Samenvatting onderzoeksvaardigheden 2025

Onderzoeksvaardigheden
Deel 1: Kritisch denken
Aandachtsblindheid: niet opmerken van dingen in je omgeving omdat je aandacht
ergens anders op gericht is
Kritisch denken: niet eenvoudig en heeft niets/weinig te maken met intelligentie

1. Waarom is kritisch denken belangrijk?
Leven nu: dynamische mondiale kenniseconomie
Verschuiving: productie-economie -> innovatie-economie (ontwikkeling en
circulatie van kennis en innovatie) => professionals en nieuwe technologieën
nodig
Future proof skills = vaardigheden die belangrijk zijn om succesvol te
functioneren in een snel veranderende wereld



2. Wat verstaan we onder kritisch denken?
Verschil:

Kritische vaardigheden Kritische houding
Betrouwbare info zoeken Open geest
Bronnen interpreteren en analyseren Nieuwsgierig en onderzoekend zijn
Redeneren en reflecteren voordat je Juiste vragen stellen
een standpunt inneemt of voor je
beslist hoe te handelen
Verklaren waarop je standpunt of Jezelf in vraag stellen en twijfelen
handeling gebaseerd is
Onderscheid maken tussen Verschillende alternatieven afwegen
waarschijnlijke, en minder
waarschijnlijke beweringen
Drogredenen herkennen en vermijden Voorzichtig bij het trekken van
conclusies
Bereid om standpunt aan te passen
Eerlijk en open zijn


3. Bedreigingen voor ons kritisch denkvermogen
3.1 Misleid door ons eigen brein
3.1.1 Type 1 en type 2 denken
Ons brein verwerkt info op 2 manieren:
 Type 1: snel, intuïtief en onbewust
 Snel handelen
 Meerdere dingen tegelijk kan doen
= Bv: straat overstreken



1

,  Type 2: langzaam, expliciet en bewust
 Past bepaalde regels en strategieën toe
 Meer inspanning
Kritisch denken = leren onderdrukken van het snelle denken (type 1) om meer
bewust te denken (type 2)



3.1.2 Kunnen we ons brein wel vertrouwen?
Interpreteren = proces van de info die je bewaart en verwerkt -> bij iedereen
anders = eigen subjectieve waarde aan een situatie afhankelijk van
referentiekader
Factoren die een rol spelen:
- Gevoelens: sad = anders reageren op kritische opmerking dan als je blij
bent
- Geheugen, vroegere ervaring: slechte ervaring vorige relatie = meer op je
hoede bij volgende
- Verwachtingen: positieve kritiek film = verwachtingen hoog en kan dan
tegenvallen
- Contrastwerking: persoon maakt slechte indruk = meer kans dat jij beter
scoort
- Projectie: afweermachine tegen negatieve emoties door toe te schrijven
aan iets of iemand anders
- Vooroordelen: vaak negatief oordeel dat hoofdzakelijk gevoelsmatig
bepaald is of irrationeel tot stand komt
- Affectieve verbondenheid: gevoelsmatige band tss mensen kan gevolg
hebben dat waarneming subjectief gekleurd is = ‘mijn kind, schoon kind’
- Eigen waarden en normen: bepaald door je opvoeding, cultuur,…



3.1.3 Confirmation bias of tunnelvisie
Confirmation bias of tunnelvisie:
 We letten vooral op dingen die onze bestaande meningen, keuzes en
handelingen bevestigen en negeren vaak dingen die dat niet doen.
Wishful thinking:
 Snel bevestigen van onze mening en wensdenken kosten minder mentale
energie dan voortdurend in vraag stellen van onze ideeën
Door tunnelvisie zijn geneigd om informatie te zoeken,… -> piloot kan ook vrouw
zijn
Hoe kan je confirmation bias voorkomen?
 Door type 2 denken te activeren:
 Oordeel niet te snel en aanvaard dat je niet alles kan weten
 Zoek gerichte info


2

,  Bekijk dingen uit verschillende perspectieven
Internetgiganten -> filterbubbels:
 Filteren wat voor jou relevant is en tonen jou op basis daarvan
informatie
3.1.4 Groepsdruk
= positief of negatieve gevolgen
 Kan leiden tot irrationele beslissingen met verregaande gevolgen



3.2 Misleid door anderen
3.2.1 Filterbubbel
Aanpassen van sociale media, websites en zoekmachines naar uw eigen profiel
In kaart brengen van persoonlijke gegevens = profiel maken = algoritme gaat
voorspellen en tonen wat je graag ziet = interessant voor bedrijven
Keerzijde: bij nieuwe zoekopdrachten wordt alles wat niet binnen je profiel past
weggefilterd
= Grote invloed op diversiteit van de informatie die je te zien krijgt
Andere meningen, kritische artikelen of een tegenstrijdige opvatting ->
weggefilterd
 Ontstaan filterbubbel, jouw mening is de norm en vertegenwoordigd de
waarheid



3.2.2 Framing
= communicatiestrategie, je vestigt bewust de aandacht op een aantal
kenmerken terwijl je andere kenmerken negeert
 In beelden en woorden
 Bv: schalen van een grafiek
Framing op sociale media:
 The age of envy = tijdperk van jaloezie
 Leven op sociale media beter laten overkomen dat dat het is
Framing in reclame:
 Bv: 2+1 gratis, korting = misleidend
Propaganda en activisme:
 Mensen met bepaalde overtuiging gebruiken vaak framing om de publieke
opinie te beïnvloeden -> overtuigen van hun gelijk en verspreiden daarom
misleidende info




3

, 3.2.3 Brand journalism en clickbait
Brand journalism = commerciële pers zet in op brand journalism via
gesponsorde artikels
 Aangeleverd door handelsfirma’s => andere uitgangspunt (bv:
influenceer)
= gemaskerde reclame voor de kijker door het in te pakken zoals gewone
nieuwsartikels
Clickbait = berichten die via een sensationele, misleidende titel lezers verleiden
om op het artikel te klikken (meer clicks -> meer advertentie-inkomsten), de
pagina zelf is niet zo sensationeel als het deed vermoeden

3.2.4 Slordige journalistiek
Nieuws moet snel verspreid worden waardoor de bronnen niet gedubbeld checkt
worden = verspreiding van verkeerde info gaat snel
Journalisten interpreteren dingen verkeerd of stellen het sensationeler voor dan
in werkelijkheid



3.2.5 Complottheorieën en pseudowetenschappen
Complottheorie:
 Alternatieve, maar foutieve verklaring voor een (historische) gebeurtenis.
Soms zo absurd dat het geloofwaardig is
 Verwerpen de officiële versie van de feiten
Complotdenken:
 Soort identiteitsprobleem
Pseudowetenschappen:
 Stelsels van opvattingen, theorieën, ideeën waarvan de aanhangers
beweren dat ze wetenschappelijk zijn, zonder enig wetenschappelijk bewijs



4. Hoe kan je zelf kritisch denken
4.1 Kritisch omgaan met bronnen
4.1.1 Verschillende soorten bronnen
Populaire literatuur, vakliteratuur en wetenschappelijk literatuur -> waardevol
voor paper (3de is het betrouwbaarste)
= primaire en secundaire bronnen
Primaire bronnen = rechtstreeks betrokken, kan foutief zijn
Vb: verslag van experiment en zie filmpje
Secundaire bronnen = interpretatie primaire bronnen, niet rechtstreeks betrokken
en geproduceerd -> kan foutief geïnterpreteerd/ opgevat worden

4