Concepten en theorievorming in de
verpleeg- en vroedkunde
0: INTRODUCTIELES
Het gaat over de manier waarop mensen denken, redeneren en de fouten die we daarin
maken – in staat om zicht te krijgen waar fouten lopen in de redenering op het ogenblik dat
je wetenschappelijke literatuur gaat lezen
Men gaat causaal verbanden trekken tussen zaken die voorkomen op hetzelfde moment
Als die redeneringsfouten niet worden gedefinieerd en als dat in de wetenschap begint te
nestelen, dan wordt het gevaarlijk
Voorbeeld: ijs – haaien → 2 zaken die niet met elkaar in direct
verband staat, maar wel in direct verband met een derde variabele:
buiten temperaturen (als het buiten warm is, gaat de verkoop van
ijscrème toenemen en gaan mensen zwemmen, dus meer
haaiaanvallen)
OF gewoon omdat 1 bepaald fenomeen een tijdje later komt dan een
ander fenomeen wordt er een verband gesteld
Journalisten en wetenschappers de fout in gaan, misbruiken voor hun eigen voordeel
De doelstelling van een onderzoek laat niet toe om conclusies te trekken → verder kijken
dan alleen de krantenkop
1: WETENSCHAPPELIJHKE PRAKTIJKDISCIPLINE
TO NURSE – NURSING PRACTISE – NURSING
Wat is het verschil tussen ‘verplegen’, ‘verpleegkundig handelen’ en ‘verpleegkunde’
→ Je gaat sowieso op een gegeven moment in discussies gaat terechtkomen. Waar
dat je moet nagaan of spreken we nu hierover de discipline of wat een discipline
doet/kan doen of mag doen
→ Verschil tussen 3 concepten heeft te maken met breedte en niveau van abstractie
1. Verplegen: heeft te maken met zorgen voor mensen (zieken,
gehandicapten en zwakken), is geen beroep, geen professie, geen
discipline.
2. Verpleegkundig handelen: dit heeft te maken met wat mensen doen,
activiteiten die de mensen uitvoeren (technische competentie), wat we
doen met onze handen, voorbereiden, uitvoeren en evalueren van het
verplegen vb wat zijn de zaken die verpleegkundige mogen doen/ welke
verantwoordelijkheden die ze dragen
3. Verpleegkunde: discipline: waar staan we als beroepsgroep voor, welke
zaken kunnen we zelf gaan beslissen (welke bevoegdheid over keuzes),
oordeelsvorming en besluitvorming over en uitvoering van de zorg
1
,Waarom belangrijk?
→Discussies over ons beroep: ‘Wij zijn toch anders dan jullie beroep of onze discipline is
anders dan jullie, omdat wij meer mogen dan jullie’ -> MAAR eigenlijk gaat dat niet over een
discussie over een discipline, maar het gaat over het handelen (wat zijn activiteiten dat men
in een bepaalde discipline mag doen)
Voorbeeld: Stel een operatieverpleegkundige gaat de wondjes sluiten -> is die persoon dan
geneeskunde aan het bedrijven -> NEE: die doet bepaalde van geneeskunde, maar is geen
arts geworden door dat te mogen doen
De discipline heeft meer te maken met wat erin het hoofd van een persoon afspeelt →
voorbeeld: iedereen van ons is in staat een appendectomie uit te voeren, tot er iets misloopt.
Dan zie je het verschil tussen een echte chirurg en ons. Wij hebben bepaalde handelingen
getraind, maar daarom hebben wij het vermogen nog niet op in die discipline te kunnen
fungeren.
EVOLUTIE IN BEELDVORMING OVER VERPLEEGKUNDE
Het beeld dat verpleegkunde doorheen de afgelopen decennia heeft gehad.
