2024-
2025
Erfbelasting
SAMENVATTING
,INHOUD
Inleiding ................................................................................................................................................. 4
Hoofdstuk 1. Inleiding op het succesierecht ............................................................................................ 5
1. Situering van het successierecht in de fiscaliteit ...................................................................................... 5
Wettelijke basis .......................................................................................................................................... 5
Gewestmaterie........................................................................................................................................... 5
Vlaamse Codex Fiscaliteit – VCF ................................................................................................................ 5
2. Successierechten of rechten van overgang? ............................................................................................. 6
3. De fiscale woonplaats ................................................................................................................................ 7
Voor rijksinwoners (successierecht): ......................................................................................................... 7
Voor niet-rijksinwoners ( recht van overgang door overlijden) ................................................................ 7
Hoofdstuk 2. De berekening van de erfbelasting ..................................................................................... 8
1. Algemeenheden ......................................................................................................................................... 8
1.1 Inleiding................................................................................................................................................ 8
1.2 Belastbare basis ................................................................................................................................... 9
1.3 Categorieën van erfgenamen en rechthebbenden ........................................................................... 10
1.4 De verschillen tussen de gewesten .................................................................................................... 10
1.5 Indeling in de nalatenschap van een ongehuwde en een gehuwde of wettelijk samenwonende
erflater ..................................................................................................................................................... 10
2. De nalatenschap van een ongehuwde ..................................................................................................... 11
2.1 De tarieven ......................................................................................................................................... 11
2.2 De berekeningswijze .......................................................................................................................... 12
3. De nalatenschap van een gehuwde of een wettelijk samenwonende partner ...................................... 14
3.1 Inleiding.............................................................................................................................................. 14
3.2 De waardering van vruchtgebruik ..................................................................................................... 14
3.3 Uitbreiding naar de waardering van een rente en gelijkgeschakelde rechten ................................. 15
4. Speciale gevallen: van successierechten vrijgestelde goederen ............................................................. 16
4.1 Inleiding.............................................................................................................................................. 16
4.2 De gezinswoning ................................................................................................................................ 16
4.3 Vrijstelling voor bepaalde goederen .................................................................................................. 17
5. Speciale tarieven ...................................................................................................................................... 18
5.1 Gehandicapte erfgenamen ................................................................................................................ 18
5.2 Verminderd tarief voor bepaalde instellingen................................................................................... 18
5.3 Aandelen, activa en vorderingen in familiale ondernemingen ......................................................... 18
1
, 6. Speciale situaties ...................................................................................................................................... 19
6.1 Inleiding.............................................................................................................................................. 19
6.2 Twee overlijdens binnen het jaar en overgang van dezelfde goederen ........................................... 19
6.3 Overlijden van de vruchtgebruiker binnen de 6 maanden na de verkrijging van het recht ............. 19
6.4 Verwerping door een erfgenaam legataris of begiftigde .................................................................. 19
6.5 De wettelijke terugkeer ..................................................................................................................... 20
Hoofdstuk 3. Uitbreiding van de werkingssfeer van het successierecht .................................................. 21
De fictiebepalingen ...................................................................................................................................... 21
Een aantal belangrijke voorbeelden van fictiebepalingen: ..................................................................... 21
Schuldbekentenissen en bepaalde schenkingen van roerende goederen .............................................. 22
Bepaalde schenkingen binnen de drie of zeven jaar voor het overlijden ............................................... 22
Hoofdstuk 4. De aangifte van nalatenschap .......................................................................................... 23
