Samenvatting arbeidsrecht
Inhoud
Titel I. Algemeen: ontstaan en bronnen...................................................................................4
Hoofdstuk 1. Ontstaan......................................................................................................... 4
Hoofdstuk 2. Bronnen.......................................................................................................... 5
1. Internationale bronnen.................................................................................................5
2. Nationale bronnen........................................................................................................5
3. Hiërarchie bronnen (art. 51 CAO-wet)..........................................................................6
Hoofdstuk 3. Autonomie v/h arbeidsrecht............................................................................7
Hoofdstuk 4. Taalgebruik in het arbeidsrecht.......................................................................7
Titel II. Collectief arbeidsrecht.................................................................................................7
Hoofdstuk 1. Algemeen.......................................................................................................7
Hoofdstuk 2. Collectief overleg............................................................................................7
1. Partijen bij het collectief overleg...................................................................................7
2. Niveaus en instellingen van het collectief overleg........................................................9
3. Collectieve arbeidsovereenkomsten...........................................................................12
Hoofdstuk 3. Collectieve conflicten....................................................................................14
1. Collectieve geschillen en collectieve acties................................................................14
2. Beheersen van collectieve conflicten.........................................................................15
Hoofdstuk 4. Arbeidsreglement..........................................................................................15
1. Algemeen................................................................................................................... 15
2. Opstellen en wijzigen.................................................................................................16
3. Inhoud........................................................................................................................ 16
4. Publiciteit (art. 15 Arbeidsreglement).........................................................................17
Hoofdstuk 5. Herstructurering van ondernemingen en ondernemingen in moeilijkheden...17
1. Herstructurering van ondernemingen.........................................................................17
2. Collectief ontslag........................................................................................................17
3. Sluiting van de onderneming......................................................................................18
4. Overdracht van onderneming.....................................................................................18
Titel III. Arbeidsmarktrecht....................................................................................................19
Hoofdstuk 1. Werkgelegenheidsbevordering.....................................................................19
1. Werkgelegenheidsbeleid............................................................................................19
2. Financiële voordelen..................................................................................................19
3. Tewerkstellingsprogramma’s......................................................................................19
Hoofdstuk 2. Werving en selectie......................................................................................19
1
, 1. Arbeidsbemiddeling....................................................................................................20
2. Recht op outplacement..............................................................................................22
3. Buitenlandse arbeidskrachten....................................................................................22
4. Sollicitatie en selectie.................................................................................................24
Titel IV. Arbeidsovereenkomstenrecht...................................................................................25
Hoofdstuk 1. Inleiding........................................................................................................25
Hoofdstuk 2. Arbeidsovereenkomst in het algemeen.........................................................25
1. Onderscheid met andere overeenkomsten.................................................................25
2. Bestanddelen overeenkomst......................................................................................26
3. Vorm v/d AO...............................................................................................................28
4. Bewijs v/d AO.............................................................................................................28
5. Soorten arbeidsovereenkomsten................................................................................29
6. Bedingen van de arbeidsovereenkomst.....................................................................32
Hoofdstuk 3. Rechten en verplichtingen van de partijen....................................................33
1. Verplichtingen v/d werknemer en van de werkgever..................................................33
2. Verplichtingen van de werknemer (art. 17 AO-Wet)...................................................35
3. Verplichtingen van de werkgever (art. 20 AO-Wet)....................................................35
4. Aansprakelijkheid.......................................................................................................35
Hoofdstuk 4. Schorsing van de arbeidsovereenkomst.......................................................35
1. Algemeen................................................................................................................... 35
Hoofdstuk 5. Einde van de arbeidsovereenkomst..............................................................38
1. Regelmatige wijzen van beëindiging v/d AO..............................................................38
2. Ontslag....................................................................................................................... 39
3. Opzegging.................................................................................................................. 39
4. Ontslag wegens dringende reden...............................................................................40
5. Onmiddellijke regelmatige beëindiging zonder dringende reden................................41
6. Onregelmatige beëindiging van de arbeidsovereenkomst..........................................41
7. Ontslagverboden........................................................................................................42
8. Beperking ontslagmogelijkheden................................................................................42
9. Misbruik ontslagrecht.................................................................................................42
Titel V. Arbeidstijdregeling.....................................................................................................43
Hoofdstuk 1. Arbeidsduur (/arbeidstijd)..............................................................................43
1. Begrip arbeidsduur en toepassingsgebied.................................................................43
2. Overwerk....................................................................................................................44
Hoofdstuk 2. Nachtarbeid..................................................................................................45