1. Vervanging/ moederfiguur (caritas)
Lang geleden keek men naar verpleegkunde, vanuit het aspect van zorg dragen, het
vertroetelen van de patiënt.
a. Emotionele betrokkenheid
Hart
b. Acties gebaseerd op emoties
c. ‘Patiënten verwennen’
2. Het uitvoeren van taken gerelateerd aan diagnostiek en behandeling
Hierna is er een ganse beweging tot stand gekomen waarbij er meer aan professionalisering
ging denken: ‘die verpleegkundige moet toch bepaalde dingen kunnen’ -> beweging naar
verpleegkundig handelen, bepaalde activiteiten die verpleegkunde aangeleerd moeten
krijgen.
a. Het beschikken over bepaalde vaardigheden
b. Technisch georiënteerd (sterke focus op handelingen uitvoeren) Handen
c. Artsen assisteren
3. Professioneel ten opzichte van specifieke patiënten problemen (beroep)
Het is een discipline met eigenstandig vakgebied, waar verpleegkundigen zelf beslissingen in
nemen en zelf stappen kan ondernemen voor betere patiëntenzorg
Voorbeeld: Realiteitsoriëntatietraining bij delirante patiënt → je moet niet aan een arts
vragen: ‘mag ik realitisteorientatietrainig geven’.
a. Eigen kennis, compentie en verantwoordelijkheid
Hersenen
b. Zelfstandig oordeel en handelen
c. Verpleegkundige als ‘professional’
→ het heeft te maken met de 3 kernwoorden waar verpleegkunde mee in verband wordt
gebracht met hart, handen en hersenen.
2
,DEFINITIE OF VERPLEEGKUNDE
DEF 1
= “Diagnose en behandeling van menselijke reacties op (potentiële) gezondheidsproblemen”
“– American nurses Association
→ Het gaat over het begeleiden van mensen, het ondersteunen van mensen
→ Het legt focus op de menselijke reacties, het gaat niet over de ziekte of behandeling, maar
de impact die de ziekte en behandeling heeft op het leven van de patiënt
→ In kaart brengen, diagnosticeren en behandeling geven (hulp bieden die nodig is)
DEF 2
= “Het herkennen, advies en bijstand verlenen bij problemen met fundamentele
levensverrichtingen als gevolg van (dreigende) ziekte, handicap, ontwikkelingsstoornis en de
behandeling daarvan” – Nationale raad Voor verpleegkunde
→ Ze zijn het wat verder gaan zien dan ziekte
→ Patiënte educatie hoort daar ook bij
→ Hier kan je ook makkelijk aangeven waardat verpleegkunde zich verhoudt met
geneeskunde of hoe verpleegkunde zich verhoudt ten aanzien van sociaal werk
→ Wordt gemakkelijker te communiceren
1 grote kritiek bij de Nederlandse definitie
WAARSCHUWING: functionele benadering; de relatie tussen verpleegkundige en patiënt
krijgt een minder fundamentele plaats
→ Men gaat kijken naar problemen levensverrichtingen
→ Er is achteraf een tegenbeweging gekomen, aan de relatie moet er ook aandacht besteed
worden, daarom zijn ook andere mensen gaan nadenken over andere definities
DEF 3
"Verpleegkunde is de studie van menselijke gezondheids- en ziekteprocessen. De
verpleegkundige praktijk is het faciliteren, ondersteunen en helpen van individuen en families
bij het herstellen van hun gezondheid en het verminderen en verbeteren van de gevolgen
van ziekte. De relationele praktijk en wetenschap van de verpleegkunde zijn gericht op het
expliciete resultaat van gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven binnen de directe en
bredere omgevingscontexten" – Thorne et al
→ Dit is het eerste keer dat men het verschil maakt tussen verpleegkunde als discipline en
verpleegkundig handelen.
→ Men kijkt ook naar families (want patiënt leeft in een omgeving), communitys (kan geen
plaats krijgen alleen maar 1-op-1-relatie nastreeft.
→ Het relationele speelt hier een rol
DEF 4
“Verpleegkundige = integratie van expertise en zorg
Verpleegkundige = Bekwame begeleider” – Titchen
→ Wat is nu een goede verpleegkunde? -> vaardigheden heeft om bepaalde handelingen uit
te voeren, maar moet ook een buddy zijn voor de patiënt om met expertise die je hebt en de
relatie hebt samen op stap te gaan.
3
, Verpleegkunde Verpleegkundig handelen
Wat gebeurt er in het hoofd van
Activiteiten die verpleegkundige dagelijks
een verpleegkundige?
Heeft te maken met de discipline
Gericht op het individu, hier en nu
Kennis als basis voor de praktijk in uitvoeren
verleden, heden en toekomst
▪ Verpleegkunde is niet hetzelfde als het verpleegkundig handelen.
