Gezondheidsrecht Bijzondere studie Prof Vansweevelt
STUDIEMATERIAAL
• Examen of paper op 31 december 2025
• Open boek (inschrijven) + nota’s
• Wetboek is niet nodig
• Examen
o 30 min voorbereiding en die klaar is komt naar voren
DEEL 1: ORGANISATIE VAN DE GEZONDHEIDSZORG
Volume 1 HB
HOOFDSTUK 1 RECHTSBRONNEN IN DE GEZONDHEIDSZORG
AFDELING 1: BEVOEGDHEIDSVERDELENDE REGELS IN DE GEZONDHEIDSZORG
enkel krachtlijnen kennen!!
• Welke domeinen behoort tot gemeenschappen of federaal
• Gezondheidsbeleid is gefederaliseerd
• Staatshervorming doorgevoerd en willen gemeenschappelijk maken
o Persoonsgebonden of welzijnszorg of preventieve gezondheidszorg ook geestelijke
gezondheidszorg en oudere instelling
o Eerstelijnsgezondheidszorg
• Maar geld ziekte en invaliditeitsverzekering is federaal
o Ook alles met geneesmiddelen – hoe op de markt komen – betaald worden = federaal
• Wetgeving
o Vorige eeuw: Ziekenhuiswetgeving en vroeger kb 78 dat was het
o Nu is er veel evolutie en veel wetgeving bijgekomen = bronnen in gezondheidsrecht
§ Wet patientenrechten
§ Wet euthanasie
§ Wet embryo onderzoek
§ Wet medische ongevallen
§ Kwaliteitswet
§ Abortuswet gewijzigd
o Ervoor was er enkel rechtsleer en rechtspraak die leemte moest invullen
• Ook extra bronnen
o ook Deontologische beroepscode bestaan ook voor arts en apothekers bijvoorbeeld
o Ook praktijk richtlijnen en protocollen
§ Beroepsverenigingen hebben guide Lines internationaal
§ Recht geneeskunde is internationaal!!
1
,Gezondheidsrecht Bijzondere studie Prof Vansweevelt
• Anders dan bij ander recht is nationaal
§ Guideline gevolgd betekent niet foutloos gehandeld
• Misschien niet zorgvuldig opgesteld die guide Lines
• Aansprakelijkheidsrecht is normatieve vraag
o Vb bij anesthesie is er simultaan anesthesie 4 operatie die toezicht
voor 4 patiënten want er waren te weinig en daardoor kon die niet
tijdig handelen en anesthesie ik heb gehandeld als gemiddeld
anesthesist -> rechter zei zorgvuldigheidsnorm -> moet kijken hoe
je behoort te handelen
o De rechter stelt de norm op en die kan hoger zijn als de
gemiddelde anesthesist
o Ook adviesorganen
§ Riziv = rijksdienst voor ziekte en invaliditeit verzekering = iedereen zo verzekerd
§ KCE = kennis centrum gezondheidszorg = voert studies uit
• Vb hoe kunnen we ziekenhuisinfectie vermijden?
o Want nog heel veel doden van
§ Belgische raadgevend centrum voor bio-ethiek
• Ethische adviezen -> politiek samengesteld dus nooit consensus
• Goed als je zo’n standpunten hebt
o Vb voorafgaand van de euthanasie wet 4 adviezen
§ 2 commissies
• Nationale evaluatiecommissie zwangerschapsonderbreking
• Evaluatie en controle commissie euthanasie
§ Koninklijke academie voor geneeskunde
o Handvest voor de rechten van EU
§ Recht op leven en menselijke integriteit ook artikel 8 EVRM
o EU geneesmiddelen agentschap was heel belangrijk bij covid
o Wereldgezondheidsorganisatie
§ Monitoren gezondheid over de wereld
o Verklaring van Helsinki !!
