Samenvatting FAAR 2_Hoorcolleges

7FAAR 2: Hoorcollege Daniël

Inleiding
Filosofische vragen stellen
- Kijken naar de vooronderstellingen
- Kritische bevragen door filosofische vragen en bewondering

Dialectieken formuleren
 Op examen niet enkel analyseren maar ook adviezen stellen en voorstellen formuleren!




- Dialectiek = alles bestaat uit 2 kanten, in dezelfde kwestie bestaan er 2 visies

Agogische perspectieven verbeelden in de zoektocht naar goed
sociaal werk
- Niet het enige juiste maar wel een optie/mogelijkheid die we dan opnieuw gaan herbekijken
- Sociaal werkers moeten wel tot handelen komen = moeten in agogisch perspectief komen

Hoofdstuk 1: Ik Jij de agogische situatie: de ander
bedreigt mij
- Filosoferen over de agogische relatie Ik versus Jij
 Er is altijd een ik en een jij over deze relatie gaan we filosofisch en radicaal nadenken =
wat gebeurt er in de relatie en hoe kunnen we dit zo menswaardig en geweldloos doen?
- Sociaal werk oog in oog met de ander
 Oog belangrijk aspect in het hoofdstuk = alle filosofen hebben iets met kijken, zien, ogen
 Meer diepere vraag = hoeveel geweld zit er in zo`n relatie?
- Hoeveel geweld plegen wij als sociaal werkers?
 2 niveaus: relatie buiten sociaal werk en relatie binnen sociaal werk
 Tussen sociaal werker en cliënt = bestaat niet, er is enkel en ik en jij, alle andere zaken
zijn afgesproken = geweld is begonnen
- Bouwstenen van een ethische grondhouding




1

, - These = Strijd = iemand worden is vechten = opstand, tegen iemand ingaan want die is een
bedreiging
 Ik relatie tegenover jij definiëren als gewelddadig relatie = zit altijd macht in, willen
overheersen, willen onderdrukken, ander is een bedreiging = de ander bedreigt mij
(Sartre)
 Door de vernietigende blik – het oog = Elke relatie is potentieel gewelddadig
 De ander beschouwen als object = Sartre = moord door iemand te benoemen
- Antithese = openstaan voor de ander, de andere erkennen in eigenheid en uniciteit = niet
herleiden tot iets dat je kent
 De ander roept me op om iemand te worden door geen geweld te plegen
 Levinas = de ander is een mogelijkheid om zelf iemand te kunnen worden = ander is een
appel die roept tot mij ook via de ogen = herleid met niet tot iets dat je kent = het gelaat
i.p.v. het gezicht = herleid me niet
 Als je in iemand ogen kijkt kan je die niet meer vernietigen = bijvoorbeeld niet kijken naar
dakloze op straat in Antwerpen
- Synthese = we hebben zowel de strijd als de erkenning nodig

I These: de ander bedreigt mij
- De essentie van elke intermenselijke relatie is geweld, agressie en strijd
 Vanaf dat er 2 mensen zijn is er primair geweld
 Alle relaties tussen mensen is agressie en strijd = overleven = pessimistisch mensbeeld
- Pessimistisch mensbeeld = de mens is een beest, een zondaar, een egoïst en sociaal werkers
temmen, disciplineren, heropvoeden, ontmijnen en corrigeren
 De mens in wezen is eigenlijk slecht = beest dat getemd moet worden, zondaar die braaf
moet worden/gedisciplineerd moet worden
 We kunnen niet vertrouwen dat mensen het goede voor hebben met elkaar


2

, - Hobbes = de ene mens is voor de andere als een wolf = 2 wolven tegenover elkaar, maar dit
zien we niet in het echt = wanneer we in gesprek gaan als sociaal werker zijn wij altijd op
zoek naar iets dat niet klopt, slecht is,…

Inleiding
- In den beginne was er oorlog. De ene mens is voor de ander een wolf (Hobbes): nood aan
een strakke staat en disciplinerend sociaal werk
 Hobbes = mechanisch materialisme = mens is een machine = als er iets mis is moeten we
het maken, als we niet ingrijpen dan ontspoort de machine = actie en reactie, macht en
tegenmacht = manier om sociale strijd te voeren, door macht te gebruiken
 De ene mens is voor de andere mens als een wolf = sterk disciplinerend sociaal werk =
iedereen in het rijtje houden en kalm houden
 Is dit helpen of bekritiseren?
- Onderzoeken van sociaal psychologen na WO II tonen aan dat mens in essentie gewelddadig
is: Milgram, Zimbardo, Prisoners dilemma
 Experimenten = ondersteuning van pessimistisch mensbeeld
 Experimenten kennen voor examen!!

