Samenvatting Psychologie 2

Psychologie 2023-2024


1. Hechting
1.1 Hechting – gehechtheid: wat?
Gehechtheid = een duurzame emotionele band met een significante ander.
Doel: bij spanning of stress nabijheid of contact zoeken en zo de negatieve spanning reguleren.
Belangrijke stap in de sociaal-emotionele ontwikkeling van de baby.
Wederzijds interactief proces! Hechtingsgedrag en ouderlijke zorg zijn complementair.
- Hechtingsgedrag: de aangeboren tendens nabijheid te zoeken van een specifieke persoon,
met name bij angst, vermoeidheid of ziekte
- Ouderlijke zorg: de aangeboren tendens om beschermend te reageren

‘Interne werkmodel’: mentale representatie van hoe relaties eruitzien
- De baby/het kind ontwikkelt een hechtingsrelatie met de ouders (primair verzorgenden).
- Deze concrete ervaringen ‘verinnerlijkt’ het kind in een mentale voorstelling (interne
werkmodel).
- Deze mentale voorstelling beschrijft hoe relaties eruitzien, hoe relaties tussen belangrijke
anderen horen te zijn.
- Deze mentale voorstelling wordt een houvast/leidraad voor het kind in de omgang met
anderen. Het jonge kind heeft geleerd hoe je omgaat met anderen en gebruikt dit als
prototype (voorbeeld) voor latere relaties.

Cirkel van vertrouwen en hechting (eerste jaar van de levenscyclus):
Behoefte -> huilen -> bevrediging, opluchting, verlichting, hulp -> vertrouwen, de baby is weer tot
rust gekomen en voelt zich veilig, vertrouwd en geliefd -> behoefte…


1.2 Ontwikkeling hechting
1.2.1 Voor de geboorte
Foetus (vanaf 6 maanden): herkent stem van moeder en gevoelenselementen in de taal
Ouders: ‘Imaginaire kind’
- Positieve gevoelens: verlangen, vreugde, …
- Negatieve gevoelens: angsten, onzekerheid, …
- Gerustheid na prenatale screening (vb. NIPT)


1.2.2 Direct na de geboorte
Baby is volledig afhankelijk van anderen en houdt verzorgers in de buurt door lokgedrag (vb. huilen,
zuigen, glimlachen, geluidjes maken, volgen met de ogen, …)
Bevrediging van biologische behoeften staat centraal
- Lust bij bevrediging  endogene glimlach
- Onlust bij niet-bevrediging
0-2maand: beperkte discriminatie
- Baby herkent stem moeder op dag 3
- Moeder herkent wenen van baby op dag 3

1.2.3 Eerste levensmaanden
Baby: lokgedrag
- Vb: lachen, wenen, geluidjes maken, volgen met de ogen, …
- Ontstaan sociale (of exogene) glimlach!


1

,Psychologie 2023-2024


Ouders: zorggedrag
- Vb: aanraken, vasthouden, sussen, verse pamper, eten geven, liedjes zingen, …
- Sensitiviteit: ouder is ontvankelijk, sensitief voor de signalen van de baby (vb. ouder
hoort baby wenen, ziet ‘ongemak’ bij baby, ..)
- Responsiviteit: ouder reageert op een passende manier op de signalen van een baby (vb.
ouders wiegt baby in de armen, ouder ververst pamper, …)

Matching & attunement:
 Afstemming slaap-, waak- & voedingsritmen
 Troostprocedures
- Attunement: geslaagde afstemming & bevredigende relatie
- Mismatchment: niet-geslaagde afstemming
- ‘The good, the bad & the ugly’ (Still face experiment)

Vanaf 3 maanden maakt een baby een onderscheid tussen volwassenen
- Als volwassene vriendelijk blijft, blijft baby vaak rustig en laat zich verzorgen
- Beginnende voorkeur voor vertrouwde volwassene (vb: baby laat zich makkelijker
troosten)

Vanaf 6 maanden kan baby ‘beeld’ van ouder(s) vasthouden en zal vanaf dan zijn gehechtheid aan
hen duidelijk tonen


1.2.4 Na 6 maanden
Baby/kind bouwt verschillende hechtingsrelaties op met verschillende mensen
- Voorkeur voor één of enkele hechtingsfiguren
- Hiërarchie

Kind leert ook dat het invloed kan hebben op de relatie met de verzorgende
- Vb: ‘Als ik lach, lacht hij/zij terug; als ik huil, wordt er voor mij gezorgd’
- Op die manier groeit vertrouwen, voorspelbaarheid en dus veiligheid

Kind zal geleidelijk aan ‘lokgedrag’ gebruiken om reacties uit te lokken
Vreemdenangst en scheidingsangst rond 8 maanden.