§ Medische experimenten -> reactie die verklaring
§ Lijst van vereisten waar medische experimenten moet voldoen
§ Volgens Wereld artsen bond heeft geen bindende waarden maar ethische
document
HOOFDSTUK 2 ZIEKTEVERZEKERING
Valt weg is voor SZ
HOOFDSTUK 3 GEZONDHEIDSZORGVOORZIENINGEN
• = organisatie van het ziekenhuis
o Statuut van de hoofdarts (gastcollege 15 oktober)
• Belangrijk begrip ziekenhuis
• Begrip gezondheidszorg!!! (volgens prof)
o Wanneer is een arts rechtvaardig ?
2
,Gezondheidsrecht Bijzondere studie Prof Vansweevelt
§ Begaat die dan geen opzettelijk slagen en verwondingen in begrip van strafrecht?
• Schending van fysieke integriteit
• In abstracto ben wel slachtoffer van slagen en verwonding als een arts het
doet
o Doelbewust en kennis van zaken werkt die
§ Toch doen we het niet om die arts te vervolgen
• Geïnformeerde toestemming: belangrijk
• Er is niet altijd toestemming bv bij spoed
• Hvc geoordeeld bij sm -> de toestemming was rechtsvaardigheidsgrond
maar nu wel bij sm
o Toestemming van slachtoffer is een aansprakelijkheidsgrond van
boek 6
§ Toestemming is essentieel om medische handelen te verantwoorden
§ Maar is niet genoeg -> kan niet uitsluitend
• Vb verdofende middelen voorschrijven met toestemming maakt het niet
rechtmatig
§ Moet ook handelen als een normaal zorgvuldig persoon
• Doel arts patiënt genezen
• Therapeutisch doel dan aanvaarden?
§ Campagne vaccineren tegen griep en covid
• Je bent niet ziek maar preventief
o Preventief en curatief (ziek zijn): beide van belang
• Wanneer valt iets in gezondheidszorg
o Dus preventief of curatief
o Maar wat met abortus
§ Kan curatief als gezondheid van vrouw in gedrang komt
§ Maar dat valt niet veel voor -> toch rechtmatig
o OF bij esthetische chirurgie
§ Zelfbeschikkingsrecht
o Medische begeleid bevruchting
• Hoe aanpakken?
o De rechtspraak gaat uit principieel strafrechtelijke immuniteit van de arts (alle
gezondheidsbeoefenaars)
o De wetgeving beroep van arts -> wettelijk heeft geregeld
§ Geeft toelating van artsen om uit te oefenen
§ Principieel en voorwaardelijk
• Moet aan bepaalde voorwaarden voldaan zijn
o Geïnformeerde toestemming is van belang
o Vroeger moest er een therapeutisch nut -> wat doen met preventie
§ Dekt niet alles
o Naast het curatieve en preventieve -> handelingen toch als medische handeling
gekwalificeerd
§ Omdat die wetgever aan hem heeft gegeven
• Abortus, orgaantransplantatie
§ Omdat de maatschappij dat aanvaard
3
, Gezondheidsrecht Bijzondere studie Prof Vansweevelt
• Wet patiëntenrechten heeft definitie
o Hb p 73
o Gezondheidstoestand vaststelt maar niet geneest?
§ Controle arts die arbeidsongeschiktheid beoordeelt of bedrijfsarts
• Wat is gezondheidszorg -> definitie !
o Alle artsen die hier onder vallen die moeten wet patiënten rechten toepassen
AFDELING 1: ZIEKENHUIZEN
§1 HET TOEPASSINGSGEBIED VAN DE ZIEKENHUISWET
• Toepassingsgebied van de Ziekenhuiswet: art. 2, § 1 ZHW
o Met het oog op de toepassing van deze gecoördineerde wet worden als ziekenhuizen
beschouwd, de instellingen voor gezondheidszorg waarin op ieder ogenblik geëigende
medisch-specialistische onderzoeken en/of behandelingen in het domein van de
geneeskunde, de heelkunde en eventueel de verloskunde in pluridisciplinair verband kunnen
verstrekt worden, binnen het nodige en aangepaste medisch, medisch-technisch,
verpleegkundig, paramedisch en logistiek kader, aan patiënten die er worden opgenomen en
kunnen verblijven, omdat hun gezondheidstoestand dit geheel van zorgen vereist om op een
zo kort mogelijke tijd de ziekte te bestrijden of te verlichten, de gezondheidstoestand te
herstellen of te verbeteren of de letsels te stabiliseren. Deze ziekenhuizen vervullen een
opdracht van algemeen belang.