▪ Voorbeeld: een verpleegkundige op een bepaalde afdeling die zal expertise hebben
in bepaalde activiteiten, maar in andere activiteiten – dus vaststaande lijstjes met dit
mag je doen – NIET GOED: bloostelling in gehad, dus niet veilig (men wil loskomen
van die lijstjes)
Wat is het verschil tussen verpleegkunde en geneeskunde? !!!!
→ Geneeskunde: focus op ziekte, het diagnosticeren en behandelen van de ziekte
→ Verpleegkunde: gevolgen van die ziekte op het leven van de patiënt en de familie, we
gaan de impact diagnosticeren, behandelen en adviezen geven
DEFINTIE VAN VROEDKUNDE
Het heeft heel lang geduurd vooraleer het echt over vroedkunde hebben gehad. De definitie
ging niet zozeer over wat vroedkunde is, maar wel wat een vroedvrouw is.
DEF 1
= Verloskunde is het beroep van vroedvrouwen; alleen vroedvrouwen beoefenen de
verloskunde. Het heeft een unieke hoeveelheid kennis, vaardigheden en professionele
attitudes, afkomstig uit disciplines die gedeeld worden door andere gezondheidsberoepen
zoals wetenschap en sociologie, maar beoefend door vroedvrouwen binnen een
professioneel kader van autonomie, partnerschap, ethiek en verantwoordelijkheid. –
International confederation of midwifes
Verloskunde is een benadering van de zorg voor vrouwen en hun pasgeboren baby's waarbij
vroedvrouwen:
▪ de normale biologische, psychologische, sociale en culturele processen van de
bevalling en het vroege leven van de pasgeborene optimaliseren;
▪ samenwerken met vrouwen, met respect voor de individuele omstandigheden en
opvattingen van elke vrouw
▪ de persoonlijke mogelijkheden van vrouwen bevorderen om voor zichzelf en hun
gezin te zorgen
▪ samenwerken met vroedvrouwen en andere gezondheidswerkers, indien nodig, om
holistische zorg te bieden die voldoet aan de individuele behoeften van elke vrouw
→ Dezelfde spirit vind je terug bij de definitie van verpleegkunde
→ In 2017 is er pas echt een omvattende definitie gekomen wat vroedkunde is
4
verpleeg- en vroedkunde
0: INTRODUCTIELES
Het gaat over de manier waarop mensen denken, redeneren en de fouten die we daarin
maken – in staat om zicht te krijgen waar fouten lopen in de redenering op het ogenblik dat
je wetenschappelijke literatuur gaat lezen
Men gaat causaal verbanden trekken tussen zaken die voorkomen op hetzelfde moment
Als die redeneringsfouten niet worden gedefinieerd en als dat in de wetenschap begint te
nestelen, dan wordt het gevaarlijk
Voorbeeld: ijs – haaien → 2 zaken die niet met elkaar in direct
verband staat, maar wel in direct verband met een derde variabele:
buiten temperaturen (als het buiten warm is, gaat de verkoop van
ijscrème toenemen en gaan mensen zwemmen, dus meer
haaiaanvallen)
OF gewoon omdat 1 bepaald fenomeen een tijdje later komt dan een
ander fenomeen wordt er een verband gesteld
Journalisten en wetenschappers de fout in gaan, misbruiken voor hun eigen voordeel
De doelstelling van een onderzoek laat niet toe om conclusies te trekken → verder kijken
dan alleen de krantenkop
1: WETENSCHAPPELIJHKE PRAKTIJKDISCIPLINE
TO NURSE – NURSING PRACTISE – NURSING
Wat is het verschil tussen ‘verplegen’, ‘verpleegkundig handelen’ en ‘verpleegkunde’
→ Je gaat sowieso op een gegeven moment in discussies gaat terechtkomen. Waar
dat je moet nagaan of spreken we nu hierover de discipline of wat een discipline
doet/kan doen of mag doen
→ Verschil tussen 3 concepten heeft te maken met breedte en niveau van abstractie
1. Verplegen: heeft te maken met zorgen voor mensen (zieken,
gehandicapten en zwakken), is geen beroep, geen professie, geen
discipline.