1.2.5 Hechting en sociaal-emotionele ontwikkeling
Hechting als basis voor de verdere sociaal-emotionele ontwikkeling
- Vanaf 2 – 3 maanden: exogene of sociale glimlach
- Gemoedstoestand verbonden met de interactie ‘baby-buitenwereld’
- Meer en meer ervaren van gedeeld plezier
- Vanaf 6 maanden: ontstaan vreemden- en scheidingsangst
- Interne werkmodel als prototype voor opbouw latere relaties
- Veilige hechting als basis voor de eigen emotie-regulatie


1.2.6 Hechting en persoonlijkheidsontwikkeling
Hechting als basis voor de verdere persoonlijkheidsontwikkeling
Wantrouwen
- Baby wordt geboren in onbekende, onveilige wereld
- Geen vertrouwen in de buitenwereld
Vertrouwen

2

,Psychologie 2023-2024


- Ouders voldoen aan de behoeften van baby (troost, melk, verversen, …)
- Door sensitieve en responsieve zorg
- Biedt voorspelbaarheid en een veilig gevoel
- Geleidelijk ontstaat dan vertrouwen in de buitenwereld


1.3 (Peilers van) ouderlijke zorg
Geeft de ouder bescherming, veiligheid wanneer het kind dit opzoekt ?
Peilers van ouderlijke zorg:
- Sensitieve responsiviteit
- Mentaliseren of reflectief functioneren
- Regulatie (window of tolerance)

1.3.1 Mentaliseren
= Het vermogen tot reflectie op de eigen innerlijke wereld en op deze van anderen en hoe beide
werelden elkaar wederkerig beïnvloeden
Door afgestemde zorg (sensitieve responsiviteit) geeft de ouder betekenis aan de innerlijke wereld
van het kind. De ouder ziet het kind als een wezen met eigen een eigen interne wereld. De ouder is
zich bewust dat deze interne wereld bestaat uit verlangens, gedachten, … die anders kunnen zijn dan
het zichtbare gedrag van de baby (het kind) én ook anders zijn dan de interne wereld van zichzelf.
De ouder probeert te begrijpen wat het kind wenst, voelt en denkt. Doordat de ouder deze innerlijke
wereld van het kind verwoordt, leert het kind zichzelf (de eigen innerlijke wereld) kennen.
Het vermogen tot mentaliseren daalt of verdwijnt onder invloed van stress
VOORBEELDEN:
 “Hij kreeg een driftbui in de supermarkt (gedrag), omdat hij zo moe was en honger had
(fysieke toestand) en ik de hele dag met hem heb rondgelopen en hij was het beu (mentale
toestand van het kind).”
↔ “Hij doet zo lastig om mij te pesten.”
 “Soms raakt ze zo gefrustreerd en boos (mentale toestand van het kind) op een manier
waardoor ik niet helemaal zeker ben of ik haar wel goed begrijp (verband met mentale
toestand van moeder).”


1.3.2 Regulatie
= de vaardigheid om tot een ‘normale’ of evenwichtige toestand te komen wanneer we uit balans
worden gebracht.
Regulatie staat centraal in ieders leven, vaak zonder dat we het beseffen.
Regulatie is niet vanzelfsprekend bij jonge kinderen. Jonge kinderen hebben vaak ‘externe’ hulp nodig
om tot een goed evenwicht te komen; dat is een normaal proces.
Afhankelijk van de leeftijd en de sterkte van de prikkels hebben kinderen meer of minder hulp nodig
van mama, papa of andere verzorgers. Hoe jonger kinderen zijn, en hoe sterker de prikkels, hoe meer
hulp ze nodig hebben.
Vb: Baby’s huilen vaak en kunnen zichzelf moeilijk tot rust brengen. Baby’s schrikken ook nog vrij
gemakkelijk en zijn soms moeilijk te kalmeren; baby’s vallen zelf moeilijk in slaap en moeten in slaap
gewiegd worden.

3

, Psychologie 2023-2024


Ouder:
 stemt eigen gedrag af op de vermoedelijke emotie van het kind
 denkt na over ‘emotie achter het gedrag’
 denkt na over innerlijke wereldkind;
 denkt na over ‘behoefte achter emotie’
‐ Verdriet: troost
‐ Kwaadheid: gehoord worden, begrenzing
‐ Angst: veiligheid
‐ Blijheid: delen
‐ Schaamte: geruststelling
Windows of tolerance




1.3.3 Good enough parenting (winnicott)
 Good enough:
- Voldoende
- Match, mismatch, herstel
- Still face experiment
 Perfecte ouders bestaan niet
 MAAR: het moet ‘goed genoeg’ zijn
= omgeving waarin een gewoon zorgaanbod is, voldoende ontvankelijk voor de affectieve signalen en
ontwikkelingsnoden van het kind
- Met gedoseerd falen
- Waarin baby ervaringen van herstel van continuïteit kan opdoen
- Waardoor vertrouwen, een coherent ‘ik’ én de capaciteit om met frustratie om te
gaan, ontstaan


1.4 Indeling van hechting
 Interne werkmodel (of hechtingsmodel)
 Continuüm!
 Bij jonge kinderen:
- Vreemde-situatie procedure (Ainsworth)
- Vreemde situatie procedure
- Veilig vermijdend ambivalent
- Veilig (60%) – onveilig vermijdend (15%) – onveilig ambivalent (10%) – gedesorganiseerd
(10%)
 Bij volwassenen:
- Beleving van de concrete ervaring (NIET de concrete ervaring zelf)
- Representatie van gehechtheidservaringen


4