Samenvatting - verbintenissenrecht (B2G018)

2024-
2025




Verbintenissenrecht
SAMENVATTING




0

, Boek 5 Verbintenissen................................................................................................................................. 1
Inhoudelijk ............................................................................................................................................... 1
Het begrip verbintenis ............................................................................................................................. 2
Rechtsband tussen personen .............................................................................................................. 2
In geld waardeerbare aanspraak ......................................................................................................... 2
In rechte afdwingbaar ......................................................................................................................... 3
Ontstaat uit een rechtshandeling of uit een andere menselijke gedraging waaraan de wet
rechtsgevolgen vastknoopt ................................................................................................................. 3
Deel I Verbintenissen uit meerzijdige en eenzijdige rechtshandelingen ........................................................ 5
Titel I – Verbintenissen uit overeenkomst .................................................................................................. 5
Hoofdstuk 1 - Begrip en soorten overeenkomsten ................................................................................. 5
1 - Begrip rechtshandeling .................................................................................................................. 5
2 - Verbintenissen uit overeenkomsten .............................................................................................. 5
3 - Soorten overeenkomsten ............................................................................................................... 6
Hoofdstuk 2 - Algemene principes van contractenrecht ...................................................................... 10
1 – wilsautonomie als grondslag van het contractenrecht ............................................................... 10
2 - Grenzen aan contractsvrijheid gesteld......................................................................................... 11
Hoofdstuk 3 - Het sluiten van de overeenkomst: geldigheidsvereisten .............................................. 14
Afdeling 1 - De geldigheidsvereisten en nietigheidsregeling ............................................................ 14
Afdeling 2 - Totstandkoming van de overeenkomst ......................................................................... 22
Hoofdstuk 4 - Nakoming overeenkomst ............................................................................................... 26
Afdeling 1 - Algemeen overzicht ....................................................................................................... 26
Afdeling 2 - Toerekenbare en niet-toerekenbare tekortkoming....................................................... 27
Afdeling 3 - Algemene sancties bij contractbreuk............................................................................. 31
Afdeling 4 - Bijkomende sancties bij contractbreuk bij wederkerige overeenkomsten ................... 33
Hoofdstuk 5 - De derdenwerking van de overeenkomst ...................................................................... 37
Twee beginselen ................................................................................................................................ 37
1 - Relativiteit van de overeenkomst ................................................................................................ 37
Titel II - Verbintenissen uit eenzijdige rechtshandeling en natuurlijke verbintenis .................................. 47
Hoofdstuk 7 – Eenzijdige rechtshandelingen ........................................................................................ 47
Hoofdstuk 8 – Natuurlijk verbintenissen............................................................................................... 47
Deel II. Verbintenissen uit de wet ................................................................................................................. 48
Algemeen .................................................................................................................................................. 48
Titel I. Quasi-contractuele verbintenissen ................................................................................................ 49
Hoofdstuk 9 – oneigenlijke of quasi-contracten ................................................................................... 49
Afdeling 1 - Zaakwaarneming ............................................................................................................ 49
Afdeling 2 - Onverschuldigde betaling .............................................................................................. 50
Afdeling 3 - Verrijking zonder oorzaak .............................................................................................. 51
Titel II. Verbintenissen uit onrechtmatige daad........................................................................................ 52
Hoofdstuk 10 – Begrip, soorten en samenhang van aansprakelijkheden ............................................. 52
Afdeling 1- Aansprakelijkheid uit niet-contractueel handelen ......................................................... 52
Afdeling 2 – Samenloop en co-existentie .......................................................................................... 53