2. Verpleegkundig handelen: dit heeft te maken met wat mensen doen,
activiteiten die de mensen uitvoeren (technische competentie), wat we
doen met onze handen, voorbereiden, uitvoeren en evalueren van het
verplegen vb wat zijn de zaken die verpleegkundige mogen doen/ welke
verantwoordelijkheden die ze dragen
3. Verpleegkunde: discipline: waar staan we als beroepsgroep voor, welke
zaken kunnen we zelf gaan beslissen (welke bevoegdheid over keuzes),
oordeelsvorming en besluitvorming over en uitvoering van de zorg
1
,Waarom belangrijk?
→Discussies over ons beroep: ‘Wij zijn toch anders dan jullie beroep of onze discipline is
anders dan jullie, omdat wij meer mogen dan jullie’ -> MAAR eigenlijk gaat dat niet over een
discussie over een discipline, maar het gaat over het handelen (wat zijn activiteiten dat men
in een bepaalde discipline mag doen)
Voorbeeld: Stel een operatieverpleegkundige gaat de wondjes sluiten -> is die persoon dan
geneeskunde aan het bedrijven -> NEE: die doet bepaalde van geneeskunde, maar is geen
arts geworden door dat te mogen doen
De discipline heeft meer te maken met wat erin het hoofd van een persoon afspeelt →
voorbeeld: iedereen van ons is in staat een appendectomie uit te voeren, tot er iets misloopt.
Dan zie je het verschil tussen een echte chirurg en ons. Wij hebben bepaalde handelingen
getraind, maar daarom hebben wij het vermogen nog niet op in die discipline te kunnen
fungeren.
EVOLUTIE IN BEELDVORMING OVER VERPLEEGKUNDE
Het beeld dat verpleegkunde doorheen de afgelopen decennia heeft gehad.
1. Vervanging/ moederfiguur (caritas)
Lang geleden keek men naar verpleegkunde, vanuit het aspect van zorg dragen, het
vertroetelen van de patiënt.
a. Emotionele betrokkenheid
Hart
b. Acties gebaseerd op emoties
c. ‘Patiënten verwennen’
2. Het uitvoeren van taken gerelateerd aan diagnostiek en behandeling
Hierna is er een ganse beweging tot stand gekomen waarbij er meer aan professionalisering
ging denken: ‘die verpleegkundige moet toch bepaalde dingen kunnen’ -> beweging naar
verpleegkundig handelen, bepaalde activiteiten die verpleegkunde aangeleerd moeten
krijgen.
a. Het beschikken over bepaalde vaardigheden
b. Technisch georiënteerd (sterke focus op handelingen uitvoeren) Handen
c. Artsen assisteren
3. Professioneel ten opzichte van specifieke patiënten problemen (beroep)
Het is een discipline met eigenstandig vakgebied, waar verpleegkundigen zelf beslissingen in
nemen en zelf stappen kan ondernemen voor betere patiëntenzorg
Voorbeeld: Realiteitsoriëntatietraining bij delirante patiënt → je moet niet aan een arts
vragen: ‘mag ik realitisteorientatietrainig geven’.
a. Eigen kennis, compentie en verantwoordelijkheid
Hersenen
b. Zelfstandig oordeel en handelen
c. Verpleegkundige als ‘professional’
→ het heeft te maken met de 3 kernwoorden waar verpleegkunde mee in verband wordt
gebracht met hart, handen en hersenen.
2
,DEFINITIE OF VERPLEEGKUNDE
DEF 1
= “Diagnose en behandeling van menselijke reacties op (potentiële) gezondheidsproblemen”
“– American nurses Association
→ Het gaat over het begeleiden van mensen, het ondersteunen van mensen
→ Het legt focus op de menselijke reacties, het gaat niet over de ziekte of behandeling, maar
de impact die de ziekte en behandeling heeft op het leven van de patiënt
→ In kaart brengen, diagnosticeren en behandeling geven (hulp bieden die nodig is)
DEF 2
= “Het herkennen, advies en bijstand verlenen bij problemen met fundamentele
levensverrichtingen als gevolg van (dreigende) ziekte, handicap, ontwikkelingsstoornis en de
behandeling daarvan” – Nationale raad Voor verpleegkunde
→ Ze zijn het wat verder gaan zien dan ziekte
→ Patiënte educatie hoort daar ook bij
→ Hier kan je ook makkelijk aangeven waardat verpleegkunde zich verhoudt met
geneeskunde of hoe verpleegkunde zich verhoudt ten aanzien van sociaal werk
→ Wordt gemakkelijker te communiceren
1 grote kritiek bij de Nederlandse definitie
WAARSCHUWING: functionele benadering; de relatie tussen verpleegkundige en patiënt
krijgt een minder fundamentele plaats
→ Men gaat kijken naar problemen levensverrichtingen
→ Er is achteraf een tegenbeweging gekomen, aan de relatie moet er ook aandacht besteed
worden, daarom zijn ook andere mensen gaan nadenken over andere definities
DEF 3
"Verpleegkunde is de studie van menselijke gezondheids- en ziekteprocessen. De
verpleegkundige praktijk is het faciliteren, ondersteunen en helpen van individuen en families
bij het herstellen van hun gezondheid en het verminderen en verbeteren van de gevolgen
van ziekte. De relationele praktijk en wetenschap van de verpleegkunde zijn gericht op het
expliciete resultaat van gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven binnen de directe en
bredere omgevingscontexten" – Thorne et al
→ Dit is het eerste keer dat men het verschil maakt tussen verpleegkunde als discipline en
verpleegkundig handelen.
