Onderzoek neurologische patiënt
Inhoudsopgave
Inleiding: normaal bewegen...................................................................................6
1. normaal bewegen........................................................................................... 6
2. zit tot stand.................................................................................................... 6
3. gang............................................................................................................... 7
3.1. Fasen van het gangpatroon......................................................................7
3.2. Onderste ledematen................................................................................. 7
3.3. Trappenlopen........................................................................................... 7
4. arm-hand: reiken en manipuleren..................................................................8
4.1. Componenten van reiken.........................................................................8
4.2. Manipuleren.............................................................................................. 8
5. balans............................................................................................................. 8
5.1. Posturale aanpassingen............................................................................8
5.2. Sensorische interactie.............................................................................. 9
5.3. Stilstaan................................................................................................... 9
Module I: Het eerste contact met de patiënt.........................................................9
1. Anamnese....................................................................................................... 9
1.1. Fase 1: anamnese gesprek.......................................................................9
1.2. Fase 2: hypothese formulering.................................................................9
2. ICF-model..................................................................................................... 10
2.1. ICF als basis voor de neurologische revalidatie......................................10
3. medisch dossier............................................................................................ 11
4. FAME-principe............................................................................................... 11
Module II: Spraak en taalstoornissen...................................................................11
1. onderzoek van de spraak.............................................................................. 11
1.1. Afonie en dysfonie.................................................................................. 11
1.2. Dysartrie................................................................................................. 12
2. onderzoek van taal....................................................................................... 13
2.1. Corticale zones betrokken bij taalstoornissen........................................13
2.2. Types van fatische stoornissen...............................................................14
Module III: Algemeen onderzoek..........................................................................15
1. onderzoek van hoofd en hals........................................................................15
2. nekstijfheid................................................................................................... 15
1
, 2.1. Betekenis van het fenomeen..................................................................15
2.2. Onderzoek.............................................................................................. 16
2.3. Typische tekenen van meningeale prikkeling.........................................16
3. onderzoek van de wervelzuil........................................................................17
3.1. Inspectie................................................................................................. 17
3.2. Palpatie................................................................................................... 17
3.3. Toestand van de paravertebrale spieren................................................17
3.4. Beweeglijkheid....................................................................................... 17
3.5. Uitgelokte pijn........................................................................................ 18
4. onderzoek van houding................................................................................20
4.1. Akinesie.................................................................................................. 20
4.2. Stooped position..................................................................................... 20
4.3. Excessieve lordose................................................................................. 20
4.4. Rigide wervelzuil.................................................................................... 20
5. cerebrale dominantie.................................................................................... 20
Module IV: De craniale zenuwen..........................................................................21
1. n.olfactorius.................................................................................................. 21
1.1. Geur........................................................................................................ 21
1.2. Testen..................................................................................................... 22
1.3. Uitval...................................................................................................... 22
2. n. opticus...................................................................................................... 22
2.1. Visus....................................................................................................... 22
2.2. Gezichtsvelden....................................................................................... 23
2.2.1. Confrontatie test.................................................................................23
2.2.2. Betekenis van een gezichtsvelduitval..................................................23
2.2.3. Veel voorkomende gezichtsvelduitvallen............................................24
3. n. oculomotorius, N. trochlearis en n. abduces.............................................26
3.1. Pupilreactie............................................................................................. 26
3.2. Inspectie................................................................................................. 27
3.3. Pupillen................................................................................................... 27
3.4. Oculaire bewegingen.............................................................................. 30
3.5. Uitval bij een selectieve aantasting van de n. oculomotorius.................31
3.6. Uitval bij een selectieve aantasting van de n. trochlearis......................31
3.7. Uitval bij een selectieve aantasting van de n. abducens........................32
4. N. trigeminus................................................................................................ 32
2
, 4.1. Functie.................................................................................................... 32
4.2. Anatomie................................................................................................ 33
4.3. Onderzoek van motorische functie vd n. trigeminus..............................33
4.4. Onderzoek van sensorische functie vd n. trigeminus.............................34
4.5. Reflexen in het gebied van de n. trigeminus..........................................34
5. n. facsialis en n. intermedius........................................................................34
5.1. Functies en anatomie............................................................................. 35
5.2. Onderzoek motorisch deel vd n. facialis.................................................35
5.3. Evaluatie van de smaak.........................................................................37
5.4. Reflexen in het facialis gebied................................................................37
6. n. octavus..................................................................................................... 37
6.1. Onderzoek van het gehoor.....................................................................37
6.2. Onderzoek van het evenwicht................................................................38
7. N. glosopharyngeus (IX) en n. vagus (X).......................................................42
7.1. Anatomie en functie............................................................................... 42
7.2. Testen..................................................................................................... 42
7.3. Uitval/schade.......................................................................................... 42
7.4. Parasympatische vezels van n. vagus....................................................43
8. n. accessorius............................................................................................... 43
8.1. M. SCM.................................................................................................... 43
8.2. M. trapezius pars superior......................................................................43
9. n. hypoglossus.............................................................................................. 43
9.1. Perifere verlamming...............................................................................44
9.2. Centrale verlamming.............................................................................. 44
