DE MAATSCHAPPELIJKE OPDRACHT VAN DE POLITIE (HOOFDSTUK 3)
Maatschappelijke opdracht van de politie: de identiteit van de politie
Identiteit -> die is onder druk -> met verschillende zaken te maken
• Enerzijds symbolisch: als we politie zien hebben we niet altijd de neiging positief te zijn
tegenover hen -> uniform lokt een reactie uit -> symbolische functie
• Identiteit -> organisatie die zalf of slaat? Helpen ze de mensen? Of alleen een
organisatie die als er iets aan de hand is opdaagt en de handboeien trekt? Organisatie
die dat doet met de mond, bemiddeling of via wapens (repressief afdwingen van
gezag)?
De legitimiteit (vertrouwen hebben, gezag hebben,
respect hebben voor de politie) is aan het dalen
America -> black lives matters (wordt gefund door zeer
grote mensen, artiesten, intellectuelen, rijke Amerikanen
die opkomen voor een humane behandeling van zwarten
in Amerika) -> opgekomen vooral tijdens corona -> door
dood van George Floyd is dit overgewaaid naar Europa
In Amerika -> zwarten wordt proportioneel meer in de
gevangenis gestoken dan de blanken (zwart wordt
geassocieerd met geweld, schrik)
Wat zit achter black lives matters -> kolonisatie gedachte
die blijft voortleven
Black lives matters zegt we moeten de politie aanpakken
want het domineren van de zwarten moet er uit -> het is
tijd voor fundamentele verandering zeggen ze, we moeten de politie afschaffen
Consent geven
è Staat onder druk in de UK
è Vooral skaters en rappers worden on
de UK onderworpen aan controles
1
,MAATSCHAPPELIJKE OPDRACHT VAN DE POLITIE
Politie is organisatie die bij wet in het leven geroepen wordt -> je moet daarvoor een mandaat krijgen
van de overheid (parlement)
Verantwoordelijkheid wordt gedragen door ministers van binnenlandse zaken en justitie -> politie staat
onder hun verantwoordelijkheid
De politie is een verlengstuk van de uitvoerende macht
Wetgevende macht -> parlement (wetten)
Uitvoerende macht -> regering (uitvoeren wat men in een regeerakkoord heeft vastgelegd en heeft
steun nodig van parlement, zijn de ministers) -> politie hoort tot de uitvoerende macht
Rechterlijke macht -> magistratuur (zittende (=rechtbank) als staande (=OM) magistratuur
Politie heeft ook een symbolische functie -> om aanwezig te zijn, om aanwezigheidscontrole te hebben,
als we ze zien gaan mensen zich al anders gaan gedragen
Politie heeft een formele sociale controle -> ze kan die macht gebruiken en ze gaat rust bewaren en
orde bewaren
Gekenmerkt door paradoxen of tegenstellingen -> tegengestelde eisen Moet voldoen aan
conflicterende eisen:
• Beschermer en hoeder van mensenrechten
• Staat militairy policing versus de burger Policing by consent (vb. COVID)
• Meerderheid versus minderheden
• Zorg versus hard optreden
• …
2
,Politie wie ga je beteugelen? Meerderheden of minderheden?
è Je moet redeneren vanuit de veiligheidsgedachte
è Extreem rechts -> gelinkt aan extreem gewed
è Het is een moeilijke casus
Welke maatschappelijke functies vervult de politie in de praktijk? Waarom hebben we eigenlijk politie?
Is de veronderstelling juist dat politiewerk samenvalt met gebruik van geweldsmiddelen?
In hoeverre klopt het dat politie een crime-fighting organisatie is?
