2024-
2025
Erfrecht en giften
,INHOUD
DEEL 1. ERFRECHT .......................................................................................... 4
Hoofdstuk 1. Erven ..................................................................................... 4
Afdeling 1. basisbegrippen ..........................................................................4
Afdeling 2. Openvallen van de nalatenschap .....................................................5
Hoofdstuk 2. Erfbekwaamheid ..................................................................... 7
Afdeling 1. Begrip en voorwaarden ................................................................7
Afdeling 2. Bestaansvoorwaarde ...................................................................7
Afdeling 3. Overlevingsvoorwaarde ................................................................7
Afdeling 4. Uitsluiting en verval van erfrecht ....................................................8
Afdeling 5. Onwaardig om te erven ................................................................8
Hoofdstuk 3. Wettelijke erfgerechtigden ........................................................ 9
Afdeling 1. Erfrechtelijke situaties en ordes .....................................................9
Afdeling 2. Lijnen, graden en plaatsvervulling................................................. 11
Afdeling 3. Aanwezigheid van afstammelingen (1ste orde) ................................... 12
Afdeling 4. Aanwezigheid van broers en zussen, vader en moeder (2de orde) ............ 13
Afdeling 5. Geen afstammelingen en geen nauwe zijverwanten (=3de en 4de orde) ...... 14
Afdeling 7. Wettelijke terugkeer................................................................. 15
Hoofdstuk 4. De langstlevende echtgenote (LLE) .............................................. 16
Afdeling 1. Plaats van de LLE in de devolutie .................................................. 16
Afdeling 2. Voorwaarde voor het erfrecht van de LLE ........................................ 16
Afdeling 3. Welk erfrecht verkrijgt de LLE? .................................................... 17
Afdeling 4. Het erfrechtelijk VG van de LLE ................................................... 24
Afdeling 5. Omzetbaarheid van het erfrechtelijk VG van de LLE ........................... 25
Hoofdstuk 5. De langstlevende wettelijk samenwonende partner (LLP) .................. 26
Afdeling 1. Voorwaarde voor het wettelijk erfrecht van de LLP ............................ 26
Afdeling 2. Welk wettelijk erfrecht voor de LLP? ............................................. 26
Afdeling 3. Afwijkende regels .................................................................... 27
Hoofdstuk 6. De staat als erfopvolger ............................................................ 28
Afdeling 1. Erfloze en onbeheerde nalatenschap .............................................. 28
Hoofdstuk 7. Hoe de nalatenschap verkregen wordt ......................................... 29
Afdeling 1. De positie van de erfgerechtigde .................................................. 29
Afdeling 2. Het bezit van de nalatenschap ..................................................... 30
Afdeling 3. De erfkeuze ........................................................................... 31
Afdeling 4. Bewijs van erfrechtelijke hoedanigheid .......................................... 32
1
, Hoofdstuk 8. Het Centraal Erfrechtregister..................................................... 33
Afdeling 1. Het Centraal Erfrechtregister (CER) ............................................... 33
Hoofdstuk 9. Vereffening en verdeling van de nalatenschap................................ 34
Afdeling 1. Basisbegrippen ........................................................................ 34
Afdeling 2. Omzetting van erfrechtelijk vruchtgebruik ....................................... 34
Afdeling 3. Vereffening en verdeling van de nalatenschap .................................. 38
Afdeling 4. Inbreng van giften .................................................................... 40
Afdeling 5. Gevolgen van de verdeling .......................................................... 47
DEEL 2. GIFTEN ............................................................................................ 48
Hoofdstuk 1. Giften zijn beschikkingen om niet ............................................... 48
Hoofdstuk 2. Algemene regels voor giften ...................................................... 48
Hoofdstuk 3. Schenkingen .......................................................................... 48
Hoofdstuk 4. Testamentaire giften – legaten ................................................... 49
Afdeling 1. Het testament ........................................................................ 49
Afdeling 2. Essentiële kenmerken van het testament ........................................ 50
Afdeling 3. Eigenhandig testament .............................................................. 51
Afdeling 4. Notarieel testament ................................................................. 53
Afdeling 5. Testament in internationale vorm ................................................. 54
Afdeling 6. Herroeping van het testament ..................................................... 56
