KUNSTBESCHOUWING
H1: Kunst met een filosofische functie
1. De school van Athene – Rafaël
- 1509-1511
- Vaticaanse musea
▪ fresco
- rechtstreeks geschilderd op natte
pleister in muur Stanza della Segnatura
▪ Renaissance:
- vorm: lijnperspectief, symmetrie,
figuratieve voorstelling, overlapping,
groottegradiënt
- inhoud: klassieke architectuur, kledij uit
KO, mens staat centraal
Belangrijke personen
▪ Aristoteles
- staat rechts in midden naast Plato, heeft boek Ethica vast
- zegt echte kennis zit hier: we moeten opzoek gaan naar
bewijzen via wetenschappelijk onderzoek
wijst daarom naar onder (naar aarde)
- kennis komt voort uit ervaring en observatie
= empirisme
- hoort bij rechterkant, wetenschappelijke, aardse kant
▪ Plato
- staat in midden links, houdt zijn boek Timaeus vast
- ideeënleer: zichtbare wereld is slechts schaduw v/d
volmaakte ideeënwereld
gebaar naar boven
- hoort bij linkerkant, idealistisch-filosofische kant
, ▪ Pythagoras
- zit links vooraan, omringd door leerlingen
- schrijft in een boek en heeft inktpot bij zich
- bekend v/d stelling v. Pythagoras en geloof in
wedergeboorte
ziel (metempsychose)
- staat aan Plato’s kant (links)
geloofde in onzichtbare, spirituele orde achter
werkelijkheid
▪ Euclides
- rechts vooraan, gebogen over meetinstrument
- wordt vader v/d meetkunde genoemd
- legt geometrische vormen uit aan zijn leerlingen
- staat aan Aristoteles’ kant (rechts)
werkt met bewijs, logica en observatie
= empirische aanpak
▪ Socrates
- staat links, iets achter Plato, herkenbaar aan kaal hoofd en
opvallende gelaatstrekken
- is in dialoog met anderen
verwijst naar zijn vragende, redenerende manier v.
filosoferen (socratische methode)
- hoort bij Plato’s kant (links)
denken is gericht op ideeën + dialoog over waarheid en kennis
▪ Herakleitos
- zit alleen op trappen, herkenbaar aan peinzende houding
- filosoof uit de ko die zei: “Alles stroomt” (panta rhei)
- geloofde dat alles voortdurend verandert en dat inzicht ontstaat
door proces v. verandering te onderzoeken
- plaats is tussenin
verbindt denken v. Plato en Aristoteles
(verandering als realiteit én als idee)
▪ Apelles
,- beroemde schilder uit de ko, hofschilder Alexander de Grote
- Rafaël beeldt hem vermoedelijk af als zelfportret
daarmee verwijst hij naar kunst zelf als onderdeel v. kennis en
verbeelding
- hoort aan rechterkant, dichtbij kunstenaars en wetenschappers
symbool v. artistieke vaardigheid & observatie
Kant Filosofen / figuren Denken / betekenis
Links (Plato) Plato, Socrates, Ideeënwereld, idealisme, denken,
Pythagoras geestelijke waarheid, idealistisch
filosofische kant
Midden / Herakleitos Alles stroomt – verandering verbindt idee
verbindend en werkelijkheid
Rechts Aristoteles, Euclides, Ervaring, wetenschap, waarneming,
(Aristoteles) Apelles (Rafaël zelf) empirisme
Context
▪ opdrachtgever: paus Julius II
die ook Michelangelo plafond Sixtijnse kapel liet schilderen
▪ plaats: het Vaticaan, in kamer Stanza della Segnatura
bedoeld als bibliotheek en studeerkamer v/d paus
▪ opdracht: 4 kamers decoreren met fresco’s die verschillende vormen menselijke
kennis uitbeelden:
- theologie
- poëzie
- recht
- filosofie school van Athene
▪ techniek: fresco
= schilderen op natte kalkpleister, zodat verf in muur trekt (duurzaam & geschikt voor
muurdecoratie)
▪ betekenis :
- denkbeeldige samenkomst v/d grootste denkers klassieke oudheid
(Plato, Aristoteles, Socrates, Pythagoras, Euclides, enz.)