Hoofdstuk 3. Zondagsrust..................................................................................................45
2
, Hoofdstuk 4. Feestdagen...................................................................................................46
Hoofdstuk 5. Jaarlijkse vakantie........................................................................................46
1. Algemeen................................................................................................................... 46
2. Aanvullende vakantie voor jeugdige werknemers.......................................................47
3. Aanvullende vakantie bij begin of hervatting van activiteit (“Europese” vakantie).......47
4. Seniorenvakantie.......................................................................................................47
5. Vakantiegeld.............................................................................................................. 48
Titel VI. Welzijn op het werk en gelijke behandeling..............................................................48
Hoofdstuk 1. Welzijn op het werk.......................................................................................48
1. Algemeen................................................................................................................... 48
2. Algemene beginselen.................................................................................................49
3. Diensten voor preventie en bescherming op het werk................................................50
4. Psychosociale risico’s (art. 32/1 e.v. Welzijnswet)......................................................52
Hoofdstuk 2. Gelijke behandeling......................................................................................53
1. Gelijke behandeling van werknemers in het algemeen..............................................53
2. Gelijkheid man-vrouw.................................................................................................54
3. Racisme en xenofobie................................................................................................54
4. Het mechanisme van de Antidiscriminatiewet, de Genderwet en de Wet Racisme en
Xenofobie....................................................................................................................... 54
5. Gelijke behandeling EU-onderdanen..........................................................................56
6. Gelijke behandeling van werknemers met een verschillende rechtspositie................56
Hoofdstuk 3. Bescherming van jongeren en vrouwen........................................................56
1. Jongeren.................................................................................................................... 56
2. Vrouwen..................................................................................................................... 56
Titel VII. Loon........................................................................................................................ 57
Hoofdstuk 1. Begrip loon en recht op loon.........................................................................57
Hoofdstuk 2. Loonvorming.................................................................................................58
1. Beginselen................................................................................................................. 58
2. Algemene normen......................................................................................................58
3. Overheidsingrijpen.....................................................................................................59
Hoofdstuk 3. Bescherming van het loon............................................................................59
1. Algemeen................................................................................................................... 59
2. Begrip loon.................................................................................................................59
3. Maatregelen ter bescherming van het loon................................................................60
Hoofdstuk 4. Terugbetaling van kosten..............................................................................60
Titel VIII. Vorming van de werknemer....................................................................................61
3
, Hoofdstuk 1. Opleiding in de onderneming........................................................................61
1. Algemeen................................................................................................................... 61
2. Scholingsbeding (art. 22bis AO-Wet).........................................................................61
Hoofdstuk 2. Opleiding buiten de onderneming.................................................................62
Hoofdstuk 3. Vlaams opleidingsverlof................................................................................63
1. Algemeen................................................................................................................... 63
Hoofdstuk 4. Opleidings- en begeleidingscheques............................................................63
Hoofdstuk 5. Vlaams opleidingskrediet..............................................................................64
Titel IX. Sociaal handhavingsrecht........................................................................................64
Hoofdstuk 1. Handhaving door de partijen zelf..................................................................64
1. Actiemogelijkheden van de partijen............................................................................64
2. Rechtsvorderingen uitgaande van de partijen............................................................65
2. Procedure..................................................................................................................65
3. Soorten rechtsvorderingen.........................................................................................65
Hoofdstuk 2. Handhaving door de overheid.......................................................................66
1. Toezichtinstrumenten.................................................................................................66
2. Sociale balans............................................................................................................ 67
Hoofdstuk 3. Handhaving door de overheid: sociaal strafrecht..........................................67
1. Preventie en toezicht..................................................................................................67
2. Uitoefening van het toezicht.......................................................................................67
3. Vervolging van inbreuken...........................................................................................70
4. Inbreuken en hun bestraffing......................................................................................71
Titel I. Algemeen: ontstaan en bronnen
Hoofdstuk 1. Ontstaan
Het arbeidsrecht is ontstaan na de Franse Revolutie met de introductie v/d vrijheid van
nijverheid (Decreet D’Allarde). In de 19 e eeuw vond er echter een misbruik van die vrijheid
plaats met extreem lange werkdagen en kinderarbeid tot gevolg. Daar kwam echter
tegenstand op door bv. de oprichting van vakorganisaties. Daardoor werden een aantal
toegevingen gedaan, zoals de afschaffing v/h coalitieverbod.
Op het einde v/d 19e eeuw kwamen de eerste sociale wetten. Na WO I werden het AES en
de wet 1921 geïntroduceerd. Die wet maakte het mogelijk om vakbonden op te richten,
waardoor de vrijheid van vereniging absoluut werd. Die vrijheid impliceert niet enkel dat die
mogen worden opgericht, maar ook dat er effectief mee onderhandeld moet worden
enerzijds en een stakingsrecht anderzijds. De positieve syndicale vrijheid is het recht om
vakbonden op te richten en de negatieve syndicale vrijheid is het recht om geen lid te
worden v/e vakbond.