Afdeling 7. Legaten ................................................................................ 57
Hoofdstuk 5. Drie bijzondere giften .............................................................. 63
Afdeling 1. Contractuele erfstelling ............................................................. 63
Afdeling 2. Ascendentenverdeling ............................................................... 63
Afdeling 3. Dubbele giften met en zonder bewaarplicht ..................................... 64
Deel 3. Reserve en beschikbaar deel ............................................................... 65
Hoofdstuk 1. De reserve ............................................................................ 65
Hoofdstuk 2. Wie geniet de reservebescherming? ............................................. 65
Afdeling 1. Afstammelingen en de LLE .......................................................... 65
Afdeling 2. Uitgesloten van de reservebescherming .......................................... 66
Hoofdstuk 3. Onder welke voorwaarden geniet een erfgenaam reservebescherming? 67
Wettelijke erfgenaam zijn ........................................................................ 67
Zich beroepen op de reservebescherming ...................................................... 67
Het eigen recht op de reservebescherming .................................................... 67
Tijdstip van uitoefening van het recht op de reservebescherming ......................... 68
Hoofdstuk 4. Waartegen is de reservataire erfgenaam beschermd? ....................... 69
Grondslag ............................................................................................ 69
2
, Schulden ............................................................................................. 69
De reservebescherming is louter kwantitatief ................................................. 69
Wettelijke lasten die op de reserve wegen .................................................... 69
Hoofdstuk 5. Hoe wordt de reservataire erfgenaam beschermd? .......................... 70
Afdeling 1. Omvang van de reserve .............................................................. 70
Afdeling 2. De rekenboedel ....................................................................... 70
Afdeling 3. Aanrekening van de schenkingen................................................... 71
Afdeling 4. Inkorting ............................................................................... 74
Hoofdstuk 6. Verzaking aan de reservebescherming ......................................... 77
Verzaking bij leven van de schenker ............................................................ 77
Hoofdstuk 7. De reserve van de langstlevende echtgenote ................................. 78
Principes (herhaling) ............................................................................... 78
§1. Reserve in vruchtgebruik ..................................................................... 78
§2. De concrete reserve ........................................................................... 79
§3. De abstracte reserve .......................................................................... 80
§4. Andere afwijkende regels voor de reserve van de LLE ................................... 81
§5. Ontneming en afstand van de reserve van de LLE ........................................ 82
Deel 4. Erfovereenkomsten ........................................................................... 83
Hoofdstuk 1. Inleidende beschouwingen ........................................................ 83
Verbod van overeenkomsten over niet-opengevallen nalatenschappen
(=erfovereenkomsten) ............................................................................ 83
Hoofdstuk 2. Verboden en toegelaten erfovereenkomsten.................................. 83
Afdeling 1. Algemeen verbod ..................................................................... 83
Afdeling 2. Erfovereenkomsten onder kosteloze titel ........................................ 84
Afdeling 3. Erfovereenkomsten onder bezwarende titel over de eigen nalatenschap ... 84
Afdeling 4. Regels die voor alle toegelaten erfovereenkomsten gelden. .................. 84
Afdeling 5. De globale erfovereenkomst ........................................................ 85
3
,ERFRECHT EN GIFTEN
DEEL 1. ERFRECHT
HOOFDSTUK 1. ERVEN
AFDELING 1. BASISBEGRIPPEN
E RVEN
Zij die een vermogen krijgen uit nalatenschap, erven dat vermogen
Erfopvolging –> Zij volgen de overleden persoon op, ze verkrijgen het vermogen dus door
erfopvolging.
Nalatenschap of erfenis -> het vermogen dat werd nagelaten
Erfrecht -> het geheel van rechtsregels
• dat de nieuwe titularissen van het geërfde vermogen aanwijst
• en dat de regels bevat betreffende
o de wijze waarop de vermogensovergang plaatsvindt
o en de gevolgen daarvan
Decuius = overledene
E RFGERECHTIGDEN EN ERFGENAMEN A RT .4.2 BW
Zij die de nalatenschap krachtens het erfrecht kunnen verkrijgen, zijn erfgerechtigden.
• Wettelijke erfgerechtigde -> door de wet aangeduid
om een erfenis te verkrijgen
Roeping tot de nalatenschap krachtens de wet
• Testamentaire erfgerechtigde -> door de erflater bij testament aangeduid
om zijn nalatenschap te verkrijgen.