o Met uitzondering van de ziekenhuizen die enkel beschikken over psychiatrische
ziekenhuisdiensten (kenletter A, T of K) samen met gespecialiseerde diensten voor
behandeling en revalidatie (kenletter Sp) of een dienst voor geriatrie (kenletter G) en met
uitzondering van de psychiatrische ziekenhuizen, maakt elk ziekenhuis deel uit van één en
slechts één locoregionaal klinisch ziekenhuisnetwerk als bedoeld in artikel 14/1, 1°.
• Constitutieve elementen van de ziekenhuisdefinitie
: Ziekenhuiswet -> verschillende afdelingen die eronder vallen
o 1) Instelling voor gezondheidszorg;
o 2) Er moeten medisch-specialistische onderzoeken en/of behandelingen verstrekt worden;
o 3) De behandelingen en/of onderzoeken moeten uitgevoerd worden in pluridisciplinair
verband;
o 4) Op ieder ogenblik moet er opgetreden kunnen worden;
o 5) De zorg moet verleend worden aan patiënten die er worden opgenomen en kunnen
verblijven;
o 6) De gezondheidstoestand moet er hersteld of verbeterd worden;
o 7) Deel uitmaken van een locoregionaal klinisch netwerk.
§ Netwerk verplichting gaat weg gaan binnenkort
• Onttrekkingen aan het toepassingsgebied
o Inrichtingen die uitsluitend bejaarden of kinderen herbergen (art. 5 ZHW);
o Kleine ziekenhuizen (art. 7 ZHW).
• Uitbreidingen van het toepassingsgebied
o Beschut wonen (art. 6 ZHW);
o Samenwerkingsverbanden inzake verzorgingsdomeinen (art. 10 ZHW);
4
STUDIEMATERIAAL
• Examen of paper op 31 december 2025
• Open boek (inschrijven) + nota’s
• Wetboek is niet nodig
• Examen
o 30 min voorbereiding en die klaar is komt naar voren
DEEL 1: ORGANISATIE VAN DE GEZONDHEIDSZORG
Volume 1 HB
HOOFDSTUK 1 RECHTSBRONNEN IN DE GEZONDHEIDSZORG
AFDELING 1: BEVOEGDHEIDSVERDELENDE REGELS IN DE GEZONDHEIDSZORG
enkel krachtlijnen kennen!!
• Welke domeinen behoort tot gemeenschappen of federaal
• Gezondheidsbeleid is gefederaliseerd
• Staatshervorming doorgevoerd en willen gemeenschappelijk maken
o Persoonsgebonden of welzijnszorg of preventieve gezondheidszorg ook geestelijke
gezondheidszorg en oudere instelling
o Eerstelijnsgezondheidszorg
• Maar geld ziekte en invaliditeitsverzekering is federaal
o Ook alles met geneesmiddelen – hoe op de markt komen – betaald worden = federaal
• Wetgeving
o Vorige eeuw: Ziekenhuiswetgeving en vroeger kb 78 dat was het
o Nu is er veel evolutie en veel wetgeving bijgekomen = bronnen in gezondheidsrecht
§ Wet patientenrechten
§ Wet euthanasie
§ Wet embryo onderzoek
§ Wet medische ongevallen
§ Kwaliteitswet
§ Abortuswet gewijzigd
o Ervoor was er enkel rechtsleer en rechtspraak die leemte moest invullen
• Ook extra bronnen
o ook Deontologische beroepscode bestaan ook voor arts en apothekers bijvoorbeeld
o Ook praktijk richtlijnen en protocollen
§ Beroepsverenigingen hebben guide Lines internationaal
§ Recht geneeskunde is internationaal!!