4
,In de 21e eeuw kwam er een flexibilisering v/d arbeid (= het uitoefenen van verschillende jobs
doorheen je carrière). Dit had tot gevolg dat collectief overleg tussen de sociale partners
moeilijker werd, want de vertegenwoordigde groep was niet meer homogeen. Daardoor werd
de effectieve sociale bescherming opnieuw op politiek niveau geregeld (i.p.v. tussen de
sociale partners).
Hoofdstuk 2. Bronnen
Er zijn internationale en nationale bronnen. Die eerste leggen sociale grondrechten vast. Het
beschermingsniveau daarvan wordt verzekerd door het standstill-beginsel. Dat is echter
relatief, mits motivering.
Het arbeidsrecht wordt gereguleerd door de overheid, de sociale partners en WG’s en WN’s
(bv. het arbeidscontract tussen de WG en de WN).
1. Internationale bronnen
1. UVRM (m.n. art. 23 – geen rechtstreekse werking)
2. ECOSOC-Verdrag (geen rechtstreekse werking, wel ECOSOC conforme
interpretatie)
3. Verdragen v/d IAO (geen rechtstreekse werking – krijgen uitvoering door wet, besluit
of CAO)
4. Richtlijnen v/d OESO (geen rechtstreekse werking en niet afdwingbaar)
5. Raad van Europa
a. EVRM (artt. 8 en 11 - directe werking)
b. ESH (voorziet in recht op arbeid, billijke beloning,… - geen directe werking,
behalve art. 6.4 ESH (recht op staken)
6. Europese Unie
a. Handvest v/d Grondrechten v/d EU (art. 28 – geen directe werking in de
lidstaten; enkel in procedures tegen de Europese instellingen)
b. VWEU (art. 45 - vrij verkeer van werknemers)
c. Verordeningen (bv. de Rome I verordening, die bepaalt welk arbeidsrecht v.t.
is op WN’s die i/h buitenland werken)
d. Richtlijnen (bv. de Detacheringsrichtlijn, die voorziet in de mogelijkheid om
gedurende een periode van 2j bij een zusteronderneming i/e LS te werken
zonder werkvergunning, terwijl je onderworpen blijft aan de sociale zekerheid
v/d eigen LS, voor zover dat de A1-Verklaring niet frauduleus is.
e. Europese CAO’s
i. Harde (de CAO’s die bindend worden gemaakt via een richtlijn)
ii. Zachte (louter aanbevelingen)
7. Bilaterale verdragen
2. Nationale bronnen
1. Grondwet (gelijkheidsbeginsel, vrijheid van vereniging, het recht op arbeid (art. 23 –
d.i. louter een middelenverbintenis voor de staat en is onderworpen aan het standstill-
beginsel).
2. Federale regelgeving (arbeidsrecht is een federale materie), waarbij FOD WASO een
belangrijke rol speelt
5
, 3. Deelstatelijke regelgeving: de Gemeenschappen zijn bevoegd om het gebruik der
talen te reguleren op de werkvloer en de Gewesten voor het tewerkstellingsbeleid.
4. Collectieve Arbeidsovereenkomsten tussen een of meer werkgevers of
werkgeversorganisaties en één of meer werknemersorganisaties. Deze worden
gesloten binnen het kader v/d CAO-wet van 5 december 1968 (ook voor de
onderwerpen die tot de bevoegdheden v/d deelstaten behoren).
5. Individuele arbeidsovereenkomsten (schriftelijk óf mondeling). Er zijn 3 belangrijke
aspecten in deze overeenkomsten: (1) loon, (2) arbeid en (3) gezag.
6. Arbeidsreglement. Iedere WG moet een reglement opstellen met verplichte
bepalingen inzake de werkroosters, wijze en tijdstip van betaling v/h loon, straffen,
enz.
7. Gebruiken. WN’s kunnen rechten ontlenen a/e gebruik als de WG hen een
toekenning op algemene en bestendige wijze doet, bv. een WG geeft ieder jaar een
bonus op het einde v/h jaar. In dat geval hebben WN’s daar recht op, ook al weigert
de WG.
3. Hiërarchie bronnen (art. 51 CAO-wet)
1. Dwingende bepalingen v/d wet ((1) internationaal recht met directe werking en (2)
nationaal recht)
2. Algemeen verbindend verklaarde CAO’s
3. Niet-algemeen verbindend verklaarde CAO’s die bindend zijn voor een WG (omdat hij
ze zelf ondertekend heeft of lid is v/e organisatie die het ondertekend heeft).