• Conventionele of contractuele erfgerechtigde -> door de erflater bij contract
aangeduid (slechts uitzonderlijk d.m.v. contractuele erfstelling)
!! Een wettelijke, testamentaire of contractuele erfgerechtigde wordt pas een wettelijke,
testamentaire of contractuele erfgenaam indien hij de nalatenschap aanvaardt.
Een erfgerechtigde heeft de een keuze de erfenis al dan niet te aanvaarden.
Erfgenaam = erfopvolger
E RFBEKWAAM VS ONWAARDIG OM TE ERVEN
Erfbekwaam = feitelijke toestand
Je moet in leven zijn, bestaan. Art 4.4 en 4.5 BW
Onwaardig om te erven = door een actie art 4.6 e.v. BW
4
,AFDELING 2. OPENVALLEN VAN DE NALATENSCHAP
De nalatenschap valt open door overlijden art 4.1. BW
Het overlijden wordt bewezen door
1. Overlijdensakte art.55, §1, oud BW
2. Vonnis art. 126 oud BW
3. Verklaring van afwezigheid art.118 oud BW
Het vonnis hiervan geldt als overlijdensakte art. 121, §2 oud BW
D EVOLUTIE (= VERERVING , TOEWIJZING VAN DE NALATENSCHAP )
Wettelijke devolutie = intestaat = ab intesto
Testamentaire devolutie
Contractuele devolutie
G EVOLGEN VAN HET OPENVALLEN
Datum van overlijden = datum van openvallen nalatenschap
Op of vanaf dat tijdstip bepaalt men
1. welke goederen en schulden tot het vermogen van de erflater behoren en tot de
rekenboedel moeten gerekend worden art.4.153 BW
2. de roeping en de bekwaamheid van de erfgerechtigden art.4.4. BW
3. welk onroerend goed van de erflater tot de gemeenschappelijke verblijfplaats diende
a. indien deze gehuwd art. 2.3.2, derde lid, art 4.20 en art.4.147, §2 BW
b. of wettelijk samenwonend was art. 4.23, §1 en §3 BW
4. beginnen de termijnen te lopen
a. om de nalatenschap te aanvaarden art 4.36 BW,
b. voor ‘inventaris en beraad’ art 4.37, §2, eerste lid BW
c. om de aangifte van nalatenschap in te dienen art.40 W. Succ. en art.3.3.1.0.5, §2 VCF
5. in principe de waarde van de gelegateerde goederen die moeten worden ingebracht
art.4.90, §1 BW
6. de waarde van de geschonken goederen die moeten worden ingebracht indien de
begiftigde het recht om over de volle eigendom te beschikken pas op dat ogenblik
heeft verkregen art.4.90, §3, tweede lid BW
7. het eindcijfer van de index die moet worden toegepast om de waarde van de
geschonken goederen te actualiseren, op basis van de intrinsieke waarde ervan op het
tijdstip van de schenking art. 4.90, §2 BW
8. loopt van rechtswege intrest op de waarde van geschonken goederen die in de
nalatenschap moeten worden ingebracht art 4.91 BW
5
,W AAR VALT DE NALATENSCHAP OPEN
De woonplaats bepaalt de plaats waar een erfenis openvalt art. 110 oud BW
De woonplaat is waar hij zijn hoofdverblijf heeft art.102 oud BW – ongeacht of hij daar ook in
de bevolkingsregisters was ingeschreven!!
Het bepalen van de woonplaats is belangrijk:
=> bepaalt welke rechtbank territoriaal bevoegd is bij een vraag of geschil in de
opengevallen nalatenschap
- vra a g t o t ma ch ti g i ng va n e en v e rko o p v a n o n ro e r e n de go e de r e n
- vo r d e ri ng en to t v e r d el i ng v a n de na l a t e ns c ha p e n a n d e re vo rd e ri ng e n tus se n m e de -
e rfg en a m e n
6
,HOOFDSTUK 2. ERFBEKWAAMHEID
AFDELING 1. BEGRIP EN VOORWAARDEN
Er zijn 4 voorwaarden om te kunnen erven / om de erfenis te aanvaarden:
1. Bestaan op het moment van openvallen van de nalatenschap art. 4.4 BW
2. In leven zijn op het ogenblik van openvallen van de nalatenschap art. 4.5 BW
3. Niet uitgesloten of vervallen verklaard zijn om te kunnen erven jeugdbeschermingswet +
art.4.22 BW
4. Niet onwaardig zijn art. 4.6 BW
AFDELING 2. BESTAANSVOORWAARDE
Art. 4.4 BW
HET JURIDISCH BESTAAN BEGINT BIJ DE GEBOORTE
Het gaat dus om een fysieke persoon
rechtspersoon enkel i.g.v. testamentaire devolutie
AANVULLING INZAKE EEN ‘ REEDS VERWEKT KIND ’ EN DUS GEBOREN NA HET OPENVALLEN VAN
DE ERFENIS
De datum van het bestaan wordt vervroegd naar het tijdstip van de verwekking.
