Hoofdstuk 1: inleiding
Ontwikkelingspsychologie
De ontwikkeling van het kind: gewikt en gewogen
Rekening houden met kenmerken van hun leeftijd
Ontwikkeling
= veranderen van aanwezige structuur (lichaam en geest)
= gedrag verandert gehele leven, zowel bekomen en verwerven van nieuwe vaardigheden
Psychologie
= wetenschap die innerlijke leven en gedrag bestudeert
Bepalend voor ontwikkeling
Nature: erfelijke aanleg (lengte)
Nurture: omgeving (gezin)
ook zelfbepaling (beïnvloeden elkaar): dynamisch spel tussen aanleg, milieu waarbij de
persoon in ontwikkeling geen passieve rol speelt
Hoe met ontwikkeling omgaan?
Als vpk deel van ‘het milieu’ hebt impact
Werken in zone van naaste ontwikkeling
Vygotsky
paniek zone, leerzone, comfort zone
proberen het kind een stap voor te zijn (iets voorleggen dat die nog niet kan) niet TE
moeilijk/makkelijk
Welbevinden en betrokkenheid als richtsnoer
Aanwezig, dan zal het kind beginnen groeien
Welbevinden: als een vis in het water voelen (emotioneel niet goed: moeilijk te
concentreren)
Betrokkenheid: intensiteit van de activiteit
Motivatie als motor van leren en ontwikkeling
Zelf-determinantie theorie
Belang van:
- Autonomie (behoefte om psychologisch vrij te kunnen handelen en zonder druk)
- Competentie (behoefte om ongewenste activiteit tot goed eind te brengen)
- Relationele verbondenheid (behoefte om positieve relaties op te bouwen met
anderen en zicht geliefd voelen)
= om zo autonoom te handelen
Stimuleren door structurerend en autonomie ondersteunend optreden
,Hoofdstuk 2: de ongeboren
baby, de geboorte en
pasgeborene
De ongeboren baby
De lichamelijke ontwikkeling
40 weken (vanaf laatste menstruatie)
38 weken (vanaf conceptie)
3 periodes vanaf conceptie
De germinale periode (3-4 weken)
De vrucht staat centraal versmelting van eicel en zaadcel
Om de 4 weken eisprong eicel via eileider naar baarmoeder (bevruchting: conceptie)
Bevruchte eicel (zygote) deelt herhaaldelijk na 5d nestelen in baarmoeder
Moederkoek (placenta), navelstreng en vruchtstuk wordt gevormd
De embryonale periode (5-10 weken)
Bevruchte eicel menselijke trekken
Zygote wordt embryo
Ontwikkeling van verschillende lichaamsdelen en organen vaste volgorde:
- Hoofd
- Ogen
- Romp
- Armen
- Benen
- Geslacht
- Innerlijke organen
Op 10 weken: 3cm groot lippen, neus, bewegingen
Foetale periode (11 tot 40 weken)
Vrucht heeft menselijke vorm + organen als basis aanwezig
Embryo wordt foetus
Verdere ontwikkeling organen + functieontwikkeling (ademhaling)
Bewegen spieren oefenen
20 weken: bewegingen voelbaar
Ontwikkelen van babyreflexen (zuigreflex)
26-28 weken: alle organen aanwezig + functioneren (30w levensvatbaarheid)
36w: 97% heeft definitieve geboortepositie ingenomen
,De psychische ontwikkeling
Afhankelijk van psychisch leren kan baby denken, voelen...
= als gewaarworden en reageren: OK bij foetus
Zwanger met hindernissen
Prenatale screening en diagnostiek
Miskraam en buitenbaarmoederlijke zwangerschap
Miskraam
= ¼ van bevruchte eicellen zal leiden tot geboorte van levend kind
(Oorzaken niet altijd achter te halen)
Buitenbaarmoederlijke zwangerschap
= niet levensvatbaar
Belangrijk om op te sporen bloedingen kunnen dodelijk zijn voor moeder
Schadelijke omgevingsinvloeden
Vb.
