IRW
Inleiding tot de Rechtswetenschap
Afdeling I: Wat is recht?
1: Objectief & subjectief recht
Recht
Etymologische oorsprong: recht geassocieerd met overheidsgezag
- Recht/right > regere (uitoefenen v gezag of leiding)
- > rex (militaire leiding, koning)
- Droit/diritto/derecho > dirigere/directum (richten, leidend)
‘recht’ v oorsprong verbonden met macht & gezag v overheid
‘Recht’ wordt op 2 manieren gebruikt:
Objectief recht
= geheel v (on)geschreven regels voor uiterlijke gedragingen (niet
gedachten) v in maatschappelijk verband levende mensen (niet dieren)
waarvan de naleving wordt afgedwongen door de overheid
Doel: belangen v mensen te beschermen & te ordenen
E.g.: wet die bepaalt wat eigendom is & hoe je eigenaar wordt of dat
verliest
Subjectief recht
= aanspraak of bevoegdheid die iemand aan een objectieve rechtsregel
ontleent – bekijkt het recht vanuit het standpunt vh individu
Subjectief recht laat een persoon bv. toe:
- Een zaak te gebruiken (zoals een eigenaar zijn huis mag gebruiken)
- Ve ander iets te eisen (zoals een huurder die herstellingen mag
vragen ad verhuurder)
E.g. de regel ‘men mag niet stelen’ behoort tot het objectieve recht het
recht vd eigenaar om zn fiets terug te eisen wanneer iemand die gestolen
heeft, is een subjectief recht
Samenhang tss objectief & subjectief recht
Objectieve recht geeft algemene gedragsregels & uit die regels vloeien
subjectieve rechten voort voor individuen obj recht schept & beschermt
subj rechten
1
,IRW
E.g. Wanneer iemand ongevraagd op je terrein komt kamperen, schendt
hij je subj eigendomsrecht - je kan dan op grond vh obj recht (de wet) de
politie of rechter inschakelen om je eigendom te beschermen
Objectief v subjectief contentieux (geschillen)
Objectief contentieux:
- Wanneer iemand een overheidsbeslissing (i.e. benoeming) wil laten
vernietigen omdat ze onwettig is, oordeelt men over schending vh
objectieve recht
- Gebeurt voor administratieve rechtscolleges (e.g. RvS)
Subjectief contentieux:
- Wanneer iemand persoonlijke schadevergoeding eist, gaat het over
een subj recht (e.g. recht op vergoeding)
- Hiervoor zijn gewone rechtbanken bevoegd
E.g. Als een benoemingsbesluit onwettig is, kan dat worden vernietigd
(objectief contentieux). Maar als iemand daardoor een kans mist om
benoemd te worden, kan hij eventueel schadevergoeding eisen (subjectief
contentieux).
1. Objectief & subjectief recht: buitencontractuele
foutaansprakelijkheid
= eenieder is aansprakelijk voor de schade die hij door zijn fout aan een
ander veroorzaakt (Art. 6.5 BW)
- = objectieve rechtsregel die bepaalt dat je geen schade mag
berokkenen aan anderen (verbod) & dat je moet vergoeden als je
toch schade veroorzaakt (vergoedingsplicht)
Hieruit vloeien subjectieve rechten voort:
- Iedereen heeft subj recht om zorgvuldig gedrag v anderen te
verwachten
- Als iemand toch onzorgvuldig handelt, heeft het slachtoffer het subj
recht op schadevergoeding (herstel in natura of in geld, art. 6.31 §2
BW)
Bestanden v foutaansprakelijkheid: bewijzen v 3 elementen:
a. Fout (Art. 6.6 BW)
= schending ve wettelijke regel die bepaald gedrag oplegt of verbiedt, of
de schending vd algemene zorgvuldigheidsnorm in het maatschappelijk
verkeer
2
,IRW
Rechter vergelijkt gedrag vd dader met dat ve voorzichtig & redelijk
persoon (norm verschilt per tijd, plaats, & situatie (bonus paterfamilia-
criterium)
Speciaal regime: minderjarigen & geestesgestoorden (bijzondere regels)
- Minderjarigen onder 12j niet aansprakelijk (art. 6.9 BW)
- Minderjarigen vanaf 12j & personen met een geestesstoornis in
principe wel aansprakelijk, maar rechter kan schadevergoeding
verminderen of kwijtschelden afhankelijk v omstandigheden (art.