4. Individuele arbeidsovereenkomst
5. Niet-algemeen verbindend verklaarde CAO’s gesloten in een paritair orgaan, die niet
ondertekend zijn door de WG of door de organisatie waar hij bij aangesloten is, maar
wel behoort tot het ressort (toepassingsgebied) v/h paritair comité, tenzij de WG er in
elke individuele arbeidsovereenkomst van afwijkt (want die primeren in de hiërarchie
der normen)
6. Arbeidsreglement
7. Aanvullende of suppletieve wetsbepalingen
8. Mondelinge individuele arbeidsovereenkomst
9. Gebruik
Als meerdere regels een zelfde onderwerp behandelen bepaalt art. 51 CAO-wet dat
afwijkingen van hiërarchisch hogere regels in hiërarchisch lagere regels het voordeel v/d WN
niet mogelijk is. Wat wel kan is (1) grotere voordelen toekennen in een lagere rechtsbron dan
de minimumnorm, bv. een hoger loon betalen dan het minimumloon, of (2) een
maximumnorm beperken in een lagere rechtsbron, bv. de maximale arbeidstijd (38u/w)
verlagen naar 36u/w.
Er is i/h arbeidsrecht een verschil tussen imperatieve, dwingende en suppletieve regels.
Imperatieve regels: wetten van OO (een inbreuk wordt gesanctioneerd met
strafsancties), bv. loon niet of niet tijdig uitbetalen. Het gaat bv. over het
arbeidsomstandighedenrecht, collectief arbeidsrecht, enz.
Dwingende regels: wetten ter bescherming van particuliere belangen, bv.
arbeidsovereenkomstenwetgeving (uitzondering: verbod levenslange verbinding (van
OO), termijn indiening ziektebriefje (suppletief)
6
, Suppletieve regels: rechtsregels waarvan afgeweken kan worden.
Gevolgen v/h onderscheid:
Inbreuken op imperatieve regels leiden tot de absolute nietigheid v/d
arbeidsovereenkomst (elke belanghebbende én de rechter kan het inroepen, in elke
stand v/h geding en verjaring na 30j)
Inbreuken op dwingende regels: relatieve nietigheid (enkel een partij kan het
inroepen, onmiddellijk en kortere verjaringstermijn)
Hoofdstuk 3. Autonomie v/h arbeidsrecht
Volgens Cass. is de autonomie v/h arbeidsrecht beperkt, dat stelt dat alles wat niet in de
arbeidsovereenkomsten is geregeld wordt bepaald door het verbintenissenrecht.
Hoofdstuk 4. Taalgebruik in het arbeidsrecht
De Gemeenschappen zijn bevoegd voor het gebruik der talen in sociale betrekking tussen
WG’s en WN’s. De Nederlandse Gemeenschap vaardigde in 1973 het Nederlands
Taaldecreet uit en de Franse Gemeenschap in 1982 het Franse Taaldecreet. In Brussel geldt
de federale taalwet in bestuurszaken (WG moet de taal v/h personeelslid gebruiken, maar:
faciliteitengemeenten – sanctie: relatieve nietigheid).
Volgens het Nederlands Taaldecreet moet in de sociale betrekkingen (zowel mondeling als
schriftelijk) het Nederlands worden gebruikt, op straffe van absolute nietigheid ex tunc (met
de mogelijkheid tot geldboete of een administratieve geldboete). Het mag echter niet gebruikt
worden ten nadele v/d WN. Omwille van RS v/h HvJ is het nu toegestaan om de individuele
arbeidsovereenkomst v/e EER-burger, andere dan Belgen, en Belgen die hun recht op vrij
verkeer van werknemers uitoefenen bijkomend op te stellen in een andere officiële EER-taal.
Volgens het Franse Taaldecreet moet in de sociale betrekkingen (zowel mondeling als
schriftelijk) het Frans gebruikt worden, maar met bijkomend een vrij gekozen taal. De sanctie
voor de niet-naleving is de absolute nietigheid (geen strafsancties).
Titel II. Collectief arbeidsrecht
Hoofdstuk 1. Algemeen
Het collectief arbeidsrecht regelt de collectieve betrekkingen tussen werkgevers en
werknemers op verschillende niveaus. Die betrekkingen kunnen leiden tot cao’s, wetgeving
of collectieve geschillen bij gebrek aan vergelijk.
Hoofdstuk 2. Collectief overleg
1. Partijen bij het collectief overleg
Werknemersorganisaties
Werkgever(sorganisaties)
Overheid (faciliteert het collectief overleg)
De overheid probeert het overleg te institutionaliseren door gebouwen aan te bieden om te
vergaderen en door er wetgeving over uit te vaardigen.