1

, Titel III. Aansprakelijkheid uit eigen en andermans daad, voor zaken en dieren ..................................... 58
Hoofdstuk 11 - Algemene principes van aansprakelijkheidsrecht ........................................................ 58
Twee algemene evoluties .................................................................................................................. 58
1 - Evolutie van foutaansprakelijkheid naar objectieve aansprakelijkheid ....................................... 58
Hoofdstuk 12 - Gronden van aansprakelijkheid .................................................................................... 61
Technische bespreking van de aansprakelijkheid ............................................................................. 61
Buitencontractuele aansprakelijkheid .............................................................................................. 61
Drie constitutieve bestanddelen ....................................................................................................... 61
Afdeling 1 – Aansprakelijkheid voor eigen foutieve daad ................................................................. 62
Afdeling 2 - Kwalitatieve aansprakelijkheid ...................................................................................... 64
Hoofdstuk 13 - Het oorzakelijk verband................................................................................................ 69
Inleiding ............................................................................................................................................. 69
Begrip ................................................................................................................................................ 69
Equivalentieleer................................................................................................................................. 69
Equivalentieleer toch af te wijzen ..................................................................................................... 69
Oorzakelijk verband........................................................................................................................... 69
Hoofdstuk 14 - Schade en schadeloosstelling ....................................................................................... 72
Algemeen........................................................................................................................................... 72
Deel III - Verbintenissen in het algemeen ..................................................................................................... 77
Titel I - Modaliteiten van de verbintenis ................................................................................................... 77
Hoofdstuk 16 - Verbintenis onder voorwaarde .................................................................................... 77
Algemeen........................................................................................................................................... 77
Voorwaarde ....................................................................................................................................... 77
Geldigheid voorwaarde ..................................................................................................................... 78
Rechtsgevolgen ................................................................................................................................. 78
Verbintenis met tijdsbepaling ............................................................................................................... 79
Begrip ................................................................................................................................................ 79
Modaliteiten ...................................................................................................................................... 79
Soorten .............................................................................................................................................. 79
Verbintenissen met verschillende voorwerpen en subjecten .............................................................. 80
Pluraliteit aan SE’s en/of SA’s............................................................................................................ 80
Titel II - Overgang van verbintenissen en vorderingen ............................................................................. 84
Algemeen............................................................................................................................................... 84
Hoofdstuk 18 – Overdracht van een schuldvordering .......................................................................... 84
Actief zijde ......................................................................................................................................... 84
Hoofdstuk 19 – Schuld- en contractoverneming................................................................................... 87
Passief zijde ....................................................................................................................................... 87
Titel III - Tenietgaan of uitdoving van verbintenissen ............................................................................... 90
Algemeen............................................................................................................................................... 90
Hoofdstuk 20 - Dwanguitvoering en ingebrekestelling ......................................................................... 90
Uitvoeren van dwang door schuldeiser ............................................................................................ 90
Hoofdstuk 21 - Vrijwillige betaling ........................................................................................................ 92

2

, Modaliteiten ...................................................................................................................................... 92
Subrogatie / indeplaatsstelling.......................................................................................................... 92
Hoofdstuk 22 – De ongewone uitdovingsgronden................................................................................ 93
Schuldvergelijking.............................................................................................................................. 93
Rechtsverwerking .............................................................................................................................. 96
Bevrijdende verjaring ........................................................................................................................ 96
Deel IV - Bewijsrecht ..................................................................................................................................... 97
Algemene principes ................................................................................................................................... 98
Gereglementeerd bewijsrecht .............................................................................................................. 98
1. Geen vrijheid van bewijs ............................................................................................................... 98
2. De bewijslast ................................................................................................................................. 99
3. Van aanvullend recht..................................................................................................................... 99
4. Nieuwe bewijsmiddelen: bewijsrecht elektroniseert................................................................... 99
Mate van bewijs .................................................................................................................................... 99
Algemene regel: zeker bewijs ........................................................................................................... 99
Bewijs van negatief feit: bewijs door waarschijnlijkheid .................................................................. 99
Extra: niet-geprotesteerde factuur ..................................................................................................... 100




3

, BOEK 5 VERBINTENISSEN
Wet van 28 april 2022 houdende boek 5 "Verbintenissen" van het Burgerlijk Wetboek
Inwerkingtreding: 1 januari 2023
 Van toepassing op alle rechtshandelingen en rechtsfeiten die plaatsvinden na 1 januari 2023
Tenzij partijen anders bepalen, blijft oude recht van toepassing op:
 toekomstige gevolgen van rechtshandelingen en rechtsfeiten daterend van voor 1 januari 2023
 rechtshandelingen en rechtsfeiten na 1 januari 2023 die betrekking hebben op een verbintenis
ontstaan uit een rechtshandeling of rechtsfeit ontstaan voor 1 januari 2023

Oude recht Boek 5 verbintenissen

Alle rechtshandelingen en rechtsfeiten van Alle rechtshandelingen en rechtsfeiten van
voor 1 januari 2023 na 1 januari 2023

Toekomstige gevolgen
van rechtshandelingen en rechtsfeiten van
voor 1 januari 2023