6.10-6.11 BW)
Uitsluitingsgronden v aansprakelijkheid:
- Overmacht
- Onoverwinnelijke dwaling
- Onweerstaanbare dwang
- Noodtoestand
- Wettige zelfverdediging
- Bevel vd wet of overheid (art. 6.7-6.8 BW)
b. Schade (6.24 BW)
= geheel v economische & niet-economische gevolgen vd aantasting ve
juridisch beschermd belang
- Patrimoniale schade: financieel verlies (e.g. schade aan auto)
- Extrapatrimoniale schade: morele schade (e.g. pijn)
Bedoeling: integrale schadeloosstelling (art. 6.31 BW)
- Benadeelde moet worden geplaatst id situatie alsof de fout nooit
had plaatsgevonden
- E.g. ongeval maakt iemand arbeidsongeschikt slachtoffer krijgt
vergoeding voor inkomensverlies & moreel leed
MAAR, schade betekent niet altijd dat een subj recht wordt geschonden:
- HvC (16 januari 1939): het volstaat dat er een rechtmatig belang
werd aangetast (hoeft geen afdwingbaar subj recht te zijn)
- E.g. broer verliest zus in een ongeval Zij deed gratis zijn
huishouden - Hoewel hij geen subjectief recht op gratis hulp had,
mag hij de financiële schade (kosten voor hulp) vorderen
OOK: schenden ve subj recht betekent niet automatisch vergoedbare
schade
- E.g. advocaat mist een beroepstermijn schending v zijn plicht,
maar als de cliënt geen financieel nadeel lijdt, is er geen schade
c. Oorzakelijk verband
3
, IRW
= verband tss de fout & schade (zonder dat verband, geen
aansprakelijkheid)
Belgische recht volgt equivalentieleer:
- = elke fout die noodzakelijk was voor het ontstaan vd schade is een
oorzaak (conditio sine qua non)
- E.g. zonder fout X zou de schade zich niet hebben voorgedaan zoals
ze is gebeurd dan is er een oorzakelijk verband
MAAR, correcties:
- Als er gelijktijdige oorzaken zijn (vb. brandbom & kortsluiting), blijft
elk feit toch een oorzaak (art. 6.18 §1 lid 2 BW)
- Er is geen aansprakelijkheid als het verband te ver verwijderd of
onredelijk is (art. 6.18 §2 BW)
- Dader moet het slachtoffer nemen ‘zoals hij is’: ook als die een
voorbeschiktheid had tot grotere schade
o E.g. Eierschedelarrest: man gooit pantoffel vrouw met
zeldzame aandoening sterft in België: dader aansprakelijk,
want fout blijft oorzaak
Buitencontractuele v contractuele aansprakelijkheid
Buitencontractueel: er is geen contract tss partijen schadeplicht uit de
wet (6.5 BW)
Contractueel: partijen zijn verbonden door overeenkomst & iemand
schendt die verbintenis
vroeger: samenloopverbod: men mocht tss contractanten géén
buitencontractuele vordering instellen (MAAR, afgeschaft met boek 6 BW:
beide kunnen naast elkaar bestaan)
- Uitz:
o Men mag niet ontsnappen aan contractuele afspraken via
buitencontractueel recht
o MAAR, bij lichamelijke of opzettelijke schade kan men wel
buitencontractueel optreden (art. 6.3 §1 BW)
- Een vrijwaringsbeding dat iemand vrijstelt v aansprakelijkheid voor
fouten die het leven of de fysieke integriteit v anderen schaden, is
niet geldig (art. 5.89 §1, 2° BW)
4
Inleiding tot de Rechtswetenschap
Afdeling I: Wat is recht?