MAAR het kind kan pas tot de nalatenschap komen voor zover het levensvatbaar (1) geboren
(2) wordt => dubbele voorwaarde
=> tijdstip van verwekking : wettelijk vermoeden art.326 oud BW – soms bijkomend probleem
van de afstamming
AFDELING 3. OVERLEVINGSVOORWAARDE
Art. 4.5 BW
De erfgenaam is nog in leven op het ogenblik van het overlijden van de DC
Zelfs indien héél kort => erfrecht t.o.v. DC zit dan in zijn nalatenschap en het keuzerecht
gaat gewoon over op zijn erfgenamen
Problematiek ivm
Onzekerheid over zijn bestaan
Afwezige kan vertegenwoordigd worden – gerechtelijke procedure
art.115 oud BW
Verdwenen in levensbedreigende omstandigheden
Vermiste vertegenwoordigd door een notaris
art.118 oud BW
Leer van commoriëntes (= gelijktijdig overlijden)
Moet niet noodzakelijk samen overlijden, kan dus ook gewoon toevallig op dezelfde dag
7
, AFDELING 4. UITSLUITING EN VERVAL VAN ERFRECHT
= Ontzetting uit het ouderlijk gezag
• de ouder erft niet in de nalatenschap van zijn kind jeugdbeschermingswet
• de ouder kan op vraag van de afstammelingen, eveneens ontzet worden uit de
erfrechten t.o.v. de andere ouder of de wettelijk samenwonende partner
Art. 4.22 en art. 4.23, §6 BW
Beslissing door de rechter
AFDELING 5. ONWAARDIG OM TE ERVEN
= een civiele straf die ook kan gelden los van een strafrechtelijke veroordeling
Maar énkel in de gevallen waarin de wet voorziet: limitatief en restrictief
D RIE GRONDEN DIE LEIDEN TOT DE ONWAARDIGHEID OM TE ERVEN
1. feiten plegen die geleid hebben tot de dood van de erflater | een poging tot een
dergelijk feit
dader / mededader / medeplichtige is strafrechtelijk schuldig bevonden, zelfs
indien er geen straf (veroordeling) werd uitgesproken. Art. 4.6, §1, 1° BW
2. idem maar dader/mededader/medeplichtige is reeds overleden. Art. 4.6, §1, 2° BW
Burgerlijke RB spreekt onwaardigheid uit art.4.6, §2, tweede lid BW
3. feiten plegen die een ernstige inbreuk betekenen op de fysieke integriteit van de
DC zonder de dood tot gevolg Art. 4.6, §1, 3° BW
slachtoffer kan ev. testamentaire vergiffenis schenken en dus onwaardigheid
ongedaan maken art.4.7 BW
G EVOLGEN VAN ONWAARDIGHEID ZIJN
Uitsluiting van de nalatenschap DC (bij intestaat erfrecht - ook reserve!) art.4.6 BW
Schenking | legaat blijven behouden maar kunnen wegens ondankbaarheid herroepen
worden (eventueel reeds clausule voorzien i.g.v. schenking of via testament i.g.v. legaat)
art. 4.174 en 4.218 BW
Kinderen van de onwaardige erfgenaam komen in zijn plaats (plaatsvervulling)
art 4.9, eerste lid BW
De onwaardige verliest het VG op de erfgoederen t.v.v. zijn kinderen indien deze
minderjarig zijn art 4.9, tweede lid BW
Bij vooroverlijden van zijn kinderen, waar hij tot diens nalatenschap zou komen, kan hij
nooit die goederen erven, afkomstig uit de erfenis waar hij uitgesloten was art.4.9, derde lid BW
8
2025
Erfrecht en giften
,INHOUD
DEEL 1. ERFRECHT .......................................................................................... 4
Hoofdstuk 1. Erven ..................................................................................... 4
Afdeling 1. basisbegrippen ..........................................................................4
Afdeling 2. Openvallen van de nalatenschap .....................................................5
Hoofdstuk 2. Erfbekwaamheid ..................................................................... 7
Afdeling 1. Begrip en voorwaarden ................................................................7
Afdeling 2. Bestaansvoorwaarde ...................................................................7
Afdeling 3. Overlevingsvoorwaarde ................................................................7
Afdeling 4. Uitsluiting en verval van erfrecht ....................................................8
Afdeling 5. Onwaardig om te erven ................................................................8
Hoofdstuk 3. Wettelijke erfgerechtigden ........................................................ 9
Afdeling 1. Erfrechtelijke situaties en ordes .....................................................9
Afdeling 2. Lijnen, graden en plaatsvervulling................................................. 11
Afdeling 3. Aanwezigheid van afstammelingen (1ste orde) ................................... 12
Afdeling 4. Aanwezigheid van broers en zussen, vader en moeder (2de orde) ............ 13
Afdeling 5. Geen afstammelingen en geen nauwe zijverwanten (=3de en 4de orde) ...... 14