, - midden: Plato en Aristoteles, die 2 tegenovergestelde manieren denken tonen:
Plato: wijst naar boven = de ideeënwereld (idealisme)
Aristoteles: wijst naar beneden = ervaringskennis (empirisme)
- rest figuren zijn volgens die 2 richtingen geordend
▪ doel / functie
- paus wilde tonen dat menselijke rede & kennis ook belangrijk zijn naast religie
- het is een verheerlijking van kennis, wijsheid en harmonie tussen geloof en rede
Functies:
Functie Uitleg / toepassing op het werk
🎓 Educatieve functie - leert kijker over grote filosofen & wetenschappers uit
oudheid en brengt hun ideeën in beeld als bron v. kennis
💭 Filosofische functie - zet aan tot nadenken over waarheid, kennis en manier
waarop mensen wereld begrijpen
- toont de 2 denkrichtingen (idealisme vs. empirisme) en
nodigt uit om over je eigen visie na te denken
🏛️
Decoratieve functie - versiert Stanza della Segnatura
👑 Propagandafunctie - Paus Julius II wilde met deze opdracht zijn macht
en culturele superioriteit tonen
inzetten groot kunstenaar als Rafaël
benadrukt zijn intellectuele en artistieke prestige
intertekstualiteit
= kunstwerk verwijst naar andere werken (schilderijen, teksten, muziek of personen)
- door zo’n verwijzing krijgt nieuwe werk meer betekenis
wie verwijzing herkent, begrijpt kunstwerk dieper
▪ Rafaël verwijst naar ko: Griekse filosofen, wiskundigen en kunstenaars
visuele verwijzing naar bron v. alle kennis in westerse cultuur
▪ verwerkte hij ook verwijzingen naar zijn eigen tijd:
- gaf sommige filosofen gezichten van zijn tijdgenoten
(Leonardo da Vinci als Plato, Michelangelo als Herakleitos, zichzelf als Apelles en
Bramante als Euclides)
brug tussen verleden en heden:
grote denkers v. toen verbonden met grote kunstenaars Renaissance
H1: Kunst met een filosofische functie
1. De school van Athene – Rafaël
- 1509-1511
- Vaticaanse musea
▪ fresco
- rechtstreeks geschilderd op natte
pleister in muur Stanza della Segnatura
▪ Renaissance:
- vorm: lijnperspectief, symmetrie,
figuratieve voorstelling, overlapping,
groottegradiënt
- inhoud: klassieke architectuur, kledij uit
KO, mens staat centraal
Belangrijke personen
▪ Aristoteles
- staat rechts in midden naast Plato, heeft boek Ethica vast
- zegt echte kennis zit hier: we moeten opzoek gaan naar
bewijzen via wetenschappelijk onderzoek
wijst daarom naar onder (naar aarde)
- kennis komt voort uit ervaring en observatie
= empirisme
- hoort bij rechterkant, wetenschappelijke, aardse kant
▪ Plato
- staat in midden links, houdt zijn boek Timaeus vast
- ideeënleer: zichtbare wereld is slechts schaduw v/d
volmaakte ideeënwereld
gebaar naar boven
- hoort bij linkerkant, idealistisch-filosofische kant
, ▪ Pythagoras
- zit links vooraan, omringd door leerlingen
- schrijft in een boek en heeft inktpot bij zich
- bekend v/d stelling v. Pythagoras en geloof in
wedergeboorte
ziel (metempsychose)
- staat aan Plato’s kant (links)
geloofde in onzichtbare, spirituele orde achter
werkelijkheid
▪ Euclides
- rechts vooraan, gebogen over meetinstrument
- wordt vader v/d meetkunde genoemd
- legt geometrische vormen uit aan zijn leerlingen
- staat aan Aristoteles’ kant (rechts)
werkt met bewijs, logica en observatie
= empirische aanpak
▪ Socrates
- staat links, iets achter Plato, herkenbaar aan kaal hoofd en
opvallende gelaatstrekken
- is in dialoog met anderen
verwijst naar zijn vragende, redenerende manier v.