1: Objectief & subjectief recht
Recht
Etymologische oorsprong: recht geassocieerd met overheidsgezag
- Recht/right > regere (uitoefenen v gezag of leiding)
- > rex (militaire leiding, koning)
- Droit/diritto/derecho > dirigere/directum (richten, leidend)
‘recht’ v oorsprong verbonden met macht & gezag v overheid
‘Recht’ wordt op 2 manieren gebruikt:
Objectief recht
= geheel v (on)geschreven regels voor uiterlijke gedragingen (niet
gedachten) v in maatschappelijk verband levende mensen (niet dieren)
waarvan de naleving wordt afgedwongen door de overheid
Doel: belangen v mensen te beschermen & te ordenen
E.g.: wet die bepaalt wat eigendom is & hoe je eigenaar wordt of dat
verliest
Subjectief recht
= aanspraak of bevoegdheid die iemand aan een objectieve rechtsregel
ontleent – bekijkt het recht vanuit het standpunt vh individu
Subjectief recht laat een persoon bv. toe:
- Een zaak te gebruiken (zoals een eigenaar zijn huis mag gebruiken)
- Ve ander iets te eisen (zoals een huurder die herstellingen mag
vragen ad verhuurder)
E.g. de regel ‘men mag niet stelen’ behoort tot het objectieve recht het
recht vd eigenaar om zn fiets terug te eisen wanneer iemand die gestolen
heeft, is een subjectief recht
Samenhang tss objectief & subjectief recht
Objectieve recht geeft algemene gedragsregels & uit die regels vloeien
subjectieve rechten voort voor individuen obj recht schept & beschermt
subj rechten
1
,IRW
E.g. Wanneer iemand ongevraagd op je terrein komt kamperen, schendt
hij je subj eigendomsrecht - je kan dan op grond vh obj recht (de wet) de
politie of rechter inschakelen om je eigendom te beschermen
Objectief v subjectief contentieux (geschillen)
Objectief contentieux:
- Wanneer iemand een overheidsbeslissing (i.e. benoeming) wil laten
vernietigen omdat ze onwettig is, oordeelt men over schending vh
objectieve recht
- Gebeurt voor administratieve rechtscolleges (e.g. RvS)
Subjectief contentieux:
- Wanneer iemand persoonlijke schadevergoeding eist, gaat het over
een subj recht (e.g. recht op vergoeding)
- Hiervoor zijn gewone rechtbanken bevoegd
E.g. Als een benoemingsbesluit onwettig is, kan dat worden vernietigd
(objectief contentieux). Maar als iemand daardoor een kans mist om
benoemd te worden, kan hij eventueel schadevergoeding eisen (subjectief
contentieux).
1. Objectief & subjectief recht: buitencontractuele
foutaansprakelijkheid
= eenieder is aansprakelijk voor de schade die hij door zijn fout aan een
ander veroorzaakt (Art. 6.5 BW)
- = objectieve rechtsregel die bepaalt dat je geen schade mag
berokkenen aan anderen (verbod) & dat je moet vergoeden als je
toch schade veroorzaakt (vergoedingsplicht)
Hieruit vloeien subjectieve rechten voort:
- Iedereen heeft subj recht om zorgvuldig gedrag v anderen te
verwachten
- Als iemand toch onzorgvuldig handelt, heeft het slachtoffer het subj
recht op schadevergoeding (herstel in natura of in geld, art. 6.31 §2
BW)
Bestanden v foutaansprakelijkheid: bewijzen v 3 elementen:
a. Fout (Art. 6.6 BW)
= schending ve wettelijke regel die bepaald gedrag oplegt of verbiedt, of
de schending vd algemene zorgvuldigheidsnorm in het maatschappelijk
verkeer
2
,IRW
Rechter vergelijkt gedrag vd dader met dat ve voorzichtig & redelijk
persoon (norm verschilt per tijd, plaats, & situatie (bonus paterfamilia-
criterium)
Speciaal regime: minderjarigen & geestesgestoorden (bijzondere regels)
- Minderjarigen onder 12j niet aansprakelijk (art. 6.9 BW)
- Minderjarigen vanaf 12j & personen met een geestesstoornis in
principe wel aansprakelijk, maar rechter kan schadevergoeding
verminderen of kwijtschelden afhankelijk v omstandigheden (art.