1. Verplichting tot indiening van een aangifte ............................................................................................ 23
1.1 Inleiding.............................................................................................................................................. 23
1.2 Waarom moet een aangifte van nalatenschap worden ingediend? ................................................. 23
1.3 Wie moet een aangifte van nalatenschap indienen? ........................................................................ 23
1.4 Termijn voor het indienen van de aangifte? ..................................................................................... 24
1.5 Waar moet de aangifte van nalatenschap worden ingediend? ........................................................ 24
1.6 Sanctie bij het niet of laattijdig indienen van de aangifte? ............................................................... 24
1.7 Inlichtingen te verstrekken door de administratie ............................................................................ 24
2. Vorm en inhoud ....................................................................................................................................... 25
2.1 Te gebruiken formulier ...................................................................................................................... 25
2.2 Te vermelden gegevens ..................................................................................................................... 25
Hoofdstuk 5. Betaling van de erfbelasting ............................................................................................. 29
1. Algemene principes.................................................................................................................................. 29
2. Het progressievoorbehoud (de cumulatie met vroegere schenkingen)................................................. 29
2.1 Inleiding.............................................................................................................................................. 29
2.2 Uitzonderingen op progressievoorbehoud........................................................................................ 30
3. De betaling van de successierechten ....................................................................................................... 31
3.1 Wie moet betalen? ............................................................................................................................ 31
3.2 Termijn van betaling .......................................................................................................................... 31
3.3 Laattijdige betaling............................................................................................................................. 31
3.4 Wijzen van betaling............................................................................................................................ 31
Hoofdstuk 6. Informatieverplichting, bewijsmiddelen en controle ......................................................... 32
2
,1. Inleiding.................................................................................................................................................... 32
2. Verplichtingen van derden inzake spontane melding ............................................................................. 32
2.1 Inleiding.............................................................................................................................................. 32
2.2 Welke derden moeten inlichtingen verstrekken? ............................................................................. 32
2.3 Wanneer moeten zij deze inlichtingen verstrekken? ........................................................................ 32
2.4 Welke inlichtingen moeten zij verstrekken? ..................................................................................... 32
2.5 Aan wie moeten die inlichtingen worden bezorgd? .......................................................................... 32
2.6 Bijkomende verplichtingen voor beroepsverzekeraars ..................................................................... 32
3. Onderzoeksmogelijkheden van de administratie .................................................................................... 33
3.1 Informatie uit eigen registers ............................................................................................................ 33
3.2 Informatieonderzoek bij derden ........................................................................................................ 33
4. Controle ................................................................................................................................................... 33
3
,ERFBELASTING
INLEIDING
Overheid heft een belasting op alle overgangen door overlijden: erfbelasting
Belang van het burgerlijk recht!
erfrecht (vb. hoedanigheid van de erfgenamen, welk soort legataris (algemene legataris, legataris ten
algemene titel of bijzondere legataris))
Huwelijksvermogensrecht (eerst wordt het huwelijksvermogen vereffend en pas dan de nalatenschap)
Belang van het vak erfbelasting in het curriculum van rechtspraktijk?
verdiepend vak: eerder verworven kennis uit het fiscaal recht en het familiaal vermogensrecht
wordt gebruikt en uitgediept waardoor juridische kennis wordt versterkt
bruikbaar in heel veel sectoren (+ in privéleven)
Het budgettaire belang van de erfbelasting:
overheid haalt een deel van zijn inkomsten uit erfenissen
TARIEVEN
Voor overlijdens na 1 september 2018: grondige wijzigingen in de Vlaamse erfbelasting (op hetzelfde
moment als de hervorming van het erfrecht)
Voornaamste wijzigingen:
• Hoogste tarieven gaan omlaag
• Extra vrijstelling voor de LLP
• Gunstmaatregelen voor weeskinderen < 21jaar
• Vrijwillige erfenissprong niet langer fiscaal afgestraft
4
,HOOFDSTUK 1. INLEIDING OP HET SUCCESIERECHT
1. SITUERING VAN HET SUCCESSIERECHT IN DE FISCALITEIT
W ETTELIJKE BASIS
• Wetboek successierechten (W. Succ.)
o Grotendeels geïntegreerd in de VCF
▪ Vooral codificatie
▪ Wijzigingen voornamelijk aan de procedure
• Veel wetswijzigingen
o Als gevolg van belastingontwijking
o Als gevolg van gewijzigde maatschappelijke inzichten
G EWESTMATERIE
• Sinds bijz. financieringswet 1989
• Inning gebeurt door de Vlaamse Belastingdienst (VLABEL) en dus niet meer op federaal niveau,
door de ontvanger vd registratie.