1
,Gezondheidsrecht Bijzondere studie Prof Vansweevelt
• Anders dan bij ander recht is nationaal
§ Guideline gevolgd betekent niet foutloos gehandeld
• Misschien niet zorgvuldig opgesteld die guide Lines
• Aansprakelijkheidsrecht is normatieve vraag
o Vb bij anesthesie is er simultaan anesthesie 4 operatie die toezicht
voor 4 patiënten want er waren te weinig en daardoor kon die niet
tijdig handelen en anesthesie ik heb gehandeld als gemiddeld
anesthesist -> rechter zei zorgvuldigheidsnorm -> moet kijken hoe
je behoort te handelen
o De rechter stelt de norm op en die kan hoger zijn als de
gemiddelde anesthesist
o Ook adviesorganen
§ Riziv = rijksdienst voor ziekte en invaliditeit verzekering = iedereen zo verzekerd
§ KCE = kennis centrum gezondheidszorg = voert studies uit
• Vb hoe kunnen we ziekenhuisinfectie vermijden?
o Want nog heel veel doden van
§ Belgische raadgevend centrum voor bio-ethiek
• Ethische adviezen -> politiek samengesteld dus nooit consensus
• Goed als je zo’n standpunten hebt
o Vb voorafgaand van de euthanasie wet 4 adviezen
§ 2 commissies
• Nationale evaluatiecommissie zwangerschapsonderbreking
• Evaluatie en controle commissie euthanasie
§ Koninklijke academie voor geneeskunde
o Handvest voor de rechten van EU
§ Recht op leven en menselijke integriteit ook artikel 8 EVRM
o EU geneesmiddelen agentschap was heel belangrijk bij covid
o Wereldgezondheidsorganisatie
§ Monitoren gezondheid over de wereld
o Verklaring van Helsinki !!
§ Medische experimenten -> reactie die verklaring
§ Lijst van vereisten waar medische experimenten moet voldoen
§ Volgens Wereld artsen bond heeft geen bindende waarden maar ethische
document
HOOFDSTUK 2 ZIEKTEVERZEKERING
Valt weg is voor SZ
HOOFDSTUK 3 GEZONDHEIDSZORGVOORZIENINGEN
• = organisatie van het ziekenhuis
o Statuut van de hoofdarts (gastcollege 15 oktober)
• Belangrijk begrip ziekenhuis
• Begrip gezondheidszorg!!! (volgens prof)
o Wanneer is een arts rechtvaardig ?
2
,Gezondheidsrecht Bijzondere studie Prof Vansweevelt
§ Begaat die dan geen opzettelijk slagen en verwondingen in begrip van strafrecht?
• Schending van fysieke integriteit
• In abstracto ben wel slachtoffer van slagen en verwonding als een arts het
doet
o Doelbewust en kennis van zaken werkt die
§ Toch doen we het niet om die arts te vervolgen
• Geïnformeerde toestemming: belangrijk
• Er is niet altijd toestemming bv bij spoed
• Hvc geoordeeld bij sm -> de toestemming was rechtsvaardigheidsgrond
maar nu wel bij sm
o Toestemming van slachtoffer is een aansprakelijkheidsgrond van
boek 6
§ Toestemming is essentieel om medische handelen te verantwoorden
§ Maar is niet genoeg -> kan niet uitsluitend
• Vb verdofende middelen voorschrijven met toestemming maakt het niet
rechtmatig
§ Moet ook handelen als een normaal zorgvuldig persoon
• Doel arts patiënt genezen
• Therapeutisch doel dan aanvaarden?
