van beroep van advocaat hooghouden naar buitenwereld toe
E. Lancksweerdt, « De deugdethiek als aanvulling op de deontologie
« Deontologische codes beogen het professioneel optreden van de jurist in goede banen te leiden. Geen
enkele code is evenwel omvattend, gedetailleerd en duidelijk genoeg om in elke situatie precies aan te
geven wat de jurist te doen staat. (nr.6)
(…)
In deze bijdrage wordt de zienswijze verdedigd dat de deontoligie van de juridische beroepen niet volstaat
om tot een ethisch hoogstaande beroepsuitoefening te komen. (nr. 1) »
⇨ Ook hier zie je dat auteurs steeds meer ook laatste jaren blijven benadrukken dat wetten enzo minimum
zijn en ons maar zo ver brengen
Vraag hoe je als advocaat of als jurist moet gaan handelen gaat niet altijd zwart op wit in de verschillende
wetteksten en codexen te lezen zijn
Voorbeelden uit de praktijk (minder extreem dan Suits, wel waargebeurd)
1. Stel je bent net begonnen op advocatenkantoor als stagiair, je kijkt op naar patron (stagemeester), je wordt
meteen betrokken in groot dossier (over contract dat al lange tijd onderhandeld wordt door vennoot en
tegenpartij, veel discussie over bepaalde clausules en bewoording)
Tegenpartij wil 1 specifieke clausule er echt niet in
Partijen komen tot akkoord dat beding niet in contract wordt opgenomen (mondeling akkoord
tijdens één van de overlegmomenten)
Uw partij stelt een voorstel van contract op en uw vennoot voegt daarna stiekem de beruchte
clausule terug toe, maar niet in track changes (dus tegenpartij ziet niet opvallend dat bepaling er
terug in is opgenomen)
9
, Tegenpartij merkt het niet op en ondertekend contract
Na vergadering ziet u dat advocaten dat vieren en champagne aan het drinken zijn om het te
vieren dat het beding er terug instaat en dat tegenpartij heeft ondertekend
Wat is uw reactie als stagiair:
a. Je heft mee het glas en doet of er niets is gebeurd, eigen schuld dikke bult
b. Je heft mee het glas, maar dag erna spreek je vennoot aan omdat je het niet eerlijk vindt
c. Je gaat dirdect door en heft niet mee glas, twijfels of je daar nog wil blijven werken
2. Je bent net begonnen in kleiner kantoor, je moet zelf actief op zoek naar cliënten
Je belooft aan je vrienden mee te gaan naar Italië in de zomer, maar je merkt dat je niet zo veel
geld over hebt, je maakt je financieel zorgen of dat haalbaar wordt om mee op vakantie te gaan
Cliënt komt dan net aankloppen omdat die scheiding wil, cliënt wil dat jij procedure helemaal
voert voor hem
Je beseft dat bemiddeling beter zou zijn voor cliënt, maar client wil echt scheiding, jij beseft dat
bemiddeling beter zou zijn voor je client
Je beseft ook dat bemiddeling sneller gaat en dus minder zal opleveren voor jou
Wat is uw reactie als stagiair:
a. Cliënt proberen overtuigen van voordeel van bemiddeling
b. Bemiddeling ter prake brengen als optie, maar niet aandringen, cliënt wil liever scheiding zei
die
c. Zonder twijfelen voor echtscheiding kiezen, aangezien cliënt dat van jou verwacht
3. Je moet je time sheet invullen (op basis waarvan de facturatie ana de client wordt opgestelt)
Je weet hoe lang je exact hebt gewerkt aan iets, je patron zegt je naar boven af te ronden
Je beseft dat die cijfers aan de klant doorgefactureerd worden
Wat is uw reactie als stagiair:
a. Je wil dat niet
b. Als baas vraagt kan je niet anders en waarschijnlijk zou secretariaat ook afronden
c. Middenweg en bij rijke klanten rond je af naar boven, anders niet