• Opbrengst komt integraal toe aan de Gewesten (Vlaams, Waals & Brussels Hoofdstedelijk Gewest)
• Er zijn opmerkelijke verschillen qua wetgeving tussen de Gewesten, o.a. tarieven, vrijstellingen,
verminderingen enz.
• VCF ingevoerd met decreet 13 december 2013
V LAAMSE C ODEX F ISCALITEIT – VCF
Numeriek systeem uit vijf cijfers
Eerste cijfer: titel => er zijn zeven titels
Tweede cijfer: hoofdstuk
Derde cijfer: afdelingen
Vierde cijfer: onderafdelingen
Vijfde cijfer: artikelnummer
TITEL 1: definities
TITEL 2: verschillende belastingen
Hoofdstuk 7: erfbelasting
TITEL 3: procedure (‘inning en invordering’)
Indirecte belasting: belasting op overdracht van goederen = een alleenstaande gebeurtenis
Vorm van vermogensbelasting
Erfbelasting = de overkoepelende benaming voor de belastingen die geïnd worden op het vermogen dat
overgaat door een overlijden of daarmee gelijkgestelde handeling.
rijksinwoner -> successierecht
niet-rijksinwoner -> recht van overgang door overlijden
5
,2. SUCCESSIERECHTEN OF RECHTEN VAN OVERGANG?
2 soorten erfbelasting
art. 1.1.0.0.2, 16°/18°/20° VCF: en art. 2.7.3.1.1. VCF
successierecht
=belasting geheven op de verkrijging uit de nalatenschap van een rijksinwoner
recht van overgang bij overlijden
= belasting geheven op verkrijging van nalatenschap van een niet-rijksinwoner
Rijksinwoner:
NP die binnen het rijk zijn domicilie of de zetel van zijn vermogen heeft gevestigd
(Art. 1.1.0.0.2, lid 1, 18° VCF)
We noemen dit: de fiscale woonplaats
werkelijke, feitelijke domicilie
hoofdverblijfplaats
tegenstrijdigheid tussen wettelijke en werkelijke domicilie
→ bewijs ligt bij fisc. Adm., maar standpunt VLABEL keert bewijslast om bij uittreksel uit
bevolkingsregister
wordt beoordeeld op dag van het overlijden
niet relevante gegevens:
- nationaliteit overledene;
- plaats waar de goederen van zijn nalatenschap zijn gelegen;
- plaats van het overlijden;
- feit dat er in een ander land ook een aangifte van nalatenschap moet worden ingediend;
- de effectieve verblijfplaats en eventueel andere gegevens van de verkrijgers.
SU C CE SS I E R E C HT R E C HT V A N OV E R G A NG
Op alles wat uit de netto-nalatenschap van een Op de waarde van de onroerende goederen die in
rijksinwoner wordt verkregen België liggen en verkregen worden uit de
nalatenschap van een niet-rijksinwoner
Art.2.7.3.1.1. VCF
6
, 3. DE FISCALE WOONPLAATS
Om te kijken welke gewestelijke regels van toepassing zijn gebruiken we het lokalisatiecriterium:
V OOR RIJKSINWONERS ( SUCCESSIERECHT ):
In welk gewest had de DC zijn woonplaats op het moment van overlijden ?
DC woonde in de 5 jaar voorafgaand aan overlijden
in zelfde gewest => geen probleem.
in meerdere gewesten => in welk gewest woonde DC het langst ?
o evenveel dagen in beide gewesten: keuzevrijheid
V OOR NIET - RIJKSINWONERS ( RECHT VAN OVERGANG DOOR OVERLIJDEN )
Ligging van het onroerend goed of indien meerdere, die met het grootste KI
Vb. Fransman overlijdt en heeft OG in Gent: Vlaamse regeling recht van overgang is van toepassing.
Vb. Duitser overlijdt en heeft een OG in Antwerpen (KI 965) en OG in Brussel (KI 1500): Brusselse regels
zullen van toepassing zijn op beide goederen!