7
Inhoud
Titel I. Algemeen: ontstaan en bronnen...................................................................................4
Hoofdstuk 1. Ontstaan......................................................................................................... 4
Hoofdstuk 2. Bronnen.......................................................................................................... 5
1. Internationale bronnen.................................................................................................5
2. Nationale bronnen........................................................................................................5
3. Hiërarchie bronnen (art. 51 CAO-wet)..........................................................................6
Hoofdstuk 3. Autonomie v/h arbeidsrecht............................................................................7
Hoofdstuk 4. Taalgebruik in het arbeidsrecht.......................................................................7
Titel II. Collectief arbeidsrecht.................................................................................................7
Hoofdstuk 1. Algemeen.......................................................................................................7
Hoofdstuk 2. Collectief overleg............................................................................................7
1. Partijen bij het collectief overleg...................................................................................7
2. Niveaus en instellingen van het collectief overleg........................................................9
3. Collectieve arbeidsovereenkomsten...........................................................................12
Hoofdstuk 3. Collectieve conflicten....................................................................................14
1. Collectieve geschillen en collectieve acties................................................................14
2. Beheersen van collectieve conflicten.........................................................................15
Hoofdstuk 4. Arbeidsreglement..........................................................................................15
1. Algemeen................................................................................................................... 15
2. Opstellen en wijzigen.................................................................................................16
3. Inhoud........................................................................................................................ 16
4. Publiciteit (art. 15 Arbeidsreglement).........................................................................17
Hoofdstuk 5. Herstructurering van ondernemingen en ondernemingen in moeilijkheden...17
1. Herstructurering van ondernemingen.........................................................................17
2. Collectief ontslag........................................................................................................17
3. Sluiting van de onderneming......................................................................................18
4. Overdracht van onderneming.....................................................................................18
Titel III. Arbeidsmarktrecht....................................................................................................19
Hoofdstuk 1. Werkgelegenheidsbevordering.....................................................................19
1. Werkgelegenheidsbeleid............................................................................................19
2. Financiële voordelen..................................................................................................19
3. Tewerkstellingsprogramma’s......................................................................................19
Hoofdstuk 2. Werving en selectie......................................................................................19
1
, 1. Arbeidsbemiddeling....................................................................................................20
2. Recht op outplacement..............................................................................................22
3. Buitenlandse arbeidskrachten....................................................................................22
4. Sollicitatie en selectie.................................................................................................24
Titel IV. Arbeidsovereenkomstenrecht...................................................................................25
Hoofdstuk 1. Inleiding........................................................................................................25
Hoofdstuk 2. Arbeidsovereenkomst in het algemeen.........................................................25
1. Onderscheid met andere overeenkomsten.................................................................25
2. Bestanddelen overeenkomst......................................................................................26
3. Vorm v/d AO...............................................................................................................28
4. Bewijs v/d AO.............................................................................................................28
5. Soorten arbeidsovereenkomsten................................................................................29
6. Bedingen van de arbeidsovereenkomst.....................................................................32
Hoofdstuk 3. Rechten en verplichtingen van de partijen....................................................33
1. Verplichtingen v/d werknemer en van de werkgever..................................................33
2. Verplichtingen van de werknemer (art. 17 AO-Wet)...................................................35
3. Verplichtingen van de werkgever (art. 20 AO-Wet)....................................................35
4. Aansprakelijkheid.......................................................................................................35
Hoofdstuk 4. Schorsing van de arbeidsovereenkomst.......................................................35
1. Algemeen................................................................................................................... 35
Hoofdstuk 5. Einde van de arbeidsovereenkomst..............................................................38
1. Regelmatige wijzen van beëindiging v/d AO..............................................................38
2. Ontslag....................................................................................................................... 39
3. Opzegging.................................................................................................................. 39
4. Ontslag wegens dringende reden...............................................................................40
5. Onmiddellijke regelmatige beëindiging zonder dringende reden................................41
6. Onregelmatige beëindiging van de arbeidsovereenkomst..........................................41
7. Ontslagverboden........................................................................................................42
8. Beperking ontslagmogelijkheden................................................................................42
9. Misbruik ontslagrecht.................................................................................................42
Titel V. Arbeidstijdregeling.....................................................................................................43
Hoofdstuk 1. Arbeidsduur (/arbeidstijd)..............................................................................43
1. Begrip arbeidsduur en toepassingsgebied.................................................................43
2. Overwerk....................................................................................................................44
Hoofdstuk 2. Nachtarbeid..................................................................................................45