Identiteit van de politie
• Handhaven openbare orde en bestrijden van de criminaliteit
• Afdwingen van wetgeving en zelf toepassen van wetgeving
• Gezag, staat, recht … eenheid van natie
Staat onder druk door
• Maatschappelijke ontwikkelingen (individualisering, globalisering,…)
• Legitimiteit minder vanzelfsprekend
• Pluralisering van de politie
• Privatisering van de politie
• Legitimiteit van de politie is fragiel/staat onder druk
Eenheid van natie -> eenheid van staat
Maatschappelijke ontwikkeling staat onder druk -> bewegingen zoals black lives matter die voeding
vinden in onze maatschappij -> maatschappelijke ontwikkelingen (migratieproblemen) -> politie zit daar
tussen en is daar mee een speler van in het veld
Pluralisering van de politie -> plural policing -> meer en meer instanties worden in het leven geroepen
die politietaken krijgen (private maatschappijen) -> politie kan/mag daardoor soms minder doen
waardoor hun identiteit onder druk komt te zijn (ingang van politiekantoren bewaken gebeurt vaker
door gfrs (private politie) etc) -> het wordt onduidelijker welke taak bij wie behoort
Private politie is goedkoper dan de gewone politie
Voetbalmatch -> politie is zowel binnen als buiten het stadium aanwezig (in stadium als undercover)
Werchter, Pukkelpop, Tomorrowland -> buiten en binnen (binnen undercover)
Privatisering van de politie -> iets wat de maatschappelijke opdruk onder druk zet -> de legitimiteit van
de politie daalt hierdoor en wordt fragieler -> politie heeft minder gezag hierdoor
Antwoord van de politie: pogingen om nieuwe identiteit te formuleren
• Community oriented policing
• Verstrengen: zero tolerance policing en crime fighting
• New Public Management – prioriteiten stellen via kerntaken en value for money principe
3
,In Nederland noemen ze politie dieners -> bij ons noemen we dat flikken
New Public Management -> verstrengt optreden komt er vaak uit de overheid zelf -> zalvende functie
van de politie komt hierdoor onder druk te staan
• Eind jaren 80 begin jaren 90 -> management wetenschap is op de voorgrond getreden
waarin men een beweging kreeg van als je investeert in een overheidsinstantie dan
moer daarvan een return of investment van zijn
• Ons belastingsgeld moet goed besteed worden
• Politie moet efficiënter zijn, dingen sneller doen en met minder geld
• Meer veiligheid -> dan moesten er meer politiemensen komen
• De beweging kwam binnen bij de overheid -> waardoor ze zelf prioriteiten moesten
stellen (niet genoeg geld, daar aandacht aan besteden en daar niet meer) ->
maatschappelijke opdracht kwam onder druk te zijn
• Politie kan vandaag de dag niet meer alle grote evenementen beschermen -> haar
takenpakket veranderd daarin
4
,DE 4 DIMENSIES
4 dimensies:
1. Monopolie van geweld als unieke competentie
2. De morele basis van politiewerk
3. Probleemgericht karakter
4. De eis van legitimiteit
Examen vraag: waarom staat de maatschappelijke opdracht onder druk? Wat zijn de verschillende
tendensen daarin?
• 4 dimensies die ervoor zorgen dat de maatschappelijke opdracht ingevuld wordt
• 4 dimensies moeten met elkaar in balans zijn >< indien dit niet is dan komt de identiteit
onder druk
Examen vraag: wat zijn de 4 dimensies van Jan Tekstra
1. Monopolie van geweld
• Politie krijgt mandaat van de overheid om geweld uit te oefenen (artikel 1 van de Wet
op het Politieambt, 1992)
• Unieke competentie (geweldsmonopolie)
• 24/7
• Dienst- en hulpverlening (force & service)
• Eerstelijnhandhaving
• Policing ‘Skid rows’
• Goed politiewerk = vermijden van geweld
o Dilemma’s – streetcorner politicians (Muir, 1977)
o Peace keepers (Bittner, 1979)
• Geweldsmonopolitie : belang van accountability over gebruik van machtsmiddelen
(Weber)
Elke politiezone moet een permanentie hebben en moet 24/7 bereikbaar zijn
Hoe gaan ze dat monopolie van geweld inzetten? Zalven of slaan?
Politie is de eerstelijnsinstantie -> 24/7 beschikbaar -> de belangrijkste job van een
politieorganisatie
Recherche -> tweedelijns
Policing ‘Skid rows’ -> politiemensen die aanwezig zijn, patrouilleren in een stad en die -> Skid rows
verwijst naar plekken in LA waar heel veel zwevers, mensen zonder papieren, drugs aanwezig waren
-> wordt gezien als eerstelijnshandhaving -> vaak ook sekswerk aanwezig
Monopolie van geweld -> geweld als laatste mogelijkheid toepassen -> matrak en pepperspray
wordt wel vaker gebruikt, maar wapen niet
Accountability krijgen over gezag is belangrijk in het monopolie van geweld
5
, 2. Politie als morele instantie
• Staat vertegenwoordigd morele waarden van een samenleving
• Sociale instituties vormen cement van de samenleving
• Moreel individualisme (als antwoord op toenemende individualisering) – staat moral
agency
• Symbolisch kapitaal van de politie (Durkheim: moral agency)!