Afdeling 7. Wettelijke terugkeer................................................................. 15
Hoofdstuk 4. De langstlevende echtgenote (LLE) .............................................. 16
Afdeling 1. Plaats van de LLE in de devolutie .................................................. 16
Afdeling 2. Voorwaarde voor het erfrecht van de LLE ........................................ 16
Afdeling 3. Welk erfrecht verkrijgt de LLE? .................................................... 17
Afdeling 4. Het erfrechtelijk VG van de LLE ................................................... 24
Afdeling 5. Omzetbaarheid van het erfrechtelijk VG van de LLE ........................... 25
Hoofdstuk 5. De langstlevende wettelijk samenwonende partner (LLP) .................. 26
Afdeling 1. Voorwaarde voor het wettelijk erfrecht van de LLP ............................ 26
Afdeling 2. Welk wettelijk erfrecht voor de LLP? ............................................. 26
Afdeling 3. Afwijkende regels .................................................................... 27
Hoofdstuk 6. De staat als erfopvolger ............................................................ 28
Afdeling 1. Erfloze en onbeheerde nalatenschap .............................................. 28
Hoofdstuk 7. Hoe de nalatenschap verkregen wordt ......................................... 29
Afdeling 1. De positie van de erfgerechtigde .................................................. 29
Afdeling 2. Het bezit van de nalatenschap ..................................................... 30
Afdeling 3. De erfkeuze ........................................................................... 31
Afdeling 4. Bewijs van erfrechtelijke hoedanigheid .......................................... 32
1
, Hoofdstuk 8. Het Centraal Erfrechtregister..................................................... 33
Afdeling 1. Het Centraal Erfrechtregister (CER) ............................................... 33
Hoofdstuk 9. Vereffening en verdeling van de nalatenschap................................ 34
Afdeling 1. Basisbegrippen ........................................................................ 34
Afdeling 2. Omzetting van erfrechtelijk vruchtgebruik ....................................... 34
Afdeling 3. Vereffening en verdeling van de nalatenschap .................................. 38
Afdeling 4. Inbreng van giften .................................................................... 40
Afdeling 5. Gevolgen van de verdeling .......................................................... 47
DEEL 2. GIFTEN ............................................................................................ 48
Hoofdstuk 1. Giften zijn beschikkingen om niet ............................................... 48
Hoofdstuk 2. Algemene regels voor giften ...................................................... 48
Hoofdstuk 3. Schenkingen .......................................................................... 48
Hoofdstuk 4. Testamentaire giften – legaten ................................................... 49
Afdeling 1. Het testament ........................................................................ 49
Afdeling 2. Essentiële kenmerken van het testament ........................................ 50
Afdeling 3. Eigenhandig testament .............................................................. 51
Afdeling 4. Notarieel testament ................................................................. 53
Afdeling 5. Testament in internationale vorm ................................................. 54
Afdeling 6. Herroeping van het testament ..................................................... 56
Afdeling 7. Legaten ................................................................................ 57
Hoofdstuk 5. Drie bijzondere giften .............................................................. 63
Afdeling 1. Contractuele erfstelling ............................................................. 63
Afdeling 2. Ascendentenverdeling ............................................................... 63
Afdeling 3. Dubbele giften met en zonder bewaarplicht ..................................... 64
Deel 3. Reserve en beschikbaar deel ............................................................... 65
Hoofdstuk 1. De reserve ............................................................................ 65
Hoofdstuk 2. Wie geniet de reservebescherming? ............................................. 65