§ Campagne vaccineren tegen griep en covid
• Je bent niet ziek maar preventief
o Preventief en curatief (ziek zijn): beide van belang
• Wanneer valt iets in gezondheidszorg
o Dus preventief of curatief
o Maar wat met abortus
§ Kan curatief als gezondheid van vrouw in gedrang komt
§ Maar dat valt niet veel voor -> toch rechtmatig
o OF bij esthetische chirurgie
§ Zelfbeschikkingsrecht
o Medische begeleid bevruchting
• Hoe aanpakken?
o De rechtspraak gaat uit principieel strafrechtelijke immuniteit van de arts (alle
gezondheidsbeoefenaars)
o De wetgeving beroep van arts -> wettelijk heeft geregeld
§ Geeft toelating van artsen om uit te oefenen
§ Principieel en voorwaardelijk
• Moet aan bepaalde voorwaarden voldaan zijn
o Geïnformeerde toestemming is van belang
o Vroeger moest er een therapeutisch nut -> wat doen met preventie
§ Dekt niet alles
o Naast het curatieve en preventieve -> handelingen toch als medische handeling
gekwalificeerd
§ Omdat die wetgever aan hem heeft gegeven
• Abortus, orgaantransplantatie
§ Omdat de maatschappij dat aanvaard
3
, Gezondheidsrecht Bijzondere studie Prof Vansweevelt
• Wet patiëntenrechten heeft definitie
o Hb p 73
o Gezondheidstoestand vaststelt maar niet geneest?
§ Controle arts die arbeidsongeschiktheid beoordeelt of bedrijfsarts
• Wat is gezondheidszorg -> definitie !
o Alle artsen die hier onder vallen die moeten wet patiënten rechten toepassen
AFDELING 1: ZIEKENHUIZEN
§1 HET TOEPASSINGSGEBIED VAN DE ZIEKENHUISWET
• Toepassingsgebied van de Ziekenhuiswet: art. 2, § 1 ZHW
o Met het oog op de toepassing van deze gecoördineerde wet worden als ziekenhuizen
beschouwd, de instellingen voor gezondheidszorg waarin op ieder ogenblik geëigende
medisch-specialistische onderzoeken en/of behandelingen in het domein van de
geneeskunde, de heelkunde en eventueel de verloskunde in pluridisciplinair verband kunnen
verstrekt worden, binnen het nodige en aangepaste medisch, medisch-technisch,
verpleegkundig, paramedisch en logistiek kader, aan patiënten die er worden opgenomen en
kunnen verblijven, omdat hun gezondheidstoestand dit geheel van zorgen vereist om op een
zo kort mogelijke tijd de ziekte te bestrijden of te verlichten, de gezondheidstoestand te
herstellen of te verbeteren of de letsels te stabiliseren. Deze ziekenhuizen vervullen een
opdracht van algemeen belang.
o Met uitzondering van de ziekenhuizen die enkel beschikken over psychiatrische
ziekenhuisdiensten (kenletter A, T of K) samen met gespecialiseerde diensten voor
behandeling en revalidatie (kenletter Sp) of een dienst voor geriatrie (kenletter G) en met
uitzondering van de psychiatrische ziekenhuizen, maakt elk ziekenhuis deel uit van één en
slechts één locoregionaal klinisch ziekenhuisnetwerk als bedoeld in artikel 14/1, 1°.
• Constitutieve elementen van de ziekenhuisdefinitie
: Ziekenhuiswet -> verschillende afdelingen die eronder vallen
o 1) Instelling voor gezondheidszorg;
o 2) Er moeten medisch-specialistische onderzoeken en/of behandelingen verstrekt worden;
o 3) De behandelingen en/of onderzoeken moeten uitgevoerd worden in pluridisciplinair
verband;
o 4) Op ieder ogenblik moet er opgetreden kunnen worden;
o 5) De zorg moet verleend worden aan patiënten die er worden opgenomen en kunnen
verblijven;
o 6) De gezondheidstoestand moet er hersteld of verbeterd worden;
o 7) Deel uitmaken van een locoregionaal klinisch netwerk.
§ Netwerk verplichting gaat weg gaan binnenkort
• Onttrekkingen aan het toepassingsgebied
o Inrichtingen die uitsluitend bejaarden of kinderen herbergen (art. 5 ZHW);
o Kleine ziekenhuizen (art. 7 ZHW).
• Uitbreidingen van het toepassingsgebied
o Beschut wonen (art. 6 ZHW);
o Samenwerkingsverbanden inzake verzorgingsdomeinen (art. 10 ZHW);
4