6.10-6.11 BW)
Uitsluitingsgronden v aansprakelijkheid:
- Overmacht
- Onoverwinnelijke dwaling
- Onweerstaanbare dwang
- Noodtoestand
- Wettige zelfverdediging
- Bevel vd wet of overheid (art. 6.7-6.8 BW)
b. Schade (6.24 BW)
= geheel v economische & niet-economische gevolgen vd aantasting ve
juridisch beschermd belang
- Patrimoniale schade: financieel verlies (e.g. schade aan auto)
- Extrapatrimoniale schade: morele schade (e.g. pijn)
Bedoeling: integrale schadeloosstelling (art. 6.31 BW)
- Benadeelde moet worden geplaatst id situatie alsof de fout nooit
had plaatsgevonden
- E.g. ongeval maakt iemand arbeidsongeschikt slachtoffer krijgt
vergoeding voor inkomensverlies & moreel leed
MAAR, schade betekent niet altijd dat een subj recht wordt geschonden:
- HvC (16 januari 1939): het volstaat dat er een rechtmatig belang
werd aangetast (hoeft geen afdwingbaar subj recht te zijn)
- E.g. broer verliest zus in een ongeval Zij deed gratis zijn
huishouden - Hoewel hij geen subjectief recht op gratis hulp had,
mag hij de financiële schade (kosten voor hulp) vorderen
OOK: schenden ve subj recht betekent niet automatisch vergoedbare
schade
- E.g. advocaat mist een beroepstermijn schending v zijn plicht,
maar als de cliënt geen financieel nadeel lijdt, is er geen schade
c. Oorzakelijk verband
3
, IRW
= verband tss de fout & schade (zonder dat verband, geen
aansprakelijkheid)
Belgische recht volgt equivalentieleer:
- = elke fout die noodzakelijk was voor het ontstaan vd schade is een
oorzaak (conditio sine qua non)
- E.g. zonder fout X zou de schade zich niet hebben voorgedaan zoals
ze is gebeurd dan is er een oorzakelijk verband
MAAR, correcties:
- Als er gelijktijdige oorzaken zijn (vb. brandbom & kortsluiting), blijft
elk feit toch een oorzaak (art. 6.18 §1 lid 2 BW)
- Er is geen aansprakelijkheid als het verband te ver verwijderd of
onredelijk is (art. 6.18 §2 BW)
- Dader moet het slachtoffer nemen ‘zoals hij is’: ook als die een
voorbeschiktheid had tot grotere schade
o E.g. Eierschedelarrest: man gooit pantoffel vrouw met
zeldzame aandoening sterft in België: dader aansprakelijk,
want fout blijft oorzaak
Buitencontractuele v contractuele aansprakelijkheid
Buitencontractueel: er is geen contract tss partijen schadeplicht uit de
wet (6.5 BW)
Contractueel: partijen zijn verbonden door overeenkomst & iemand
schendt die verbintenis
vroeger: samenloopverbod: men mocht tss contractanten géén
buitencontractuele vordering instellen (MAAR, afgeschaft met boek 6 BW:
beide kunnen naast elkaar bestaan)
- Uitz:
o Men mag niet ontsnappen aan contractuele afspraken via
buitencontractueel recht
o MAAR, bij lichamelijke of opzettelijke schade kan men wel
buitencontractueel optreden (art. 6.3 §1 BW)
- Een vrijwaringsbeding dat iemand vrijstelt v aansprakelijkheid voor
fouten die het leven of de fysieke integriteit v anderen schaden, is
niet geldig (art. 5.89 §1, 2° BW)
4