Afdeling 1. Afstammelingen en de LLE .......................................................... 65
Afdeling 2. Uitgesloten van de reservebescherming .......................................... 66
Hoofdstuk 3. Onder welke voorwaarden geniet een erfgenaam reservebescherming? 67
Wettelijke erfgenaam zijn ........................................................................ 67
Zich beroepen op de reservebescherming ...................................................... 67
Het eigen recht op de reservebescherming .................................................... 67
Tijdstip van uitoefening van het recht op de reservebescherming ......................... 68
Hoofdstuk 4. Waartegen is de reservataire erfgenaam beschermd? ....................... 69
Grondslag ............................................................................................ 69
2
, Schulden ............................................................................................. 69
De reservebescherming is louter kwantitatief ................................................. 69
Wettelijke lasten die op de reserve wegen .................................................... 69
Hoofdstuk 5. Hoe wordt de reservataire erfgenaam beschermd? .......................... 70
Afdeling 1. Omvang van de reserve .............................................................. 70
Afdeling 2. De rekenboedel ....................................................................... 70
Afdeling 3. Aanrekening van de schenkingen................................................... 71
Afdeling 4. Inkorting ............................................................................... 74
Hoofdstuk 6. Verzaking aan de reservebescherming ......................................... 77
Verzaking bij leven van de schenker ............................................................ 77
Hoofdstuk 7. De reserve van de langstlevende echtgenote ................................. 78
Principes (herhaling) ............................................................................... 78
§1. Reserve in vruchtgebruik ..................................................................... 78
§2. De concrete reserve ........................................................................... 79
§3. De abstracte reserve .......................................................................... 80
§4. Andere afwijkende regels voor de reserve van de LLE ................................... 81
§5. Ontneming en afstand van de reserve van de LLE ........................................ 82
Deel 4. Erfovereenkomsten ........................................................................... 83
Hoofdstuk 1. Inleidende beschouwingen ........................................................ 83
Verbod van overeenkomsten over niet-opengevallen nalatenschappen
(=erfovereenkomsten) ............................................................................ 83
Hoofdstuk 2. Verboden en toegelaten erfovereenkomsten.................................. 83
Afdeling 1. Algemeen verbod ..................................................................... 83
Afdeling 2. Erfovereenkomsten onder kosteloze titel ........................................ 84
Afdeling 3. Erfovereenkomsten onder bezwarende titel over de eigen nalatenschap ... 84
Afdeling 4. Regels die voor alle toegelaten erfovereenkomsten gelden. .................. 84
Afdeling 5. De globale erfovereenkomst ........................................................ 85
3
,ERFRECHT EN GIFTEN
DEEL 1. ERFRECHT
HOOFDSTUK 1. ERVEN
AFDELING 1. BASISBEGRIPPEN
E RVEN
Zij die een vermogen krijgen uit nalatenschap, erven dat vermogen
Erfopvolging –> Zij volgen de overleden persoon op, ze verkrijgen het vermogen dus door
erfopvolging.
Nalatenschap of erfenis -> het vermogen dat werd nagelaten
Erfrecht -> het geheel van rechtsregels
• dat de nieuwe titularissen van het geërfde vermogen aanwijst
• en dat de regels bevat betreffende
o de wijze waarop de vermogensovergang plaatsvindt
o en de gevolgen daarvan
Decuius = overledene
E RFGERECHTIGDEN EN ERFGENAMEN A RT .4.2 BW
Zij die de nalatenschap krachtens het erfrecht kunnen verkrijgen, zijn erfgerechtigden.
• Wettelijke erfgerechtigde -> door de wet aangeduid
om een erfenis te verkrijgen
Roeping tot de nalatenschap krachtens de wet
• Testamentaire erfgerechtigde -> door de erflater bij testament aangeduid
om zijn nalatenschap te verkrijgen.