→ Men kijkt ook naar families (want patiënt leeft in een omgeving), communitys (kan geen
plaats krijgen alleen maar 1-op-1-relatie nastreeft.
→ Het relationele speelt hier een rol
DEF 4
“Verpleegkundige = integratie van expertise en zorg
Verpleegkundige = Bekwame begeleider” – Titchen
→ Wat is nu een goede verpleegkunde? -> vaardigheden heeft om bepaalde handelingen uit
te voeren, maar moet ook een buddy zijn voor de patiënt om met expertise die je hebt en de
relatie hebt samen op stap te gaan.
3
, Verpleegkunde Verpleegkundig handelen
Wat gebeurt er in het hoofd van
Activiteiten die verpleegkundige dagelijks
een verpleegkundige?
Heeft te maken met de discipline
Gericht op het individu, hier en nu
Kennis als basis voor de praktijk in uitvoeren
verleden, heden en toekomst
▪ Verpleegkunde is niet hetzelfde als het verpleegkundig handelen.
▪ Voorbeeld: een verpleegkundige op een bepaalde afdeling die zal expertise hebben
in bepaalde activiteiten, maar in andere activiteiten – dus vaststaande lijstjes met dit
mag je doen – NIET GOED: bloostelling in gehad, dus niet veilig (men wil loskomen
van die lijstjes)
Wat is het verschil tussen verpleegkunde en geneeskunde? !!!!
→ Geneeskunde: focus op ziekte, het diagnosticeren en behandelen van de ziekte
→ Verpleegkunde: gevolgen van die ziekte op het leven van de patiënt en de familie, we
gaan de impact diagnosticeren, behandelen en adviezen geven
DEFINTIE VAN VROEDKUNDE
Het heeft heel lang geduurd vooraleer het echt over vroedkunde hebben gehad. De definitie
ging niet zozeer over wat vroedkunde is, maar wel wat een vroedvrouw is.
DEF 1
= Verloskunde is het beroep van vroedvrouwen; alleen vroedvrouwen beoefenen de
verloskunde. Het heeft een unieke hoeveelheid kennis, vaardigheden en professionele
attitudes, afkomstig uit disciplines die gedeeld worden door andere gezondheidsberoepen
zoals wetenschap en sociologie, maar beoefend door vroedvrouwen binnen een
professioneel kader van autonomie, partnerschap, ethiek en verantwoordelijkheid. –
International confederation of midwifes
Verloskunde is een benadering van de zorg voor vrouwen en hun pasgeboren baby's waarbij
vroedvrouwen:
▪ de normale biologische, psychologische, sociale en culturele processen van de
bevalling en het vroege leven van de pasgeborene optimaliseren;
▪ samenwerken met vrouwen, met respect voor de individuele omstandigheden en
opvattingen van elke vrouw
▪ de persoonlijke mogelijkheden van vrouwen bevorderen om voor zichzelf en hun
gezin te zorgen
▪ samenwerken met vroedvrouwen en andere gezondheidswerkers, indien nodig, om
holistische zorg te bieden die voldoet aan de individuele behoeften van elke vrouw
→ Dezelfde spirit vind je terug bij de definitie van verpleegkunde
→ In 2017 is er pas echt een omvattende definitie gekomen wat vroedkunde is
4