• Symbolisch-morele kant van politie versus de instrumentele aspecten van politiewerk
Door met combi te rijden zorgen ze al voor wat orde in de samenleving
Sociale instituties (onderwijs, bedrijven, fabrieken,…) -> ze vormen het cement van onze samenleving -
> politie behoort hier ook toe als morele instantie van onze samenleving –> we kunnen ons geen
maatschappij inleven zonder politie (er zijn wel samenlevingsvormen die geen politie gebruiken)
Politie legt hun moraal op aan de maatschappij
Cannabis gebruik -> meer en meer tolerantie hiervoor -> politie vindt dit not done -> dat is de algemene
norm
Politie blijft de norm zetten -> wordt door hun bepaald -> instandhouden van dominante
maatschappelijke normen
Politie is het symbolisch kapitaal van onze maatschappij -> sociale orde die zij afdwingen
Instrumenteel -> politie is het instrument om bepaalde zaken aan te pakken (criminaliteit te bestrijden,
veiligheid aan te pakken)
3. Probleem-gerichtheid
• Goldstein ‘problem oriented policing’
• Politie is niet alleen afdwingen van regels
• Tegen : meer blauw op straat – brandweerpolitie
• Basis van Nieuw bedrijfsmatig denken en later evidence-based policing
• Moeilijk meetbaar voor politie…. -> wanneer is de politie effectief?
Politie heeft heel hard de neiging om problemen op te lossen -> komt door har brandweerpolitie taak
dat men heeft
Elke ploeg bestaat uit 2 mensen
Hoofdtaak van politie -> interventie -> problemen oplossen -> heel snel, pragmatisch -> deint ook uit
naar het beleid
Visies uitbouwen op lange termijn -> problemen oplossen op lange termijn -> daar hebben ze het
moeilijk mee bij de politie
6
,Evidence-based politie -> politiewerk dat aantoont dat het werkt -> het moet nuttig zijn anders gaan ze
er niet meer in investeren -> men loopt zichzelf daardoor voorbij -> men gaat daardoor soms zijn doel
voorbij lopen
4. Nood aan legitimiteit
• Verwerven en behouden van legitimiteit
• Sociale legitimiteit
- Burgers begrijpen politieoptreden en vinden het rechtvaardig
- Gezagsdragers
- Basis voor vertrouwen
• Normatieve legitimiteit
- Staat los van percepties van burgers
- Ratio, basis van rechtsregels
- Rechtmatigheid, rechtvaardigheid, respectvolle bejegening, responsiviteit,
menselijke waardigheid en geven van verantwoording
• Beiden moeten voldaan zijn
- Dilemma: afstand van de burger versus betrokkenheid van de politie in haar
relatie met de burger
è Beiden moeten voldaan zijn om haar rol te vertolken
Als politie wil functioneren moet ze legitiem zijn, erkend worden en gezag krijgen van de bevolking ->
we zien dat dit aan het dalen is
Sociale legitimiteit -> de mate waarin mensen een regel, beslissing of organisatie eerlijk, juist en
aanvaardbaar vinden
Normatieve legitimiteit -> volgt politie zelf de wet? Wordt de wet gerespecteerd door de politie? Slaagt
de politie er in dit daadwerkelijk af te dwingen?
Onderling samenhangend
Indien niet onderling samenhangend: gevaar voor verzelfstandiging van 1 element
o Dwang vereist legitimiteit
o Nadruk op moreel-symbolische betekenis van politiewerk kan leiden tot zelf formuleren
van waarden en normen
o Probleemgerichtheid – ver doorgedreven vormen van evidence-based policing
o Enkel legitimiteit kan gevaar zijn voor imago politie
De 4 dimensies moeten in evenwicht zijn -> indien dit niet is dan is uw identiteit niet in balans -> daling
van respect en gezag voor de politie -> mensen gaan minder aangeven, gaan vertellen wat er gebeurd
en de politie wordt blind daardoor (ze weet niet wat er hierdoor gebeurt in de maatschappij)
Cursus lezen: wat zorgt er voor spanningen en wat zijn paradoxen -> examen vraag!!!!
7
, TOETSVRAGEN
1. Leg uit 'politie-abolitionisme'?
2. Wat betekent 'policing by consent'?
3. De traditionele pijlers van politie hebben hun vanzelfsprekendheid verloren. Leg uit.
4. De politie heeft in de afgelopen jaren zelf een aantal maatregelen genomen om haar identiteit te
herpositioneren en verstevigen. Leg uit.
5. Leg uit: de rol van de politie in de maatschappij is meer dan crime fighting.
6. Wat zegt Bittner over de maatschappelijke rol van de politie? Wat is de voornaamste kritiek op Bittner
zijn betoog?
7. Welk beeld over de rol van de politie in de samenleving kan op grond van het werk van Durkheim
worden geformuleerd?
8. Leg uit 'problem-oriented policing'?
9. Geef een aantal bedenkingen bij 'evidence-based policing.
10. Leg het verschil uit tussen sociale en normatieve legitimiteit.
11. Welke vier kernonderdelen kunnen we onderscheiden in het definiëren van de maatschappelijke
opdracht van de politie?
8