• Conventionele of contractuele erfgerechtigde -> door de erflater bij contract
aangeduid (slechts uitzonderlijk d.m.v. contractuele erfstelling)
!! Een wettelijke, testamentaire of contractuele erfgerechtigde wordt pas een wettelijke,
testamentaire of contractuele erfgenaam indien hij de nalatenschap aanvaardt.
Een erfgerechtigde heeft de een keuze de erfenis al dan niet te aanvaarden.
Erfgenaam = erfopvolger
E RFBEKWAAM VS ONWAARDIG OM TE ERVEN
Erfbekwaam = feitelijke toestand
Je moet in leven zijn, bestaan. Art 4.4 en 4.5 BW
Onwaardig om te erven = door een actie art 4.6 e.v. BW
4
,AFDELING 2. OPENVALLEN VAN DE NALATENSCHAP
De nalatenschap valt open door overlijden art 4.1. BW
Het overlijden wordt bewezen door
1. Overlijdensakte art.55, §1, oud BW
2. Vonnis art. 126 oud BW
3. Verklaring van afwezigheid art.118 oud BW
Het vonnis hiervan geldt als overlijdensakte art. 121, §2 oud BW
D EVOLUTIE (= VERERVING , TOEWIJZING VAN DE NALATENSCHAP )
Wettelijke devolutie = intestaat = ab intesto
Testamentaire devolutie
Contractuele devolutie
G EVOLGEN VAN HET OPENVALLEN
Datum van overlijden = datum van openvallen nalatenschap
Op of vanaf dat tijdstip bepaalt men
1. welke goederen en schulden tot het vermogen van de erflater behoren en tot de
rekenboedel moeten gerekend worden art.4.153 BW
2. de roeping en de bekwaamheid van de erfgerechtigden art.4.4. BW
3. welk onroerend goed van de erflater tot de gemeenschappelijke verblijfplaats diende
a. indien deze gehuwd art. 2.3.2, derde lid, art 4.20 en art.4.147, §2 BW
b. of wettelijk samenwonend was art. 4.23, §1 en §3 BW
4. beginnen de termijnen te lopen
a. om de nalatenschap te aanvaarden art 4.36 BW,
b. voor ‘inventaris en beraad’ art 4.37, §2, eerste lid BW
c. om de aangifte van nalatenschap in te dienen art.40 W. Succ. en art.3.3.1.0.5, §2 VCF
5. in principe de waarde van de gelegateerde goederen die moeten worden ingebracht
art.4.90, §1 BW
6. de waarde van de geschonken goederen die moeten worden ingebracht indien de
begiftigde het recht om over de volle eigendom te beschikken pas op dat ogenblik
heeft verkregen art.4.90, §3, tweede lid BW
7. het eindcijfer van de index die moet worden toegepast om de waarde van de
geschonken goederen te actualiseren, op basis van de intrinsieke waarde ervan op het
tijdstip van de schenking art. 4.90, §2 BW
8. loopt van rechtswege intrest op de waarde van geschonken goederen die in de
nalatenschap moeten worden ingebracht art 4.91 BW
5
,W AAR VALT DE NALATENSCHAP OPEN
De woonplaats bepaalt de plaats waar een erfenis openvalt art. 110 oud BW
De woonplaat is waar hij zijn hoofdverblijf heeft art.102 oud BW – ongeacht of hij daar ook in
de bevolkingsregisters was ingeschreven!!
Het bepalen van de woonplaats is belangrijk:
=> bepaalt welke rechtbank territoriaal bevoegd is bij een vraag of geschil in de
opengevallen nalatenschap
- vra a g t o t ma ch ti g i ng va n e en v e rko o p v a n o n ro e r e n de go e de r e n
- vo r d e ri ng en to t v e r d el i ng v a n de na l a t e ns c ha p e n a n d e re vo rd e ri ng e n tus se n m e de -
e rfg en a m e n
6
,HOOFDSTUK 2. ERFBEKWAAMHEID
AFDELING 1. BEGRIP EN VOORWAARDEN
Er zijn 4 voorwaarden om te kunnen erven / om de erfenis te aanvaarden:
1. Bestaan op het moment van openvallen van de nalatenschap art. 4.4 BW
2. In leven zijn op het ogenblik van openvallen van de nalatenschap art. 4.5 BW
3. Niet uitgesloten of vervallen verklaard zijn om te kunnen erven jeugdbeschermingswet +
art.4.22 BW
4. Niet onwaardig zijn art. 4.6 BW
AFDELING 2. BESTAANSVOORWAARDE
Art. 4.4 BW
HET JURIDISCH BESTAAN BEGINT BIJ DE GEBOORTE
Het gaat dus om een fysieke persoon
rechtspersoon enkel i.g.v. testamentaire devolutie
AANVULLING INZAKE EEN ‘ REEDS VERWEKT KIND ’ EN DUS GEBOREN NA HET OPENVALLEN VAN
DE ERFENIS
De datum van het bestaan wordt vervroegd naar het tijdstip van de verwekking.