Rechtshandelingen of rechtsfeiten
van verbintenissen ontstaan uit

een rechtshandeling of rechtsfeit van
voor 1 januari 2023




INHOUDELIJK
Wat contracten en verbintenissen betreft blijven de wijzigingen inhoudelijk beperkt
Toch een aantal onder de aandacht brengen:
- Invoering imprevisieleer art. 5.74 BW
→ Recht op heronderhandeling of beëindiging
- Ontbinding wegens wanprestatie ook zonder rechterlijke tussenkomst art.5.93 BW
- Flexibelere, op maat gesneden remedies bij tekortkoming:
→ zoals prijsvermindering art.5.83, 4° j. 5.97 BW of gedeeltelijke ontbinding art.5.96 BW
- ‘Anticipatory breach’
→ SE kan contract laten ontbinden bij voortijdige niet-nakoming door SA art.5.90, 2de lid BW




1

, HET BEGRIP VERBINTENIS
• Rechtsband tussen twee of meer personen
• In geld waardeerbare aanspraak
• In rechte afdwingbaar
R ECHTSBAND TUSSEN PERSONEN
Altijd minimaal 2 personen (NP of RP) betrokken bij verbintenis (huurder-verhuurder)
Rechtsverhouding waarbij ene partij (SE) een vorderingsrecht heeft op de andere partij (SA)(al dan niet
wederkerig) => actiefzijde
Rechtsverhouding waarbij de ene partij (SA) een schuld heeft tov de andere partij SE) => passiefzijde




Vorderingsrecht = een aanspraak van de ene persoon (SE) op een bepaalde prestatie (=> iets doen, iets
niet doen, iets geven) op de andere persoon (SA)
Vorderingsrecht ≠ zakelijke rechten
 Een aanspraak van een persoon op een zaak (eigendomsrecht)
 Vorderingsrecht heeft slechts interne gevolgen tussen de schuldeiser en de schuldenaar (‘inter
partes’)  zakelijk recht heeft absolute werking (‘erga omnes’)
Vorderingsrecht ≠ rechtsvordering
 Rechtsmiddel om een subjectief recht in rechte af te dwingen
! Vorderingsrecht is niet tegenwerpelijk aan derden voor wat betreft de inhoud
 Derden kunnen niet verplicht worden een verbintenis na te komen, derden kunnen geen
nakoming van een verbintenis eisen
! Vorderingsrecht is wel tegenwerpelijk aan derden voor wat betreft haar bestaan
 Derden moeten bestaan van vorderingsrecht erkennen en eerbiedigen OF kunnen het bestaan va
een vorderingsrecht inroepen
I N GELD WAARDEERBARE AANSPRAAK
- Een vermogensrechtelijke verbintenis bezit marktwaarde
o Het voorwerp moet in geld waardeerbaar zijn
o Beslag mogelijk, mogelijkheid tot overdracht of bezwaard met zakelijke rechten

1 E ONDERSCHEID :
Art.5.46 BW
Verbintenissen om iets te doen (= FACERE)
 Verplichting om een bepaalde handeling te stellen (zonder dat er een zakelijk recht wordt
overgedragen)
Een huis bouwen, schade herstellen, een patiënt verzorgen
 Kan een resultaatsverbintenis of een middelenverbintenis zijn
Verbintenissen om iets te geven (= DARE)
 Verplichting om een zakelijk recht over te dragen of te vestigen (art.5.46, 2de lid BW)
Auto leveren
 Is meestal een resultaatsverbintenis!
Verbintenissen om iets niet te doen (= NON FACERE)
 Verplichting om een bepaalde handeling niet te stellen
Een ander geen concurrentie aandoen, niet bouwen om iemands grond
 Is meestal een resultaatsverbintenis!




2

, 2 DE ONDERSCHEID
Art. 5.72 NBW
Resultaatsverbintenis Middelenverbintenis
De schuldenaar verbindt zich om De schuldenaar verbindt zich om
bepaald resultaat te bereiken zich in te spannen en alle nodige middelen te
gebruiken,
zonder garantie op een bepaald resultaat
Verbintenis van garagist om auto te herstellen Kinesitherapie, een advocaat die een persoon
moet verdedigen