Zieken en infecties (rubella, toxoplasmose)
Drugs en medicijnen
Stralingen (Hiroshima)
Verkeerde voeding (tekort Vit A: spina bifida)
Natuurlijke stoffen in moederlichaam (Resus-incompatibiliteit)
Leeftijd van moeder
Stress moeder
De geboorte
De bevalling
- Start
Hevig en regelmatige baarmoedercontracties (weeën)
Breken van vruchtwatervliezen
- Drie fasen in bevalling
Ontsluitingsfase
= start bij begin ween of water breekt
Openen van baarmoedermond moet openen tot 10 cm
Hoofd van kind komt met draaiing omlaag in bekkenbodem
(Duurt 15 tot 20 uur)
Uitdrijvingsfase
= start als baarmoedermond 10 cm is
Hoofd kind daalt verder in
Persen
(Enkele min tot meer dan een uur)
Fase van nageboorte
Placenta komt naar buiten
5 à 10 min na geboorte, nageboorte weeën
Binnen halfuur is placenta uit het lichaam
, Een traumatische ervaring?
Overgang van vruchtwater naar buitenwereld is voor baby indrukwekkend
Op tijd, vroeggeboorte of overdragen zwangerschap
Op tijd:
4% op uitgerekend dag geboren
Voldragen zwangerschap tussen 38-42 weken
- Vroeger: prematuriteit
- Later: postmaturiteit
Vroeggeboorte
= na 24e week, voor einde 37ste week
Verhoogd risico bij:
Meerlingen
Moeders -18j of +38
Roken
Stress
Alcohol
Fysiek zwaar werk
Voornaamste probleem: onrijpe ademhalingsstelsel tekort surfactant
neonatale afdeling
Overdragen zwangerschap
= meer 10-14 dagen overtijd
meesten ingeleid (anders mogelijk placentaproblemen)
Na de geboorte
Hoe maakt de baby het?
Pasgeborene = neonatus
Spontaan start ademen binnen 5 min zijn ademhalingsstelsel en bloedsomloop aangepast
aan vrij lucht
APGAR-score (kleur huid, hartslag, reflex gezicht, ademhaling, activiteit)
Vernix (caseosa): crème-achtige substantie op de huid wordt opgenomen door huid
Wegen en meten:
- Gewicht: 3,3 kg
- Lengte: 50 cm
- Hoofdomtrek: 25 cm
Controle fontanellen (=kraakbeenachtige vliezen)
- Belangrijk voor bevalling
- Sluiten kleine fontanel (achteraan hoofd): enkele weken na geboorte
- Sluiten grote fontanel (vooraan hoofd): vlies verbeent rond 18m
Nog controle?
- Gehoorgang
- Verhemelte vergroeid
- Huid gesloten
Ontwikkelingspsychologie
De ontwikkeling van het kind: gewikt en gewogen
Rekening houden met kenmerken van hun leeftijd
Ontwikkeling
= veranderen van aanwezige structuur (lichaam en geest)
= gedrag verandert gehele leven, zowel bekomen en verwerven van nieuwe vaardigheden
Psychologie
= wetenschap die innerlijke leven en gedrag bestudeert
Bepalend voor ontwikkeling
Nature: erfelijke aanleg (lengte)
Nurture: omgeving (gezin)
ook zelfbepaling (beïnvloeden elkaar): dynamisch spel tussen aanleg, milieu waarbij de
persoon in ontwikkeling geen passieve rol speelt
Hoe met ontwikkeling omgaan?
Als vpk deel van ‘het milieu’ hebt impact
Werken in zone van naaste ontwikkeling
Vygotsky
paniek zone, leerzone, comfort zone
proberen het kind een stap voor te zijn (iets voorleggen dat die nog niet kan) niet TE
moeilijk/makkelijk
Welbevinden en betrokkenheid als richtsnoer
Aanwezig, dan zal het kind beginnen groeien
Welbevinden: als een vis in het water voelen (emotioneel niet goed: moeilijk te
concentreren)
Betrokkenheid: intensiteit van de activiteit
Motivatie als motor van leren en ontwikkeling
Zelf-determinantie theorie
Belang van:
- Autonomie (behoefte om psychologisch vrij te kunnen handelen en zonder druk)
- Competentie (behoefte om ongewenste activiteit tot goed eind te brengen)
- Relationele verbondenheid (behoefte om positieve relaties op te bouwen met
anderen en zicht geliefd voelen)
= om zo autonoom te handelen
Stimuleren door structurerend en autonomie ondersteunend optreden
,Hoofdstuk 2: de ongeboren
baby, de geboorte en
pasgeborene
De ongeboren baby
De lichamelijke ontwikkeling
40 weken (vanaf laatste menstruatie)
38 weken (vanaf conceptie)
3 periodes vanaf conceptie
De germinale periode (3-4 weken)
De vrucht staat centraal versmelting van eicel en zaadcel
Om de 4 weken eisprong eicel via eileider naar baarmoeder (bevruchting: conceptie)
Bevruchte eicel (zygote) deelt herhaaldelijk na 5d nestelen in baarmoeder
Moederkoek (placenta), navelstreng en vruchtstuk wordt gevormd
De embryonale periode (5-10 weken)
Bevruchte eicel menselijke trekken
Zygote wordt embryo
Ontwikkeling van verschillende lichaamsdelen en organen vaste volgorde:
- Hoofd
- Ogen
- Romp
- Armen
- Benen
- Geslacht
- Innerlijke organen
Op 10 weken: 3cm groot lippen, neus, bewegingen
Foetale periode (11 tot 40 weken)
Vrucht heeft menselijke vorm + organen als basis aanwezig
Embryo wordt foetus
Verdere ontwikkeling organen + functieontwikkeling (ademhaling)
Bewegen spieren oefenen
20 weken: bewegingen voelbaar
Ontwikkelen van babyreflexen (zuigreflex)
26-28 weken: alle organen aanwezig + functioneren (30w levensvatbaarheid)
36w: 97% heeft definitieve geboortepositie ingenomen
,De psychische ontwikkeling
Afhankelijk van psychisch leren kan baby denken, voelen...