Sartre: L´enfers, c´est les autres
 Op kennistoets!!
- Filosofische stroming: existentialisme (op examen) = mens is absoluut vrij en
verantwoordelijk
 Pour soi en geen en-soi
 De mens is geen bloemkool
 Neiging om de ander te objectiveren = object van maken = een en soi van
maken = datgene dat samenvalt met zichzelf = bloemkool = probeer naar de
ander niet te kijken alsof het een bloemkool is
 Vernietigende blik = Naar de ander kijken niet als uniek object = samenvallend met
zichzelf = een bloemkool is wat het is = en soi
 Je maakt geen contact met mensen, je zet verrekijker op en kijkt zo naar de mens die
voor je zit = het objectiveren of desubjectiveren = mensen worden gereduceerd naar
een pathologie = macht van de psychiatrie = je ziet cliënten direct als vijand omdat je ze
benoemd hebt, cliënten benoemen jou ook als bijvoorbeeld valse sociaal werker,… =
escalatie van geweld = cliënt wordt als vijand gezien en andersom
- L’enfers, c’est les autres = De ander ziet mij en reduceert mij = De ander is voor mij de hell
 Ik vlucht of verzet me = absolute daad
 Liefde?
- Oog in oog met de ander: de reducerende en vernietigende blik van de ander
 De vernietigende blik = definiëren tot klein mannetje
- Huis clos: l’enfers, c’est les autres
 Huis clos = gesloten muur = 2 personages die in gebouw zitten zonder ramen, oogleden
zijn afgeknipt = zitten hele tijd te staren naar elkaar = beeld van Sartre over
intermenselijk situatie vernietigen
- Solidariteit = dezelfde vijand hebben
 Solidariteit = samen dezelfde vijand hebben
 Strijdvaardige taal om relatie te beschrijven
 These = je gaat op zoek naar afwijking = gaat zoeken naar iets dat niet past = reductie van
mens tot een object


3

, Verleiding tot geweld in sociaal werk: objectiveren van de ander
 Vanuit denken van Sartre!!
- Objectiveren: in de taal van het sociaal werk = cliënt, assymetrie, doelgroep = spreken we
beter over een brongroep?
 Zit in de taal die we gebruiken = spreken over wat we doen = zitten veel verkeerde
woorden in = cliënt bijvoorbeeld = bestaat niet = bestaat in mensenwereld omdat we dit
afgesproken hebben
 Doelgroep = actie moet vanuit de cliënt komen, cliënt is het doel en daar moet iets
veranderen
 In Nederland gebruiken ze de brongroep = dan ben jij als cliënt de bron van de energie
 Kritischer kijken naar de taal die je gebruikt
- Objectiveren in de architectuur: bureau
 Architectuur = kritische kijken naar in welke architecturale context je in ontmoeting gaat
met iemand = als er iemand tegenover jou zit ga je altijd in conflict met de ander
- Mensen te kennen van de cliënt via de diagnose en definiëring = exploreren om in te passen
 Diagnose en definiëring = definitie plakken op mensen
- Vooronderstellingen over de relatie met de cliënt: spreken in zijn taal, op zijn ritme, afstand
bewaren, tijd geven
 Vooronderstellingen over de relatie die we hebben met de cliënt
 Taal van de cliënt = bijvoorbeeld moeten spreken in de taal van de cliënt i.p.v. spreken
vanuit jou als persoon
 Afstand houden tegenover iemand is niet mogelijk = vanaf dat je in de ogen kijkt is de
afstand gebroken = met onszelf werken en afstand nemen van onszelf en eigen
gevoelens en putten van verdriet van onszelf = als je geconfronteerd wordt met verhalen
van anderen dan word je geconfronteerd met je eigen verdriet en ervaringen = maak
contact met mensen en durf je kwetsbaarheid daarin tegen te komen!! = door dit niet
toe te laten ga je geweld gebruiken om maar niet geraakt te moeten worden = geen
afstand nemen van mensen, dit is het ergste geweld dat je iemand kan aandoen
- De ander wordt een element van ons (persoonlijk) project, van onze ontwikkeling: stage is
potentieel gewelddadig = we gaan eens oefenen met de cliënten
 Stage is gewelddadig = je gebruik cliënten voor je eigen leerproces = je helpt ze een
periode en je laat ze dan na een halfjaar aan hun lot over.
- De doelen zijn verdacht: disciplineren, moraliseren
 Geweld in sociaal werk:
Bijvoorbeeld: Welzijnsonthaal waar vaak mensen hun roes komen uitslapen, ze willen
daar de banken meenemen om de mensen daar weg te halen.
Bijvoorbeeld: Hangjongeren van de Warande weghalen door cactussen te plaatsen zodat
ze niet meer op de banken kunnen zitten.
 Je kanaliseert de wrevel zodat het voor iedereen oké is = het lastige onder controle
krijgen in onze veilige settings = de doelen zijn verdacht = voor bij de SKW`ers
- Bemoeizucht: sociaal werk is de staatsveiligheid
 Staatsveiligheid: bijvoorbeeld de hoeveelheid tandenborstels tellen bij het toekennen
van het leefloon
- Reproductie van het geweld van elke organisatie: voorwaarden, afbakening, doelgroep,
werktijden, beschikbaarheid
 Foucault = kijkt met een toeziend oog, boven de mensen = panopticon
 Levinas de liefde als tegenantwoord op de vernietigende blik
 Meer bezig met de organisatie waarvoor we werken

4