I N RECHTE AFDWINGBAAR
-
Niet-nakoming: sanctie art.5.83 – 5.98 BW
 Bij niet-nakoming van de verbintenis, kan de schuldeiser de schuldenaar in rechte (voor de
rechter) dwingen tot uitvoering (cf. dwanguitvoering).
Uitzonderingen:
o Vriendschappelijke afspraken
o Natuurlijke verbintenis art.5.2 NBW
 Kan niet wd afgedwongen maar eenmaal vrijwillig uitgevoerd, kan niet meer
teruggevorderd wd
Jan is rijk en voelt zich moreel verplicht om zijn broer Peter, die werkloos is en het
moeilijk heeft, maandelijks €500 te geven. Als Jan dit bedrag aan Peter overmaakt,
kan hij het niet terugvorderen met het argument dat hij niet wettelijk verplicht was
om het te geven. De prestatie heeft dan plaatsgevonden met een natuurlijke
verbintenis als grondslag.
o Intentieverklaring (‘letter of intent’)
o Geruststellingsverklaring (‘letter of comfort’) Patronaatsverklaringen


O NTSTAAT UIT EEN RECHTSHANDELING OF UIT EEN ANDERE MENSELIJKE
GEDRAGING WAARAAN DE WET RECHTSGEVOLGEN VASTKNOOPT
Art.5.3 BW
V ERBINTENISSEN UIT RECHTSHANDELINGEN
• Een wilsuiting waarbij 1 of meer personen de bedoeling hebben om rechtsgevolgen te doen
ontstaan
 Bewuste bedoeling om verbintenis tot stand te brengen
• Een handeling die een of meer personen verrichten met het oog op het doen ontstaan van
rechtsgevolgen
↔ Rechtsfeiten
• Feitelijke handelingen of toestanden waaraan het recht gevolgen koppelt, ook al werden die
gevolgen niet beoogd (= materiële handelingen)
 Geen bewuste bedoeling om verbintenis tot stand te brengen (het is de wet of de rechtspraak
die die gevolgen bepaalt) overlijden, geboorte van een kind, verlies van arbeid




3

, V ERBINTENISSEN UIT RECHTSFEITEN / UIT DE WET
= menselijke gedragingen die geen rechtshandelingen zijn (hebben niet de totstandkoming van
rechtsgevolgen op het oog)
Cf. verbintenissen uit de wet > het is de wet die rechtsgevolgen koppelt aan deze
rechtsfeiten!

Onrechtmatige daad die schade berokkent aan een ander art.6.5 BW
= buitencontractuele aansprakelijkheid (FOUT – OORZAKELIJK VERBAND – SCHADE)
Vergoedingsplicht voor de schadeverwekker

Oneigenlijke contracten art.5.127 BW
Oneigenlijke contracten zijn vrijwillige handelingen van een persoon, waardoor er een verbintenis
ontstaat:
1. Voor een derde: die een voordeel krijgt waar hij eigenlijk geen recht op heeft.
2. Voor de persoon die handelt: die verantwoordelijk wordt voor wat hij heeft gedaan.
Zaakwaarneming, onverschuldigde betaling en ongerechtvaardigde verrijking
Voorbeeld van zaakwaarneming:
Stel, je buurman is op vakantie en er breekt een storm uit. Jij ziet dat zijn dak beschadigd is en regelt
onmiddellijk een herstelling om verdere schade te voorkomen.
In dit geval:
- Jij handelt vrijwillig zonder dat je buurman hierom heeft gevraagd (vrijwillige daad).
- Je buurman krijgt een voordeel (zijn dak wordt gerepareerd).
- Je hebt recht op vergoeding van de kosten die je hebt gemaakt, omdat jouw handeling een verbintenis
heeft gecreëerd.

Een voorbeeld van ongerechtvaardigde verrijking:
Stel, een aannemer voert per ongeluk renovatiewerken uit aan jouw huis, terwijl hij eigenlijk bij de buren
had moeten zijn.
In dit geval:
• Jij hebt baat bij de uitgevoerde werken (je huis is opgeknapt).
• De aannemer heeft kosten gemaakt en ontvangt hiervoor geen betaling.
• Deze situatie creëert een ongerechtvaardigde verrijking: jij bent verrijkt zonder een geldige reden,
terwijl de aannemer verarmd is.
De wet bepaalt dat de aannemer een vergoeding van jou kan eisen voor de waarde van de verrijking,
omdat het onrechtvaardig zou zijn om hem met de kosten te laten zitten.