9.3. Dubbelzijdige leasie................................................................................44
Module V: Het motorisch systeem.......................................................................44
1. trofische toestand van spieren.....................................................................44
2. spiertonus..................................................................................................... 45
2.1. Spasticiteit.............................................................................................. 45
2.2. Extra piramidale hypertonie...................................................................46
2.3. Opisthotonus.......................................................................................... 47
2.4. Decerebratiestijfheid..............................................................................47
2.5. Decorticatiestijfheid................................................................................ 48
2.6. Myotonie................................................................................................. 48
2.7. Spasmen................................................................................................. 48
3
, 2.8. Hypotonie............................................................................................... 48
3. reflexen........................................................................................................ 49
3.1. Pees- en periostreflexen.........................................................................49
3.2. Huidreflexen........................................................................................... 52
3.3. Andere reflexen en bijzondere tekenen..................................................54
4. beweging en kracht...................................................................................... 55
4.1. Upper- en lowermotorneuronlaesie........................................................55
4.2. Indeling van paresen obv distributie......................................................55
4.3. Enkele bijzondere vormen van spierzwakte...........................................56
5. onwillekeurige bewegingen..........................................................................56
5.1. Chorea.................................................................................................... 57
5.2. Athetose................................................................................................. 57
5.3. Chorea-athetose..................................................................................... 57
5.4. Hemiballisme......................................................................................... 57
5.5. Tics......................................................................................................... 58
5.6. Spasmodische torticollis.........................................................................58
5.7. Fasciculatie............................................................................................. 58
5.8. Fibrillaties............................................................................................... 58
5.9. Epilepsie................................................................................................. 58
6. coördinatie.................................................................................................... 59
6.1. Functie van het cerebellum....................................................................59
6.2. Evaluatie van de cerebellaire disfunctie.................................................60
7. evaluatie van het lopen................................................................................64
7.1. Klinische evaluatie..................................................................................64
7.2. Kwantitatieve evaluatie van de marche.................................................69
Module VI: Onderzoek van gevoeligheid..............................................................71
1. Enkele basisconcepten.................................................................................72
1.1. Ruggenmerg........................................................................................... 72
1.2. Stijgende banen (ascenderende banen).................................................72
1.3. Samenvatting stijgende en dalende banen............................................75
2. algemene richtlijnen bij sensibiliteitsonderzoek...........................................75
3. onderzoek van exteroceptieve sensibiliteit..................................................76
3.1. Tastzin.................................................................................................... 76
3.2. Pijnzin..................................................................................................... 76
3.3. Temperatuurzin...................................................................................... 77
4
Inhoudsopgave
Inleiding: normaal bewegen...................................................................................6
1. normaal bewegen........................................................................................... 6
2. zit tot stand.................................................................................................... 6
3. gang............................................................................................................... 7
3.1. Fasen van het gangpatroon......................................................................7
3.2. Onderste ledematen................................................................................. 7
3.3. Trappenlopen........................................................................................... 7
4. arm-hand: reiken en manipuleren..................................................................8
4.1. Componenten van reiken.........................................................................8
4.2. Manipuleren.............................................................................................. 8
5. balans............................................................................................................. 8
5.1. Posturale aanpassingen............................................................................8
5.2. Sensorische interactie.............................................................................. 9
5.3. Stilstaan................................................................................................... 9
Module I: Het eerste contact met de patiënt.........................................................9
1. Anamnese....................................................................................................... 9
1.1. Fase 1: anamnese gesprek.......................................................................9
1.2. Fase 2: hypothese formulering.................................................................9
2. ICF-model..................................................................................................... 10
2.1. ICF als basis voor de neurologische revalidatie......................................10
3. medisch dossier............................................................................................ 11
4. FAME-principe............................................................................................... 11
Module II: Spraak en taalstoornissen...................................................................11
1. onderzoek van de spraak.............................................................................. 11
1.1. Afonie en dysfonie.................................................................................. 11
1.2. Dysartrie................................................................................................. 12
2. onderzoek van taal....................................................................................... 13
2.1. Corticale zones betrokken bij taalstoornissen........................................13
2.2. Types van fatische stoornissen...............................................................14
Module III: Algemeen onderzoek..........................................................................15
1. onderzoek van hoofd en hals........................................................................15
2. nekstijfheid................................................................................................... 15
1
, 2.1. Betekenis van het fenomeen..................................................................15
2.2. Onderzoek.............................................................................................. 16
2.3. Typische tekenen van meningeale prikkeling.........................................16
3. onderzoek van de wervelzuil........................................................................17
3.1. Inspectie................................................................................................. 17
3.2. Palpatie................................................................................................... 17
3.3. Toestand van de paravertebrale spieren................................................17
3.4. Beweeglijkheid....................................................................................... 17
3.5. Uitgelokte pijn........................................................................................ 18
4. onderzoek van houding................................................................................20
4.1. Akinesie.................................................................................................. 20
4.2. Stooped position..................................................................................... 20
4.3. Excessieve lordose................................................................................. 20
