Onderzoeksseminar
,Inhoudsopgave
Inleiding 2
Stand van het academisch debat 3
Aanpak 3
Hoofdstuk1: De geschiedenis van Amsterdam 4
Hoofdstuk 2: De functie van de Dam door de eeuwen heen 6
Hoofdstuk 3: Amsterdam vanaf de jaren ’40 tot de jaren ‘60 9
Hoofdstuk 4: De huidige waarde van de Dam 11
Conclusie 12
Verantwoording 13
Logboek 15
1
, Inleiding
Nederland heeft dit jaar voor de 75e keer zijn vrijheid mogen vieren. De coronamaatregelen hebben
in eerste instantie gezorgd voor heel wat angst inzake het door laten gaan van grote evenementen
die veel publiek trekken, waaronder de Nationale Dodenherdenking dat elk jaar groots wordt
georganiseerd op de Dam. De herdenking ging, tot opluchting van velen gewoon door, onder uiterst
bijzondere omstandigheden. De oorlog mag immers niet in vergetelheid raken en het is belangrijk om
de wrede gebeurtenissen in het oor van latere generaties te fluisteren zodat ook zij niet zullen
vergeten hoe de oorlog ons land heeft gevormd en hoeveel onschuldige slachtoffers er zijn gevallen.
In Pierre Nora zijn Les Lieux de Mémoire staat niet de geschiedenis, maar het herinneren
ervan centraal. Een van de belangrijkste verschillen tussen geschiedenis en herinnering, is dat de
laatstgenoemde nog bestaat; dit verhoudt zich in levende groepen die zich openstellen voor het
herinneren, navertellen en vergeten van elementen. Plaatsen van herinneringen kunnen materieel,
(denk hierbij aan archieven of documenten), functioneel, (handleidingen of testamenten), en
symbolisch (denk hierbij aan het volkslied) zijn. Belangrijk is dat deze drie begrippen altijd naast
elkaar bestaan. Dergelijke lieux bestaan zodra er sprake is van een collectief gevoel van verlies. Er
ontstaat langzaam een besef bij een grote groep dat herinneringen vervagen of in het ergste geval
verloren gaan 1. Gebeurtenissen zoals de Tweede Wereldoorlog die een enorme impact hadden op
elk aspect van de samenleving mogen simpelweg nooit vergeten worden. Een mooi voorbeeld
hiervan is hoe de Dam elk jaar op 4 mei voor één dag écht wordt omgetoverd tot een
herdenkingsplaats. Het Nationaal Monument staat centraal bij de herdenking waar ook het
staatshoofd bij aanwezig is. We zien hier slechts een enkele functie die de Dam heeft. In dit essay
beantwoord ik de vraag welke rol de Dam speelt in het (trans)nationale geheugen na de Tweede
Wereldoorlog.
Afbeelding 1: De koning op een lege Dam tijdens de Nationale Dodenherdenking .
1
Pierre Nora, ‘Between Memory and History: Les Lieux de Mémoire’, Representations 26 (1989), 7-24, aldaar
19.
2
,Inhoudsopgave
Inleiding 2
Stand van het academisch debat 3
Aanpak 3
Hoofdstuk1: De geschiedenis van Amsterdam 4
Hoofdstuk 2: De functie van de Dam door de eeuwen heen 6
Hoofdstuk 3: Amsterdam vanaf de jaren ’40 tot de jaren ‘60 9
Hoofdstuk 4: De huidige waarde van de Dam 11
Conclusie 12
Verantwoording 13
Logboek 15
1
, Inleiding
Nederland heeft dit jaar voor de 75e keer zijn vrijheid mogen vieren. De coronamaatregelen hebben
in eerste instantie gezorgd voor heel wat angst inzake het door laten gaan van grote evenementen
die veel publiek trekken, waaronder de Nationale Dodenherdenking dat elk jaar groots wordt
georganiseerd op de Dam. De herdenking ging, tot opluchting van velen gewoon door, onder uiterst
bijzondere omstandigheden. De oorlog mag immers niet in vergetelheid raken en het is belangrijk om
de wrede gebeurtenissen in het oor van latere generaties te fluisteren zodat ook zij niet zullen
vergeten hoe de oorlog ons land heeft gevormd en hoeveel onschuldige slachtoffers er zijn gevallen.
In Pierre Nora zijn Les Lieux de Mémoire staat niet de geschiedenis, maar het herinneren
ervan centraal. Een van de belangrijkste verschillen tussen geschiedenis en herinnering, is dat de
laatstgenoemde nog bestaat; dit verhoudt zich in levende groepen die zich openstellen voor het
herinneren, navertellen en vergeten van elementen. Plaatsen van herinneringen kunnen materieel,
(denk hierbij aan archieven of documenten), functioneel, (handleidingen of testamenten), en
symbolisch (denk hierbij aan het volkslied) zijn. Belangrijk is dat deze drie begrippen altijd naast
elkaar bestaan. Dergelijke lieux bestaan zodra er sprake is van een collectief gevoel van verlies. Er
ontstaat langzaam een besef bij een grote groep dat herinneringen vervagen of in het ergste geval
verloren gaan 1. Gebeurtenissen zoals de Tweede Wereldoorlog die een enorme impact hadden op
elk aspect van de samenleving mogen simpelweg nooit vergeten worden. Een mooi voorbeeld
hiervan is hoe de Dam elk jaar op 4 mei voor één dag écht wordt omgetoverd tot een
herdenkingsplaats. Het Nationaal Monument staat centraal bij de herdenking waar ook het
staatshoofd bij aanwezig is. We zien hier slechts een enkele functie die de Dam heeft. In dit essay
beantwoord ik de vraag welke rol de Dam speelt in het (trans)nationale geheugen na de Tweede
Wereldoorlog.
Afbeelding 1: De koning op een lege Dam tijdens de Nationale Dodenherdenking .
1
Pierre Nora, ‘Between Memory and History: Les Lieux de Mémoire’, Representations 26 (1989), 7-24, aldaar
19.
2