Op dit soort vragen antwoord je vanuit je moraal (geheel van normen en waarden dat gedrag van individu gaat
beïnvloeden (o.b.v. opvoeding, maatschappij waarin je bent opgegroeid, invloeden in je leven, …))
Moraal = beschrijft heersende normen en waarden
→ Niet iedereen heeft zelfde mening, er bestaat niet één moraal: we hebben moraal als individu, maar soms
ook moraal in functie van beroep dat we uitoefenen (gedeelde waarden door collectiviteit)
→ Ook niet één ethiek (zie infra): verschillende manieren om daarnaar te kijken (bv. deugdethiek,
plichtenethiek, zorgethiek)
→ Verschillende manieren om te reflecteren over goed en slecht (nuttig omdat die elementen ook terugkomen
in beroepsethiek)
⇨ Er is op deze vragen geen juist en fout antwoord, maar wel belangrijk dat je je in de mening van anderen
kan plaatsen
10
2025 – 2026
Françoise Auvray; Pieterjan Naeyaert
,Inhoudsopgave
College 1: Kennismaking, verwachtingen, … 4
College 2: Inleiding: Recht, deontologie, moraal en ethiek … één pot nat? 8
Inleiding 8
Belang 9
Moraal vs. ethiek 11
Tekst Kole 12
Soorten moraal en ethiek 12
Deugdethiek 13
Plichtsethiek 15
Gevolgenethiek 16
Relevantie theorieën 17
Tekst Kole 18
College 3: De organen van deontologie en tucht 23
Organen van deontologie en tucht 23
Deontologie en tucht: wie doet wat? 24
Advocaat 24
Is er een bijkomende opleiding bovenop het universitair diploma? Zo ja, door wie wordt die
georganiseerd? (rechtsgrond – bevoegde instantie(s)) 24
Wie is bevoegd voor het opstellen van deontologische regels? (rechtsgrond – samenstelling
van de bevoegde instantie(s)) 25
Wie staat in voor het afdwingen van de deontologische regels? (rechtsgrond – samenstelling
van de bevoegde instantie(s)) 26
Samenvattend 28
Invloed Franse Revolutie op beroep van advocaat 28
Bedrijfsjurist 30
Is er een bijkomende opleiding boven op het universitair diploma? Zo ja, door wie wordt die
georganiseerd? (rechtsgrond – bevoegde instantie(s)) 30
Wie is bevoegd voor het opstellen van deontologische regels? (rechtsgrond – samenstelling
van de bevoegde instantie(s)) 30
Wie staat in voor het afdwingen van de deontologische regels? (rechtsgrond – samenstelling
van de bevoegde instantie(s)) 31
Samenvatting 31
Magistraat 31
Is er een bijkomende opleiding boven op het universitair diploma? Zo ja, door wie wordt die
georganiseerd? (rechtsgrond – bevoegde instantie(s)) 31
Wie is bevoegd voor het opstellen van deontologische regels? (rechtsgrond – samenstelling
van de bevoegde instantie(s)) 32
Wie staat in voor het afdwingen van de deontologische regels? (rechtsgrond – samenstelling
van de bevoegde instantie(s)) 32
Samenvattend 33
Gerechtsdeurwaarder 34
Is er een bijkomende opleiding boven op het universitair diploma? Zo ja, door wie wordt die
georganiseerd? (rechtsgrond – bevoegde instantie(s)) 34
Wie is bevoegd voor het opstellen van deontologische regels? (rechtsgrond – samenstelling
2
, van de bevoegde instantie(s)) 34
Wie staat in voor het afdwingen van de deontologische regels? (rechtsgrond – samenstelling
van de bevoegde instantie(s)) 34
Take away 34
College 4: Partijdigheid van de advocaat – ‘the lawyer as a friend?’ 36
Verschillende relaties bij beroepsethiek en inhoudelijke deontologische regels 36
Beginsel van partijdigheid 36
Bronnen 36
Formele grenzen 38
Inhoudelijke (ongeschreven) grenzen? 40
Oefening: over partijdigheid van de advocaat (zie Toledo) 47