= als gewaarworden en reageren: OK bij foetus
Zwanger met hindernissen
Prenatale screening en diagnostiek
Miskraam en buitenbaarmoederlijke zwangerschap
Miskraam
= ¼ van bevruchte eicellen zal leiden tot geboorte van levend kind
(Oorzaken niet altijd achter te halen)
Buitenbaarmoederlijke zwangerschap
= niet levensvatbaar
Belangrijk om op te sporen bloedingen kunnen dodelijk zijn voor moeder
Schadelijke omgevingsinvloeden
Vb.
Zieken en infecties (rubella, toxoplasmose)
Drugs en medicijnen
Stralingen (Hiroshima)
Verkeerde voeding (tekort Vit A: spina bifida)
Natuurlijke stoffen in moederlichaam (Resus-incompatibiliteit)
Leeftijd van moeder
Stress moeder
De geboorte
De bevalling
- Start
Hevig en regelmatige baarmoedercontracties (weeën)
Breken van vruchtwatervliezen
- Drie fasen in bevalling
Ontsluitingsfase
= start bij begin ween of water breekt
Openen van baarmoedermond moet openen tot 10 cm
Hoofd van kind komt met draaiing omlaag in bekkenbodem
(Duurt 15 tot 20 uur)
Uitdrijvingsfase
= start als baarmoedermond 10 cm is
Hoofd kind daalt verder in
Persen
(Enkele min tot meer dan een uur)
Fase van nageboorte
Placenta komt naar buiten
5 à 10 min na geboorte, nageboorte weeën
Binnen halfuur is placenta uit het lichaam
, Een traumatische ervaring?
Overgang van vruchtwater naar buitenwereld is voor baby indrukwekkend
Op tijd, vroeggeboorte of overdragen zwangerschap
Op tijd:
4% op uitgerekend dag geboren
Voldragen zwangerschap tussen 38-42 weken
- Vroeger: prematuriteit
- Later: postmaturiteit
Vroeggeboorte
= na 24e week, voor einde 37ste week
Verhoogd risico bij:
Meerlingen
Moeders -18j of +38
Roken
Stress
Alcohol
Fysiek zwaar werk
Voornaamste probleem: onrijpe ademhalingsstelsel tekort surfactant
neonatale afdeling
Overdragen zwangerschap
= meer 10-14 dagen overtijd
meesten ingeleid (anders mogelijk placentaproblemen)
Na de geboorte
Hoe maakt de baby het?
Pasgeborene = neonatus
Spontaan start ademen binnen 5 min zijn ademhalingsstelsel en bloedsomloop aangepast
aan vrij lucht
APGAR-score (kleur huid, hartslag, reflex gezicht, ademhaling, activiteit)
Vernix (caseosa): crème-achtige substantie op de huid wordt opgenomen door huid
Wegen en meten:
- Gewicht: 3,3 kg
- Lengte: 50 cm
- Hoofdomtrek: 25 cm
Controle fontanellen (=kraakbeenachtige vliezen)
- Belangrijk voor bevalling
- Sluiten kleine fontanel (achteraan hoofd): enkele weken na geboorte
- Sluiten grote fontanel (vooraan hoofd): vlies verbeent rond 18m
Nog controle?
- Gehoorgang
- Verhemelte vergroeid
- Huid gesloten