MAAR het kind kan pas tot de nalatenschap komen voor zover het levensvatbaar (1) geboren
(2) wordt => dubbele voorwaarde
=> tijdstip van verwekking : wettelijk vermoeden art.326 oud BW – soms bijkomend probleem
van de afstamming
AFDELING 3. OVERLEVINGSVOORWAARDE
Art. 4.5 BW
De erfgenaam is nog in leven op het ogenblik van het overlijden van de DC
Zelfs indien héél kort => erfrecht t.o.v. DC zit dan in zijn nalatenschap en het keuzerecht
gaat gewoon over op zijn erfgenamen
Problematiek ivm
Onzekerheid over zijn bestaan
Afwezige kan vertegenwoordigd worden – gerechtelijke procedure
art.115 oud BW
Verdwenen in levensbedreigende omstandigheden
Vermiste vertegenwoordigd door een notaris
art.118 oud BW
Leer van commoriëntes (= gelijktijdig overlijden)
Moet niet noodzakelijk samen overlijden, kan dus ook gewoon toevallig op dezelfde dag
7
, AFDELING 4. UITSLUITING EN VERVAL VAN ERFRECHT
= Ontzetting uit het ouderlijk gezag
• de ouder erft niet in de nalatenschap van zijn kind jeugdbeschermingswet
• de ouder kan op vraag van de afstammelingen, eveneens ontzet worden uit de
erfrechten t.o.v. de andere ouder of de wettelijk samenwonende partner
Art. 4.22 en art. 4.23, §6 BW
Beslissing door de rechter
AFDELING 5. ONWAARDIG OM TE ERVEN
= een civiele straf die ook kan gelden los van een strafrechtelijke veroordeling
Maar énkel in de gevallen waarin de wet voorziet: limitatief en restrictief
D RIE GRONDEN DIE LEIDEN TOT DE ONWAARDIGHEID OM TE ERVEN
1. feiten plegen die geleid hebben tot de dood van de erflater | een poging tot een
dergelijk feit
dader / mededader / medeplichtige is strafrechtelijk schuldig bevonden, zelfs
indien er geen straf (veroordeling) werd uitgesproken. Art. 4.6, §1, 1° BW
2. idem maar dader/mededader/medeplichtige is reeds overleden. Art. 4.6, §1, 2° BW
Burgerlijke RB spreekt onwaardigheid uit art.4.6, §2, tweede lid BW
3. feiten plegen die een ernstige inbreuk betekenen op de fysieke integriteit van de
DC zonder de dood tot gevolg Art. 4.6, §1, 3° BW
slachtoffer kan ev. testamentaire vergiffenis schenken en dus onwaardigheid
ongedaan maken art.4.7 BW
G EVOLGEN VAN ONWAARDIGHEID ZIJN
Uitsluiting van de nalatenschap DC (bij intestaat erfrecht - ook reserve!) art.4.6 BW
Schenking | legaat blijven behouden maar kunnen wegens ondankbaarheid herroepen
worden (eventueel reeds clausule voorzien i.g.v. schenking of via testament i.g.v. legaat)
art. 4.174 en 4.218 BW
Kinderen van de onwaardige erfgenaam komen in zijn plaats (plaatsvervulling)
art 4.9, eerste lid BW
De onwaardige verliest het VG op de erfgoederen t.v.v. zijn kinderen indien deze
minderjarig zijn art 4.9, tweede lid BW
Bij vooroverlijden van zijn kinderen, waar hij tot diens nalatenschap zou komen, kan hij
nooit die goederen erven, afkomstig uit de erfenis waar hij uitgesloten was art.4.9, derde lid BW
8