4.4. Rigide wervelzuil.................................................................................... 20
5. cerebrale dominantie.................................................................................... 20
Module IV: De craniale zenuwen..........................................................................21
1. n.olfactorius.................................................................................................. 21
1.1. Geur........................................................................................................ 21
1.2. Testen..................................................................................................... 22
1.3. Uitval...................................................................................................... 22
2. n. opticus...................................................................................................... 22
2.1. Visus....................................................................................................... 22
2.2. Gezichtsvelden....................................................................................... 23
2.2.1. Confrontatie test.................................................................................23
2.2.2. Betekenis van een gezichtsvelduitval..................................................23
2.2.3. Veel voorkomende gezichtsvelduitvallen............................................24
3. n. oculomotorius, N. trochlearis en n. abduces.............................................26
3.1. Pupilreactie............................................................................................. 26
3.2. Inspectie................................................................................................. 27
3.3. Pupillen................................................................................................... 27
3.4. Oculaire bewegingen.............................................................................. 30
3.5. Uitval bij een selectieve aantasting van de n. oculomotorius.................31
3.6. Uitval bij een selectieve aantasting van de n. trochlearis......................31
3.7. Uitval bij een selectieve aantasting van de n. abducens........................32
4. N. trigeminus................................................................................................ 32
2
, 4.1. Functie.................................................................................................... 32
4.2. Anatomie................................................................................................ 33
4.3. Onderzoek van motorische functie vd n. trigeminus..............................33
4.4. Onderzoek van sensorische functie vd n. trigeminus.............................34
4.5. Reflexen in het gebied van de n. trigeminus..........................................34
5. n. facsialis en n. intermedius........................................................................34
5.1. Functies en anatomie............................................................................. 35
5.2. Onderzoek motorisch deel vd n. facialis.................................................35
5.3. Evaluatie van de smaak.........................................................................37
5.4. Reflexen in het facialis gebied................................................................37
6. n. octavus..................................................................................................... 37
6.1. Onderzoek van het gehoor.....................................................................37
6.2. Onderzoek van het evenwicht................................................................38
7. N. glosopharyngeus (IX) en n. vagus (X).......................................................42
7.1. Anatomie en functie............................................................................... 42
7.2. Testen..................................................................................................... 42
7.3. Uitval/schade.......................................................................................... 42
7.4. Parasympatische vezels van n. vagus....................................................43
8. n. accessorius............................................................................................... 43
8.1. M. SCM.................................................................................................... 43
8.2. M. trapezius pars superior......................................................................43
9. n. hypoglossus.............................................................................................. 43
9.1. Perifere verlamming...............................................................................44
9.2. Centrale verlamming.............................................................................. 44
9.3. Dubbelzijdige leasie................................................................................44
Module V: Het motorisch systeem.......................................................................44
1. trofische toestand van spieren.....................................................................44
2. spiertonus..................................................................................................... 45
2.1. Spasticiteit.............................................................................................. 45
2.2. Extra piramidale hypertonie...................................................................46
2.3. Opisthotonus.......................................................................................... 47
2.4. Decerebratiestijfheid..............................................................................47
2.5. Decorticatiestijfheid................................................................................ 48
2.6. Myotonie................................................................................................. 48
2.7. Spasmen................................................................................................. 48
3
, 2.8. Hypotonie............................................................................................... 48
3. reflexen........................................................................................................ 49
3.1. Pees- en periostreflexen.........................................................................49
3.2. Huidreflexen........................................................................................... 52
3.3. Andere reflexen en bijzondere tekenen..................................................54
4. beweging en kracht...................................................................................... 55
4.1. Upper- en lowermotorneuronlaesie........................................................55
4.2. Indeling van paresen obv distributie......................................................55
4.3. Enkele bijzondere vormen van spierzwakte...........................................56
5. onwillekeurige bewegingen..........................................................................56
5.1. Chorea.................................................................................................... 57
5.2. Athetose................................................................................................. 57
5.3. Chorea-athetose..................................................................................... 57
5.4. Hemiballisme......................................................................................... 57
5.5. Tics......................................................................................................... 58
5.6. Spasmodische torticollis.........................................................................58
5.7. Fasciculatie............................................................................................. 58
5.8. Fibrillaties............................................................................................... 58
5.9. Epilepsie................................................................................................. 58
6. coördinatie.................................................................................................... 59
6.1. Functie van het cerebellum....................................................................59
6.2. Evaluatie van de cerebellaire disfunctie.................................................60
7. evaluatie van het lopen................................................................................64
7.1. Klinische evaluatie..................................................................................64
7.2. Kwantitatieve evaluatie van de marche.................................................69
Module VI: Onderzoek van gevoeligheid..............................................................71
1. Enkele basisconcepten.................................................................................72
1.1. Ruggenmerg........................................................................................... 72
1.2. Stijgende banen (ascenderende banen).................................................72
1.3. Samenvatting stijgende en dalende banen............................................75
2. algemene richtlijnen bij sensibiliteitsonderzoek...........................................75
3. onderzoek van exteroceptieve sensibiliteit..................................................76
3.1. Tastzin.................................................................................................... 76
3.2. Pijnzin..................................................................................................... 76
3.3. Temperatuurzin...................................................................................... 77
4