College 5: Onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de magistraat 48
Discussiepunten 48
Onafhankelijkheid en onpartijdigheid 49
Algemeen 49
Discussiepunt 49
Justitie barometer 50
Mercuriale Hof van Cassatie 2024 50
Onafhankelijkheid 51
Onpartijdigheid 55
Wat is een goede rechter? 57
Klantgerichtheid? 58
Media 58
College 6: Vertrouwelijkheid (gastcollege) 61
Beroepsgeheim (“Legal Professional Privilege” = LPP) 61
Beroepsgeheim van de advocaat 61
Vertrouwelijkheid van adviezen van bedrijfsjuristen 63
LPP vs. artificiële intelligentie (“AI”) 64
Belang LPP in het kader van het mededingingsrecht 64
Vertrouwelijkheid van de briefwisseling tussen advocaten 66
College 7: Beroepsgeheim 68
Grondslag 68
Schending van het beroepsgeheim 68
Afwijkingen van het beroepsgeheim 69
Gedeeld beroepsgeheim 70
Beroepsgeheim van advocaten 72
Essentieel bestanddeel van het recht op een eerlijk proces 72
Codex deontologie voor advocaten 73
Samenwerking tussen advocaat en digitaal platform voor juridische dienstverlening? 75
Tuchtzaken advocaten 76
Algemene principes inzake de deontologie van magistraten 78
Beroepsgeheim van bedrijfsjuristen 78
College 8: De kracht van soft skills 80
3
, Inleiding 80
Empathische vaardigheden 80
Oefening o.b.v. tekst: “De magie van empathisch gedrag” 83
Impliciete vooroordelen = unconscious bias 84
Oefening 2: tekst “The flirtatious Emails” and “The undisclosed evidence of a continued relationship”
86
Conclusie 86
College 9: Jurist in de samenleving en ethiek van AI 88
Jurist in de samenleving 88
Ethiek van AI 93
Artificial Moral Agency (AMA) 97
AI-hallucinaties in conclusies 100
Gebruik van ChatGPT of andere AI chatbots 101
AI-advocatenkantoren 102
Conclusie 105
College 10: What our fathers did… (terugblik naar WWII) 107
Juristen in WWII 107
De verantwoordelijkheid van Hans Frank en Otto Wächter (zie video Toledo) 107
Hans Frank en zijn rechters (zie video Toledo) 109
Magistraten in Brussel en de politiek van het minste kwaad (zie video Toledo) 111
Opdracht tijdens les 111
Punt één 112
Punt twee 112
Punt drie 112
College 11: Hoe deontologie, tucht, strafrecht en aansprakelijkheidsrecht zich tot elkaar verhouden 114
Inleiding 114
Tuchtrecht: algemeen 114
Verschil tussen tuchtrecht en strafrecht 117
A. Tuchtrecht is autonoom t.a.v. strafrecht 117
B. Tuchtoverheid moet verloop of uitkomst van strafprocedure niet afwachten 118
C. Tuchtrechter is gebonden door hetgeen de strafrechter zeker en noodzakelijk heeft beslist 119
D. Tuchtrechter behoudt beoordelingsbevoegdheid in geval van strafrechtelijke veroordeling 120
E. Legaliteitsbeginsel geldt niet als zodanig in tuchtzaken 121
Deontologie en aansprakelijkheidsrecht van boek 6 BW 122
College 12: Door de studenten voorgestelde thema’s + Besluit en voorbereiding examen 124
Door de studenten voorgestelde thema’s 124
Besluit en voorbereiding examen 126
4
,College 1: Kennismaking, verwachtingen, …
Leerstof: slides + leesmateriaal (Toledo)
Schriftelijk examen: inzicht en argumentatie (je eigen mening kunnen opstellen)
- Geen open boek examen
- Bundel met wetgeving op Toledo, Codex, extra wetgeving
- 2 essayvragen
- Reflectiecollege: gaat niet over kennis, maar over nadenken wat het probleem is
“We leren niet van de ervaring, maar over de reflectie over die ervaring”
Bv. je geraakt gewond op het uitgaan om 6u snachts, dan moet je refelectereen of je niet
beter eerder naar huis gegaan was, waarom heb je dat gedaan, …?