filosoferen (socratische methode)
- hoort bij Plato’s kant (links)
denken is gericht op ideeën + dialoog over waarheid en kennis
▪ Herakleitos
- zit alleen op trappen, herkenbaar aan peinzende houding
- filosoof uit de ko die zei: “Alles stroomt” (panta rhei)
- geloofde dat alles voortdurend verandert en dat inzicht ontstaat
door proces v. verandering te onderzoeken
- plaats is tussenin
verbindt denken v. Plato en Aristoteles
(verandering als realiteit én als idee)
▪ Apelles
,- beroemde schilder uit de ko, hofschilder Alexander de Grote
- Rafaël beeldt hem vermoedelijk af als zelfportret
daarmee verwijst hij naar kunst zelf als onderdeel v. kennis en
verbeelding
- hoort aan rechterkant, dichtbij kunstenaars en wetenschappers
symbool v. artistieke vaardigheid & observatie
Kant Filosofen / figuren Denken / betekenis
Links (Plato) Plato, Socrates, Ideeënwereld, idealisme, denken,
Pythagoras geestelijke waarheid, idealistisch
filosofische kant
Midden / Herakleitos Alles stroomt – verandering verbindt idee
verbindend en werkelijkheid
Rechts Aristoteles, Euclides, Ervaring, wetenschap, waarneming,
(Aristoteles) Apelles (Rafaël zelf) empirisme
Context
▪ opdrachtgever: paus Julius II
die ook Michelangelo plafond Sixtijnse kapel liet schilderen
▪ plaats: het Vaticaan, in kamer Stanza della Segnatura
bedoeld als bibliotheek en studeerkamer v/d paus
▪ opdracht: 4 kamers decoreren met fresco’s die verschillende vormen menselijke
kennis uitbeelden:
- theologie
- poëzie
- recht
- filosofie school van Athene
▪ techniek: fresco
= schilderen op natte kalkpleister, zodat verf in muur trekt (duurzaam & geschikt voor
muurdecoratie)
▪ betekenis :
- denkbeeldige samenkomst v/d grootste denkers klassieke oudheid
(Plato, Aristoteles, Socrates, Pythagoras, Euclides, enz.)
, - midden: Plato en Aristoteles, die 2 tegenovergestelde manieren denken tonen:
Plato: wijst naar boven = de ideeënwereld (idealisme)
Aristoteles: wijst naar beneden = ervaringskennis (empirisme)
- rest figuren zijn volgens die 2 richtingen geordend
▪ doel / functie
- paus wilde tonen dat menselijke rede & kennis ook belangrijk zijn naast religie
- het is een verheerlijking van kennis, wijsheid en harmonie tussen geloof en rede
Functies:
Functie Uitleg / toepassing op het werk
🎓 Educatieve functie - leert kijker over grote filosofen & wetenschappers uit
oudheid en brengt hun ideeën in beeld als bron v. kennis
💭 Filosofische functie - zet aan tot nadenken over waarheid, kennis en manier
waarop mensen wereld begrijpen
- toont de 2 denkrichtingen (idealisme vs. empirisme) en
nodigt uit om over je eigen visie na te denken
🏛️
Decoratieve functie - versiert Stanza della Segnatura
👑 Propagandafunctie - Paus Julius II wilde met deze opdracht zijn macht
en culturele superioriteit tonen
inzetten groot kunstenaar als Rafaël
benadrukt zijn intellectuele en artistieke prestige
intertekstualiteit
= kunstwerk verwijst naar andere werken (schilderijen, teksten, muziek of personen)
- door zo’n verwijzing krijgt nieuwe werk meer betekenis
wie verwijzing herkent, begrijpt kunstwerk dieper
▪ Rafaël verwijst naar ko: Griekse filosofen, wiskundigen en kunstenaars
visuele verwijzing naar bron v. alle kennis in westerse cultuur
▪ verwerkte hij ook verwijzingen naar zijn eigen tijd:
- gaf sommige filosofen gezichten van zijn tijdgenoten
(Leonardo da Vinci als Plato, Michelangelo als Herakleitos, zichzelf als Apelles en
Bramante als Euclides)
brug tussen verleden en heden:
grote denkers v. toen verbonden met grote kunstenaars Renaissance