7
2025
Erfbelasting
SAMENVATTING
,INHOUD
Inleiding ................................................................................................................................................. 4
Hoofdstuk 1. Inleiding op het succesierecht ............................................................................................ 5
1. Situering van het successierecht in de fiscaliteit ...................................................................................... 5
Wettelijke basis .......................................................................................................................................... 5
Gewestmaterie........................................................................................................................................... 5
Vlaamse Codex Fiscaliteit – VCF ................................................................................................................ 5
2. Successierechten of rechten van overgang? ............................................................................................. 6
3. De fiscale woonplaats ................................................................................................................................ 7
Voor rijksinwoners (successierecht): ......................................................................................................... 7
Voor niet-rijksinwoners ( recht van overgang door overlijden) ................................................................ 7
Hoofdstuk 2. De berekening van de erfbelasting ..................................................................................... 8
1. Algemeenheden ......................................................................................................................................... 8
1.1 Inleiding................................................................................................................................................ 8
1.2 Belastbare basis ................................................................................................................................... 9
1.3 Categorieën van erfgenamen en rechthebbenden ........................................................................... 10
1.4 De verschillen tussen de gewesten .................................................................................................... 10
1.5 Indeling in de nalatenschap van een ongehuwde en een gehuwde of wettelijk samenwonende
erflater ..................................................................................................................................................... 10
2. De nalatenschap van een ongehuwde ..................................................................................................... 11
2.1 De tarieven ......................................................................................................................................... 11
2.2 De berekeningswijze .......................................................................................................................... 12
3. De nalatenschap van een gehuwde of een wettelijk samenwonende partner ...................................... 14
3.1 Inleiding.............................................................................................................................................. 14
3.2 De waardering van vruchtgebruik ..................................................................................................... 14
3.3 Uitbreiding naar de waardering van een rente en gelijkgeschakelde rechten ................................. 15
4. Speciale gevallen: van successierechten vrijgestelde goederen ............................................................. 16
4.1 Inleiding.............................................................................................................................................. 16
4.2 De gezinswoning ................................................................................................................................ 16
4.3 Vrijstelling voor bepaalde goederen .................................................................................................. 17
5. Speciale tarieven ...................................................................................................................................... 18
5.1 Gehandicapte erfgenamen ................................................................................................................ 18
5.2 Verminderd tarief voor bepaalde instellingen................................................................................... 18
5.3 Aandelen, activa en vorderingen in familiale ondernemingen ......................................................... 18
1
, 6. Speciale situaties ...................................................................................................................................... 19
6.1 Inleiding.............................................................................................................................................. 19
6.2 Twee overlijdens binnen het jaar en overgang van dezelfde goederen ........................................... 19
6.3 Overlijden van de vruchtgebruiker binnen de 6 maanden na de verkrijging van het recht ............. 19
6.4 Verwerping door een erfgenaam legataris of begiftigde .................................................................. 19
6.5 De wettelijke terugkeer ..................................................................................................................... 20
Hoofdstuk 3. Uitbreiding van de werkingssfeer van het successierecht .................................................. 21
De fictiebepalingen ...................................................................................................................................... 21
Een aantal belangrijke voorbeelden van fictiebepalingen: ..................................................................... 21
Schuldbekentenissen en bepaalde schenkingen van roerende goederen .............................................. 22
Bepaalde schenkingen binnen de drie of zeven jaar voor het overlijden ............................................... 22
Hoofdstuk 4. De aangifte van nalatenschap .......................................................................................... 23