Voorbeeldvragen: examen augustus 2025
- Wie de actualiteit volgt, heeft wellicht gehoord dat President Trump enkele maanden geleden
verschillende decreten ondertekende gericht tegen vooraanstaande advocatenkantoren. De reden hiertoe
was dat die kantoren hem in het verleden op verschillende manieren in de wielen hadden gereden. Er
wordt gesproken van een intimidatiecampagne waarbij de getroffen kantoren federale
overheidsopdrachten, toegang tot dossiers, ambtenaren en federale (rechts)gebouwen kunnen worden
ontzegd. Volgens de American Bar Association (hierna ABA) heeft de president de ruime bevoegdheden
van de uitvoerende macht dan ook gebruikt om advocaten(kantoren) te dwingen om cliënten, zaken en
beleidsopvattingen te laten vallen die de president niet zinnen. Om de problemen voor te zijn, hebben
verschillende advocatenkantoren intussen gekozen voor een deal met Trump. Zij zegden voor honderden
miljoenen aan “pro bono” werk toe aan doelen die de president wel onderschrijft. Volgens de ABA heeft de
hele intimidatie-campagne tot gevolg dat advocaten politiek gevoelige cliënten en zaken bewust of
onbewust meer zullen mijden. De ABA is van mening dat de Amerikaanse advocatuur hiermee voor een
ongekende uitdaging staat en ziet het als haar plicht om gerechtelijke stappen te zetten tegen Trump’s
politiek.
Onderneemt de ABA, volgens u, terecht juridische stappen tegen de Amerikaanse federale regering?
Veranker uw antwoord in de pertinente inzichten opgedaan in de les en in het bijzonder de rol van de
advocatuur in de rechtsstaat.
- Enkele jaren geleden heeft onze rechtenfaculteit voor haar studenten een Charter van integriteit
opgesteld. Hierin staat o.m. het volgende:
o I. VERTEGENWOORDIGING VAN BEROEPSGROEPEN
Als student rechten of criminologie vertegenwoordig je mee de gemeenschap van juristen en
criminologen, en ben je bijgevolg al gebonden aan de ethische, juridische, vormelijke, procedurele
en inhoudelijke standaarden die binnen de juridische en criminologische beroepspraktijk van
toepassing zijn. Je draagt in je studieactiviteiten zorg voor je gedrag en taalgebruik. (…)
o III. VERTROUWELIJKHEID
Als student rechten en criminologie, respecteer je tijdens je opleiding de vertrouwelijkheid die
binnen de juridische en criminologische beroepspraktijk van toepassing is. Dit betekent onder
meer:
5
, ▪ Je verbindt je ertoe op elk ogenblik vertrouwelijk om te gaan met concrete
dossiergegevens waarvan je in het kader van je opleiding kennis neemt.
▪ Je respecteert op elk moment en in het bijzonder bij gebruik van sociale media de privacy
van de mensen en de instituten waarmee je (on)rechtstreeks in contact komt, zoals
(zonder exhaustief te zijn) medestudenten, docenten, cliënten, rechtbanken en hoven,
advocaten en stagebegeleiders. Je maakt geen informatie uit colleges, stages, dossiers of
casuïstiek publiek.
Bestudeer eerst aandachtig de voorgelegde uittreksels en de mogelijke opzet van dit Charter. Bespreek
vervolgens het Charter aan de hand van de inzichten opgedaan tijdens de hoorcolleges en leg hierbij
minstens 2 verbanden met de in uw ogen pertinente leerstukken. Licht toe!