Een voorbeeld van onverschuldigde betaling:
Stel, je betaalt per ongeluk de energiefactuur van je buurman, omdat je een fout maakt bij het invullen
van het rekeningnummer.
In dit geval:
Jij hebt een betaling gedaan aan de energieleverancier, maar je was niet verplicht om die te betalen (er is
geen schuld tussen jou en de leverancier).
De energieleverancier heeft onterecht geld ontvangen (verrijking), terwijl jij onterecht dat geld kwijt bent
(verarming).
De wet bepaalt dat je het onterecht betaalde bedrag kunt terugvorderen van de energieleverancier,
omdat er geen geldige reden was voor die betaling.




4

,Deel I Verbintenissen uit meerzijdige en
eenzijdige rechtshandelingen
TITEL I – VERBINTENISSEN UIT OVEREENKOMST

HOOFDSTUK 1 - BEGRIP EN SOORTEN OVEREENKOMSTEN

1 - B EGRIP RECHTSHANDELING
➢ Rechtshandeling art. 1.3. NBW
– Eenzijdig
– Meerzijdig
➢ Verbintenissen kunnen ontstaan uit eenzijdige of meerzijdige rechtshandelingen

2 - V ERBINTENISSEN UIT OVEREENKOMSTEN
➢ Overeenkomst = contract art. 5.4 NBW
• Wilsovereenstemming
• Tussen twee of meerdere partijen
• Met de bedoeling rechtsgevolgen te doen ontstaan
➢ Rechtsgevolgen
 Het vestigen, overdragen, wijzigen of tenietdoen van persoonlijke of zakelijke rechten
 Rechtshandeling
➢ Geldig aangegane overeenkomsten strekken de partijen tot wet (‘pacta sunt servanda’)
 Artikel 5.69 NBW
➢ Meerzijdige rechtshandeling: tenminste twee contractpartijen




5

, 3 - S OORTEN OVEREENKOMSTEN
§1. C ONSENSUELE , ZAKELIJKE EN PLECHTIGE CONTRACTEN
Onderscheid art. 5.5 NBW:
 Consensueel = algemene regel naar Belgisch recht ‘solo consensu’ art. 5.28 NBW
Geen vormvereisten, formaliteiten of specifieke handelingen die moeten wd nageleefd.
↔ soms wel vormvereisten voor de tegenwerpelijkheid aan of het bewijs maar deze
hebben geen invloed op de geldigheid van de ovk art.5.29, 4de lid BW
 Vormelijk (plechtig in Oud BW) = onderworpen aan vormvereisten
Huwelijk, schenking, … art. 5.29, derde lid NBW
 Zakelijk = overhandiging van zaak is vereist
Bruikleen, bewaargeving en handgift art. 5.29, tweede lid NBW
Uitzondering op consensualisme
1 S T E U I T Z O N D E R I N G : V O R M E L I J K E O V E R E E N K O M S T ( V R O E G E R : P LE C H T I G )
Vormvereisten art. 5.29, derde lid NBW
Soorten vormvereisten
1. Met oog op geldigheid
Opmaken authentiek akte of verschijning voor openbare ambtenaar
2. Met oog op bewijs art. 5.29, vierde lid NBW
3. Met oog op tegenwerpelijkheid aan derden art. 5.29, vierde lid NBW
2DE UITZONDERING: ZAKELIJKE OVEREENKOMSTEN
art. 5.29, tweede lid NBW
➢ Contracten die, naast de wilsovereenstemming, slechts geldig tot stand komen door de overhandiging
of terbeschikkingstelling van de zaak die het voorwerp is van de overeenkomst aan de SE
 CONSENSUS + AFGIFTE ZAAK
 Zolang de zaak niet afgegeven wordt, is er geen overeenkomst.
Handgift, bewaargevingscontract, bruikleencontract
§2. E ENZIJDIG VS . W EDERKERIG
art. 5.6 NBW
➢ Hoeveel partijen nemen een verbintenis op zich?
➢ Steeds twee- of meerzijdige rechtshandeling
Wederkerig = zich over en weer verbinden art. 5.6, lid 1 BW
Bv. Koop en huur
Eenzijdig = slechts één partij moet verbintenis nakomen art. 5.6, lid 2 BW
Bv. Bewaargeving, in principe een lastgeving
! Niet verwarren met eenzijdige rechtshandeling
→ Eén wilsuiting volstaat
Testament, aanbod, opzegging overeenkomst, oprichting eenpersoonsvennootschap …




6