1. Verplichting tot indiening van een aangifte ............................................................................................ 23
1.1 Inleiding.............................................................................................................................................. 23
1.2 Waarom moet een aangifte van nalatenschap worden ingediend? ................................................. 23
1.3 Wie moet een aangifte van nalatenschap indienen? ........................................................................ 23
1.4 Termijn voor het indienen van de aangifte? ..................................................................................... 24
1.5 Waar moet de aangifte van nalatenschap worden ingediend? ........................................................ 24
1.6 Sanctie bij het niet of laattijdig indienen van de aangifte? ............................................................... 24
1.7 Inlichtingen te verstrekken door de administratie ............................................................................ 24
2. Vorm en inhoud ....................................................................................................................................... 25
2.1 Te gebruiken formulier ...................................................................................................................... 25
2.2 Te vermelden gegevens ..................................................................................................................... 25
Hoofdstuk 5. Betaling van de erfbelasting ............................................................................................. 29
1. Algemene principes.................................................................................................................................. 29
2. Het progressievoorbehoud (de cumulatie met vroegere schenkingen)................................................. 29
2.1 Inleiding.............................................................................................................................................. 29
2.2 Uitzonderingen op progressievoorbehoud........................................................................................ 30
3. De betaling van de successierechten ....................................................................................................... 31
3.1 Wie moet betalen? ............................................................................................................................ 31
3.2 Termijn van betaling .......................................................................................................................... 31
3.3 Laattijdige betaling............................................................................................................................. 31
3.4 Wijzen van betaling............................................................................................................................ 31
Hoofdstuk 6. Informatieverplichting, bewijsmiddelen en controle ......................................................... 32
2
,1. Inleiding.................................................................................................................................................... 32
2. Verplichtingen van derden inzake spontane melding ............................................................................. 32
2.1 Inleiding.............................................................................................................................................. 32
2.2 Welke derden moeten inlichtingen verstrekken? ............................................................................. 32
2.3 Wanneer moeten zij deze inlichtingen verstrekken? ........................................................................ 32
2.4 Welke inlichtingen moeten zij verstrekken? ..................................................................................... 32
2.5 Aan wie moeten die inlichtingen worden bezorgd? .......................................................................... 32
2.6 Bijkomende verplichtingen voor beroepsverzekeraars ..................................................................... 32
3. Onderzoeksmogelijkheden van de administratie .................................................................................... 33
3.1 Informatie uit eigen registers ............................................................................................................ 33
3.2 Informatieonderzoek bij derden ........................................................................................................ 33
4. Controle ................................................................................................................................................... 33
3
,ERFBELASTING
INLEIDING
Overheid heft een belasting op alle overgangen door overlijden: erfbelasting
Belang van het burgerlijk recht!
erfrecht (vb. hoedanigheid van de erfgenamen, welk soort legataris (algemene legataris, legataris ten
algemene titel of bijzondere legataris))
Huwelijksvermogensrecht (eerst wordt het huwelijksvermogen vereffend en pas dan de nalatenschap)
Belang van het vak erfbelasting in het curriculum van rechtspraktijk?
verdiepend vak: eerder verworven kennis uit het fiscaal recht en het familiaal vermogensrecht
wordt gebruikt en uitgediept waardoor juridische kennis wordt versterkt
bruikbaar in heel veel sectoren (+ in privéleven)
Het budgettaire belang van de erfbelasting:
overheid haalt een deel van zijn inkomsten uit erfenissen
TARIEVEN
Voor overlijdens na 1 september 2018: grondige wijzigingen in de Vlaamse erfbelasting (op hetzelfde
moment als de hervorming van het erfrecht)
Voornaamste wijzigingen:
• Hoogste tarieven gaan omlaag
• Extra vrijstelling voor de LLP
• Gunstmaatregelen voor weeskinderen < 21jaar
• Vrijwillige erfenissprong niet langer fiscaal afgestraft
4
,HOOFDSTUK 1. INLEIDING OP HET SUCCESIERECHT
1. SITUERING VAN HET SUCCESSIERECHT IN DE FISCALITEIT
W ETTELIJKE BASIS
• Wetboek successierechten (W. Succ.)
o Grotendeels geïntegreerd in de VCF
▪ Vooral codificatie
▪ Wijzigingen voornamelijk aan de procedure
• Veel wetswijzigingen
o Als gevolg van belastingontwijking
o Als gevolg van gewijzigde maatschappelijke inzichten
G EWESTMATERIE
• Sinds bijz. financieringswet 1989
• Inning gebeurt door de Vlaamse Belastingdienst (VLABEL) en dus niet meer op federaal niveau,
door de ontvanger vd registratie.