Hoofdstuk 3. Zondagsrust..................................................................................................45
2
, Hoofdstuk 4. Feestdagen...................................................................................................46
Hoofdstuk 5. Jaarlijkse vakantie........................................................................................46
1. Algemeen................................................................................................................... 46
2. Aanvullende vakantie voor jeugdige werknemers.......................................................47
3. Aanvullende vakantie bij begin of hervatting van activiteit (“Europese” vakantie).......47
4. Seniorenvakantie.......................................................................................................47
5. Vakantiegeld.............................................................................................................. 48
Titel VI. Welzijn op het werk en gelijke behandeling..............................................................48
Hoofdstuk 1. Welzijn op het werk.......................................................................................48
1. Algemeen................................................................................................................... 48
2. Algemene beginselen.................................................................................................49
3. Diensten voor preventie en bescherming op het werk................................................50
4. Psychosociale risico’s (art. 32/1 e.v. Welzijnswet)......................................................52
Hoofdstuk 2. Gelijke behandeling......................................................................................53
1. Gelijke behandeling van werknemers in het algemeen..............................................53
2. Gelijkheid man-vrouw.................................................................................................54
3. Racisme en xenofobie................................................................................................54
4. Het mechanisme van de Antidiscriminatiewet, de Genderwet en de Wet Racisme en
Xenofobie....................................................................................................................... 54
5. Gelijke behandeling EU-onderdanen..........................................................................56
6. Gelijke behandeling van werknemers met een verschillende rechtspositie................56
Hoofdstuk 3. Bescherming van jongeren en vrouwen........................................................56
1. Jongeren.................................................................................................................... 56
2. Vrouwen..................................................................................................................... 56
Titel VII. Loon........................................................................................................................ 57
Hoofdstuk 1. Begrip loon en recht op loon.........................................................................57
Hoofdstuk 2. Loonvorming.................................................................................................58
1. Beginselen................................................................................................................. 58
2. Algemene normen......................................................................................................58
3. Overheidsingrijpen.....................................................................................................59
Hoofdstuk 3. Bescherming van het loon............................................................................59
1. Algemeen................................................................................................................... 59
2. Begrip loon.................................................................................................................59
3. Maatregelen ter bescherming van het loon................................................................60
Hoofdstuk 4. Terugbetaling van kosten..............................................................................60
Titel VIII. Vorming van de werknemer....................................................................................61
3
, Hoofdstuk 1. Opleiding in de onderneming........................................................................61
1. Algemeen................................................................................................................... 61
2. Scholingsbeding (art. 22bis AO-Wet).........................................................................61
Hoofdstuk 2. Opleiding buiten de onderneming.................................................................62
Hoofdstuk 3. Vlaams opleidingsverlof................................................................................63
1. Algemeen................................................................................................................... 63
Hoofdstuk 4. Opleidings- en begeleidingscheques............................................................63
Hoofdstuk 5. Vlaams opleidingskrediet..............................................................................64
Titel IX. Sociaal handhavingsrecht........................................................................................64
Hoofdstuk 1. Handhaving door de partijen zelf..................................................................64
1. Actiemogelijkheden van de partijen............................................................................64
2. Rechtsvorderingen uitgaande van de partijen............................................................65
2. Procedure..................................................................................................................65
3. Soorten rechtsvorderingen.........................................................................................65
Hoofdstuk 2. Handhaving door de overheid.......................................................................66
1. Toezichtinstrumenten.................................................................................................66
2. Sociale balans............................................................................................................ 67
Hoofdstuk 3. Handhaving door de overheid: sociaal strafrecht..........................................67
1. Preventie en toezicht..................................................................................................67
2. Uitoefening van het toezicht.......................................................................................67
3. Vervolging van inbreuken...........................................................................................70
4. Inbreuken en hun bestraffing......................................................................................71
Titel I. Algemeen: ontstaan en bronnen
Hoofdstuk 1. Ontstaan
Het arbeidsrecht is ontstaan na de Franse Revolutie met de introductie v/d vrijheid van
nijverheid (Decreet D’Allarde). In de 19 e eeuw vond er echter een misbruik van die vrijheid
plaats met extreem lange werkdagen en kinderarbeid tot gevolg. Daar kwam echter
tegenstand op door bv. de oprichting van vakorganisaties. Daardoor werden een aantal
toegevingen gedaan, zoals de afschaffing v/h coalitieverbod.
Op het einde v/d 19e eeuw kwamen de eerste sociale wetten. Na WO I werden het AES en
de wet 1921 geïntroduceerd. Die wet maakte het mogelijk om vakbonden op te richten,
waardoor de vrijheid van vereniging absoluut werd. Die vrijheid impliceert niet enkel dat die
mogen worden opgericht, maar ook dat er effectief mee onderhandeld moet worden
enerzijds en een stakingsrecht anderzijds. De positieve syndicale vrijheid is het recht om
vakbonden op te richten en de negatieve syndicale vrijheid is het recht om geen lid te
worden v/e vakbond.