⇨ Op examen krijg je problematiek die je nog nooit hebt gezien, a.d.h.v. inzichten uit de les moeten we
daarop reageren
Hoe kom je tot die mening en hoe kan je die mening op argumenten steunen die geloofwaardig
zijn of overtuigend kunnen zijn
Je mening kan opzich niet fout zijn, maar moet goed onderbouwt worden met inzichten uit de les
Bedoeling is dat je je eigen mening kan vormen en je krijgt in les tools die je leren te reflecteren
over bepaalde zaken
Hoe pak je essayvragen aan?
Essayvragen peilen niet louter naar een letterlijke kennis van de inhoud, maar ook naar begrip en toepassing.
1. Begrijp de vraag goed > Lees de vraag zorgvuldig om zeker te weten wat er van je verwacht wordt.
2. Formuleer een stelling > Verwoord een duidelijk standpunt dat je gaat verdedigen in je essay.
3. Onderbouw je stelling > Gebruik argumenten, redeneringen en bewijzen uit de leerstof om je
standpunt te ondersteunen.
4. Gebruik een logische structuur > Inleiding-midden-besluit.
5. Toon begrip en toepassing > Het gaat niet alleen om het herhalen van leerstof, maar ook om het tonen
van je begrip en de manier waarop je de leerstof kunt toepassen.
Criteria voor je antwoord
6
,7
,College 2: Inleiding: Recht, deontologie, moraal en ethiek … één pot nat?
Inleiding
Fragmenten suits (zie Toledo) (extreme voorbeelden om onze aandacht te trekken)
1. Eerste fragment Suits
Man wordt aangenomen bij advocatenkantoor zonder dat hij diploma rechten heeft
Je voelt aan dat dat niet eerlijk is, dus op zoek naar regels in de wet die dat verbieden
- in Gerechtelijk wetboek
- in Strafwetboek
- Codex Orde van Vlaamse Balies
=> Inzake beroepsethiek, beroepsdeontologie hebben we reeks wetten die we moeten hanteren
om goede jurist te zijn (antwoorden op hoe je goede jurist moet zijn ga je allereerst terugvinden in
de wetten)
= essentie/basis: je mag niet buiten wettelijke regels handelen
--> Vaste geëikte regels die problematisch gedrag stoppen, die wij gewoon zijn te
hanteren
2. Tweede fragment suits
Fragment over gesprek met één van hun cliënten, er is akkoord getroffen in voordeel van de cliënt,
manier waarop hij tot closing is geraakt in voordeel van cliënt is niet oké (hij liegt tegen zijn eigen
cliënt wetende dat uiteindelijk heel het akkoord wel in het voordeel van cliënt zou zijn)
Je voelt aan dat dat niet correct is, dus op zoek naar regels in de wet die dat verbieden
8
, Deontologische regels zouden ons kunnen helpen, ookal zijn ze vrij vaag en zijn de
essentiële plichten niet evident in te vullen
Dus ook rol weggelegd voor iets meer dan dat we letterlijke in de teksten terugvinden,
maar hier bv. staat het niet op papier maar is iedereen het eens dat advocaat client niet
zo mag behalendelen en niet tegen hem mag liegen
Belang
Belang ethiek
1. Professioneel handelen: kwaliteit en professionaliteit beroep garanderen
2. Geloofwaardigheid van beroep van advocaat hooghouden naar buitenwereld toe
E. Lancksweerdt, « De deugdethiek als aanvulling op de deontologie
« Deontologische codes beogen het professioneel optreden van de jurist in goede banen te leiden. Geen
enkele code is evenwel omvattend, gedetailleerd en duidelijk genoeg om in elke situatie precies aan te
geven wat de jurist te doen staat. (nr.6)
(…)
In deze bijdrage wordt de zienswijze verdedigd dat de deontoligie van de juridische beroepen niet volstaat
om tot een ethisch hoogstaande beroepsuitoefening te komen. (nr. 1) »
⇨ Ook hier zie je dat auteurs steeds meer ook laatste jaren blijven benadrukken dat wetten enzo minimum
zijn en ons maar zo ver brengen