• Opbrengst komt integraal toe aan de Gewesten (Vlaams, Waals & Brussels Hoofdstedelijk Gewest)
• Er zijn opmerkelijke verschillen qua wetgeving tussen de Gewesten, o.a. tarieven, vrijstellingen,
verminderingen enz.
• VCF ingevoerd met decreet 13 december 2013
V LAAMSE C ODEX F ISCALITEIT – VCF
Numeriek systeem uit vijf cijfers
Eerste cijfer: titel => er zijn zeven titels
Tweede cijfer: hoofdstuk
Derde cijfer: afdelingen
Vierde cijfer: onderafdelingen
Vijfde cijfer: artikelnummer
TITEL 1: definities
TITEL 2: verschillende belastingen
Hoofdstuk 7: erfbelasting
TITEL 3: procedure (‘inning en invordering’)
Indirecte belasting: belasting op overdracht van goederen = een alleenstaande gebeurtenis
Vorm van vermogensbelasting
Erfbelasting = de overkoepelende benaming voor de belastingen die geïnd worden op het vermogen dat
overgaat door een overlijden of daarmee gelijkgestelde handeling.
rijksinwoner -> successierecht
niet-rijksinwoner -> recht van overgang door overlijden
5
,2. SUCCESSIERECHTEN OF RECHTEN VAN OVERGANG?
2 soorten erfbelasting
art. 1.1.0.0.2, 16°/18°/20° VCF: en art. 2.7.3.1.1. VCF
successierecht
=belasting geheven op de verkrijging uit de nalatenschap van een rijksinwoner
recht van overgang bij overlijden
= belasting geheven op verkrijging van nalatenschap van een niet-rijksinwoner
Rijksinwoner:
NP die binnen het rijk zijn domicilie of de zetel van zijn vermogen heeft gevestigd
(Art. 1.1.0.0.2, lid 1, 18° VCF)
We noemen dit: de fiscale woonplaats
werkelijke, feitelijke domicilie
hoofdverblijfplaats
tegenstrijdigheid tussen wettelijke en werkelijke domicilie
→ bewijs ligt bij fisc. Adm., maar standpunt VLABEL keert bewijslast om bij uittreksel uit
bevolkingsregister
wordt beoordeeld op dag van het overlijden
niet relevante gegevens:
- nationaliteit overledene;
- plaats waar de goederen van zijn nalatenschap zijn gelegen;
- plaats van het overlijden;
- feit dat er in een ander land ook een aangifte van nalatenschap moet worden ingediend;
- de effectieve verblijfplaats en eventueel andere gegevens van de verkrijgers.
SU C CE SS I E R E C HT R E C HT V A N OV E R G A NG
Op alles wat uit de netto-nalatenschap van een Op de waarde van de onroerende goederen die in
rijksinwoner wordt verkregen België liggen en verkregen worden uit de
nalatenschap van een niet-rijksinwoner
Art.2.7.3.1.1. VCF
6
, 3. DE FISCALE WOONPLAATS
Om te kijken welke gewestelijke regels van toepassing zijn gebruiken we het lokalisatiecriterium:
V OOR RIJKSINWONERS ( SUCCESSIERECHT ):
In welk gewest had de DC zijn woonplaats op het moment van overlijden ?
DC woonde in de 5 jaar voorafgaand aan overlijden
in zelfde gewest => geen probleem.
in meerdere gewesten => in welk gewest woonde DC het langst ?
o evenveel dagen in beide gewesten: keuzevrijheid
V OOR NIET - RIJKSINWONERS ( RECHT VAN OVERGANG DOOR OVERLIJDEN )
Ligging van het onroerend goed of indien meerdere, die met het grootste KI
Vb. Fransman overlijdt en heeft OG in Gent: Vlaamse regeling recht van overgang is van toepassing.
Vb. Duitser overlijdt en heeft een OG in Antwerpen (KI 965) en OG in Brussel (KI 1500): Brusselse regels
zullen van toepassing zijn op beide goederen!
7