4
,In de 21e eeuw kwam er een flexibilisering v/d arbeid (= het uitoefenen van verschillende jobs
doorheen je carrière). Dit had tot gevolg dat collectief overleg tussen de sociale partners
moeilijker werd, want de vertegenwoordigde groep was niet meer homogeen. Daardoor werd
de effectieve sociale bescherming opnieuw op politiek niveau geregeld (i.p.v. tussen de
sociale partners).
Hoofdstuk 2. Bronnen
Er zijn internationale en nationale bronnen. Die eerste leggen sociale grondrechten vast. Het
beschermingsniveau daarvan wordt verzekerd door het standstill-beginsel. Dat is echter
relatief, mits motivering.
Het arbeidsrecht wordt gereguleerd door de overheid, de sociale partners en WG’s en WN’s
(bv. het arbeidscontract tussen de WG en de WN).
1. Internationale bronnen
1. UVRM (m.n. art. 23 – geen rechtstreekse werking)
2. ECOSOC-Verdrag (geen rechtstreekse werking, wel ECOSOC conforme
interpretatie)
3. Verdragen v/d IAO (geen rechtstreekse werking – krijgen uitvoering door wet, besluit
of CAO)
4. Richtlijnen v/d OESO (geen rechtstreekse werking en niet afdwingbaar)
5. Raad van Europa
a. EVRM (artt. 8 en 11 - directe werking)
b. ESH (voorziet in recht op arbeid, billijke beloning,… - geen directe werking,
behalve art. 6.4 ESH (recht op staken)
6. Europese Unie
a. Handvest v/d Grondrechten v/d EU (art. 28 – geen directe werking in de
lidstaten; enkel in procedures tegen de Europese instellingen)
b. VWEU (art. 45 - vrij verkeer van werknemers)
c. Verordeningen (bv. de Rome I verordening, die bepaalt welk arbeidsrecht v.t.
is op WN’s die i/h buitenland werken)
d. Richtlijnen (bv. de Detacheringsrichtlijn, die voorziet in de mogelijkheid om
gedurende een periode van 2j bij een zusteronderneming i/e LS te werken
zonder werkvergunning, terwijl je onderworpen blijft aan de sociale zekerheid
v/d eigen LS, voor zover dat de A1-Verklaring niet frauduleus is.
e. Europese CAO’s
i. Harde (de CAO’s die bindend worden gemaakt via een richtlijn)
ii. Zachte (louter aanbevelingen)
7. Bilaterale verdragen
2. Nationale bronnen
1. Grondwet (gelijkheidsbeginsel, vrijheid van vereniging, het recht op arbeid (art. 23 –
d.i. louter een middelenverbintenis voor de staat en is onderworpen aan het standstill-
beginsel).
2. Federale regelgeving (arbeidsrecht is een federale materie), waarbij FOD WASO een
belangrijke rol speelt
5
, 3. Deelstatelijke regelgeving: de Gemeenschappen zijn bevoegd om het gebruik der
talen te reguleren op de werkvloer en de Gewesten voor het tewerkstellingsbeleid.
4. Collectieve Arbeidsovereenkomsten tussen een of meer werkgevers of
werkgeversorganisaties en één of meer werknemersorganisaties. Deze worden
gesloten binnen het kader v/d CAO-wet van 5 december 1968 (ook voor de
onderwerpen die tot de bevoegdheden v/d deelstaten behoren).
5. Individuele arbeidsovereenkomsten (schriftelijk óf mondeling). Er zijn 3 belangrijke
aspecten in deze overeenkomsten: (1) loon, (2) arbeid en (3) gezag.
6. Arbeidsreglement. Iedere WG moet een reglement opstellen met verplichte
bepalingen inzake de werkroosters, wijze en tijdstip van betaling v/h loon, straffen,
enz.
7. Gebruiken. WN’s kunnen rechten ontlenen a/e gebruik als de WG hen een
toekenning op algemene en bestendige wijze doet, bv. een WG geeft ieder jaar een
bonus op het einde v/h jaar. In dat geval hebben WN’s daar recht op, ook al weigert
de WG.
3. Hiërarchie bronnen (art. 51 CAO-wet)
1. Dwingende bepalingen v/d wet ((1) internationaal recht met directe werking en (2)
nationaal recht)
2. Algemeen verbindend verklaarde CAO’s
3. Niet-algemeen verbindend verklaarde CAO’s die bindend zijn voor een WG (omdat hij
ze zelf ondertekend heeft of lid is v/e organisatie die het ondertekend heeft).