Vraag hoe je als advocaat of als jurist moet gaan handelen gaat niet altijd zwart op wit in de verschillende
wetteksten en codexen te lezen zijn
Voorbeelden uit de praktijk (minder extreem dan Suits, wel waargebeurd)
1. Stel je bent net begonnen op advocatenkantoor als stagiair, je kijkt op naar patron (stagemeester), je wordt
meteen betrokken in groot dossier (over contract dat al lange tijd onderhandeld wordt door vennoot en
tegenpartij, veel discussie over bepaalde clausules en bewoording)
Tegenpartij wil 1 specifieke clausule er echt niet in
Partijen komen tot akkoord dat beding niet in contract wordt opgenomen (mondeling akkoord
tijdens één van de overlegmomenten)
Uw partij stelt een voorstel van contract op en uw vennoot voegt daarna stiekem de beruchte
clausule terug toe, maar niet in track changes (dus tegenpartij ziet niet opvallend dat bepaling er
terug in is opgenomen)
9
, Tegenpartij merkt het niet op en ondertekend contract
Na vergadering ziet u dat advocaten dat vieren en champagne aan het drinken zijn om het te
vieren dat het beding er terug instaat en dat tegenpartij heeft ondertekend
Wat is uw reactie als stagiair:
a. Je heft mee het glas en doet of er niets is gebeurd, eigen schuld dikke bult
b. Je heft mee het glas, maar dag erna spreek je vennoot aan omdat je het niet eerlijk vindt
c. Je gaat dirdect door en heft niet mee glas, twijfels of je daar nog wil blijven werken
2. Je bent net begonnen in kleiner kantoor, je moet zelf actief op zoek naar cliënten
Je belooft aan je vrienden mee te gaan naar Italië in de zomer, maar je merkt dat je niet zo veel
geld over hebt, je maakt je financieel zorgen of dat haalbaar wordt om mee op vakantie te gaan
Cliënt komt dan net aankloppen omdat die scheiding wil, cliënt wil dat jij procedure helemaal
voert voor hem
Je beseft dat bemiddeling beter zou zijn voor cliënt, maar client wil echt scheiding, jij beseft dat
bemiddeling beter zou zijn voor je client
Je beseft ook dat bemiddeling sneller gaat en dus minder zal opleveren voor jou
Wat is uw reactie als stagiair:
a. Cliënt proberen overtuigen van voordeel van bemiddeling
b. Bemiddeling ter prake brengen als optie, maar niet aandringen, cliënt wil liever scheiding zei
die
c. Zonder twijfelen voor echtscheiding kiezen, aangezien cliënt dat van jou verwacht
3. Je moet je time sheet invullen (op basis waarvan de facturatie ana de client wordt opgestelt)
Je weet hoe lang je exact hebt gewerkt aan iets, je patron zegt je naar boven af te ronden
Je beseft dat die cijfers aan de klant doorgefactureerd worden
Wat is uw reactie als stagiair:
a. Je wil dat niet
b. Als baas vraagt kan je niet anders en waarschijnlijk zou secretariaat ook afronden
c. Middenweg en bij rijke klanten rond je af naar boven, anders niet
Op dit soort vragen antwoord je vanuit je moraal (geheel van normen en waarden dat gedrag van individu gaat
beïnvloeden (o.b.v. opvoeding, maatschappij waarin je bent opgegroeid, invloeden in je leven, …))
Moraal = beschrijft heersende normen en waarden
→ Niet iedereen heeft zelfde mening, er bestaat niet één moraal: we hebben moraal als individu, maar soms
ook moraal in functie van beroep dat we uitoefenen (gedeelde waarden door collectiviteit)
→ Ook niet één ethiek (zie infra): verschillende manieren om daarnaar te kijken (bv. deugdethiek,
plichtenethiek, zorgethiek)
→ Verschillende manieren om te reflecteren over goed en slecht (nuttig omdat die elementen ook terugkomen
in beroepsethiek)
⇨ Er is op deze vragen geen juist en fout antwoord, maar wel belangrijk dat je je in de mening van anderen
kan plaatsen
10