4. Individuele arbeidsovereenkomst
5. Niet-algemeen verbindend verklaarde CAO’s gesloten in een paritair orgaan, die niet
ondertekend zijn door de WG of door de organisatie waar hij bij aangesloten is, maar
wel behoort tot het ressort (toepassingsgebied) v/h paritair comité, tenzij de WG er in
elke individuele arbeidsovereenkomst van afwijkt (want die primeren in de hiërarchie
der normen)
6. Arbeidsreglement
7. Aanvullende of suppletieve wetsbepalingen
8. Mondelinge individuele arbeidsovereenkomst
9. Gebruik
Als meerdere regels een zelfde onderwerp behandelen bepaalt art. 51 CAO-wet dat
afwijkingen van hiërarchisch hogere regels in hiërarchisch lagere regels het voordeel v/d WN
niet mogelijk is. Wat wel kan is (1) grotere voordelen toekennen in een lagere rechtsbron dan
de minimumnorm, bv. een hoger loon betalen dan het minimumloon, of (2) een
maximumnorm beperken in een lagere rechtsbron, bv. de maximale arbeidstijd (38u/w)
verlagen naar 36u/w.
Er is i/h arbeidsrecht een verschil tussen imperatieve, dwingende en suppletieve regels.
Imperatieve regels: wetten van OO (een inbreuk wordt gesanctioneerd met
strafsancties), bv. loon niet of niet tijdig uitbetalen. Het gaat bv. over het
arbeidsomstandighedenrecht, collectief arbeidsrecht, enz.
Dwingende regels: wetten ter bescherming van particuliere belangen, bv.
arbeidsovereenkomstenwetgeving (uitzondering: verbod levenslange verbinding (van
OO), termijn indiening ziektebriefje (suppletief)
6
, Suppletieve regels: rechtsregels waarvan afgeweken kan worden.
Gevolgen v/h onderscheid:
Inbreuken op imperatieve regels leiden tot de absolute nietigheid v/d
arbeidsovereenkomst (elke belanghebbende én de rechter kan het inroepen, in elke
stand v/h geding en verjaring na 30j)
Inbreuken op dwingende regels: relatieve nietigheid (enkel een partij kan het
inroepen, onmiddellijk en kortere verjaringstermijn)
Hoofdstuk 3. Autonomie v/h arbeidsrecht
Volgens Cass. is de autonomie v/h arbeidsrecht beperkt, dat stelt dat alles wat niet in de
arbeidsovereenkomsten is geregeld wordt bepaald door het verbintenissenrecht.
Hoofdstuk 4. Taalgebruik in het arbeidsrecht
De Gemeenschappen zijn bevoegd voor het gebruik der talen in sociale betrekking tussen
WG’s en WN’s. De Nederlandse Gemeenschap vaardigde in 1973 het Nederlands
Taaldecreet uit en de Franse Gemeenschap in 1982 het Franse Taaldecreet. In Brussel geldt
de federale taalwet in bestuurszaken (WG moet de taal v/h personeelslid gebruiken, maar:
faciliteitengemeenten – sanctie: relatieve nietigheid).
Volgens het Nederlands Taaldecreet moet in de sociale betrekkingen (zowel mondeling als
schriftelijk) het Nederlands worden gebruikt, op straffe van absolute nietigheid ex tunc (met
de mogelijkheid tot geldboete of een administratieve geldboete). Het mag echter niet gebruikt
worden ten nadele v/d WN. Omwille van RS v/h HvJ is het nu toegestaan om de individuele
arbeidsovereenkomst v/e EER-burger, andere dan Belgen, en Belgen die hun recht op vrij
verkeer van werknemers uitoefenen bijkomend op te stellen in een andere officiële EER-taal.
Volgens het Franse Taaldecreet moet in de sociale betrekkingen (zowel mondeling als
schriftelijk) het Frans gebruikt worden, maar met bijkomend een vrij gekozen taal. De sanctie
voor de niet-naleving is de absolute nietigheid (geen strafsancties).
Titel II. Collectief arbeidsrecht
Hoofdstuk 1. Algemeen
Het collectief arbeidsrecht regelt de collectieve betrekkingen tussen werkgevers en
werknemers op verschillende niveaus. Die betrekkingen kunnen leiden tot cao’s, wetgeving
of collectieve geschillen bij gebrek aan vergelijk.
Hoofdstuk 2. Collectief overleg
1. Partijen bij het collectief overleg
Werknemersorganisaties
Werkgever(sorganisaties)
Overheid (faciliteert het collectief overleg)
De overheid probeert het overleg te institutionaliseren door gebouwen aan te bieden om te
vergaderen en door er wetgeving over uit te vaardigen.
7
