Samenvatting Grondbeginselen recht en familierecht 1

Samenvatting grondbeginselen recht en familierecht

Presentatie 1+2: Begrip en indeling van het recht

Begrip
- Subjectief recht: “ik heb recht om…”
- Objectief recht
 Algemeen geldende normatieve regels
 Opgelegd of ontvangen en bekrachtigd door de staat
 Waarvan de naleving afdwingbaar is
 Die de ordening van het maatschappelijk leven beogen
1) Verbod, gebod, toelaten
- Bijvoorbeeld: Verboden om te roken in het ziekenhuis, huwelijk is verboden tussen
bloedverwanten
- Bijvoorbeeld: Gebodsbord eenrichtingsstraat, verkoper moet zaak leveren aan koper volgens
overeenkomsten
- Bijvoorbeeld: Toegelaten om te roken in de rokerszone
- Organieke regels = hebben niet te maken met gedragingen maar zijn meestal regels die iets
organiseren
Bijvoorbeeld: soorten rechtbanken, volksvertegenwoordigers, …
2) Aanvullend of dwingend
- Dwingend: MOET je naleven, geen keuze, bij niet naleven volgt een sanctie
 Openbare orde: belangrijk voor staat, maatschappij en samenleven
Bijvoorbeeld: Monogamie...
 Goede zeden: algemeen aanvaarde moraal, je mag geen afwijkende overeenkomsten
hierover sluiten
Bijvoorbeeld: Geen contract om kind te verkopen...
 Bescherming zwakkere personen: minderjarigen, geesteszieken...
 Sanctionering ervan hangt af van de vraag of de beschermde de nietigheid vraagt
 Als persoon deze niet vraagt kan rechter dit niet sanctioneren
- Aanvullend: enkel als er geen regeling is gemaakt
 Dus: keuze om wet te volgen of om afwijkende overeenkomsten te sluiten
 Belangrijk onderscheid te kunnen maken
3) Algemeen of individueel
- Vooral algemeen: voor iedereen in dezelfde omstandigheden
- Zelden individueel
- Het is aan de rechter om begrippen concreet in te vullen
Bijvoorbeeld: Aanstelling in parlement of als notaris
 Het recht vormt het normenstelsel van de staat




1

,Objectief
1) Afdwingbaar
- Meestal vrijwillig
- Staat voorziet toch sancties en organen die oordelen en sancties uitvoeren (rechtbanken,
politie, gevangenis…)
- Soorten sancties: boetes, straf, ontbinding overeenkomst, dwangsom, herstel…, dus zowel
strafrechtelijk als burgerrechtelijk
2) Ordening maatschappij
- Mens is individueel en sociaal wezen
 Individueel: hij probeert zoveel mogelijk van zijn eigen materiële en geestelijke aspiraties
te bereiken, waardoor hij in conflict komt met zijn medeburgers, die elk voor zich
dezelfde doeleinden nastreven = mens wil altijd zijn eigen doelen bereiken
 Sociaal: mens heeft voor bereiken van eigen doeleinden de anderen nodig
- Taak recht: scheppen van orde = verhinderen dat wet van de sterkte geldt
- Recht is rechtvaardig??? -> ordening is hoofddoel van recht
Bijvoorbeeld: Bij verjaring, uithuiszetting, uitwijzing…
 Welke taak heeft een sociaal werker binnen het recht

Het recht wordt ingedeeld
- Dubbele tweedeling
1) Privaat en publiek recht
2) Nationaal en internationaal recht

Privaat recht
- Regelt de verhoudingen tussen
 Individuen
 Groepen van individuen
- Deels dwingend
 Regels in verband met de “staat van de persoon”
 Belangen van individuen die bijzondere bescherming behoeven
Bijvoorbeeld: kinderen
- Deels aanvullend
 Als individuen onderling geen afwijkende regels hebben opgemaakt

Indeling privaatrecht:

- Burgerlijk recht
- Vennootschapsrecht
- Internationaal privaatrecht

Burgerlijk recht
- In het algemeen: de verhoudingen tussen de burgers
 Vandaar: het « gemeen » recht = moeder van heel wat rechtstakken!
 Neergeschreven in Burgerlijk Wetboek
- Heel belangrijk voor deze les
- Onderdeel: personen, zaken, familie, familiaal vermogensrecht, verbintenissen, contracten
 Personenrecht: regels met betrekking op de persoon in de maatschappij
Bijvoorbeeld: regels rond naam, regels rond nationaliteit


2

,  Zakenrecht/goederenrecht: regels in verband met de verhouding tussen rechtssubjecten
en rechtsobjecten
Bijvoorbeeld: eigendomsrecht, mede-eigendom, vruchtgebruik
 Familierecht: verhouding van verwante personen via bijvoorbeeld huwelijk en geboorte
Bijvoorbeeld: regels rond ouderlijk gezag, regels van afstamming
 Familiaal vermogensrecht of relatievermogensrecht: 2 groepen
1) Erfrecht, schenkingsrecht, testamenten
2) Huwelijksvermogensrecht
Bijvoorbeeld: regels rond goederen van echtgenoten, vermogens, wat bij overlijden
van echtgenoot, …
 Verbintenissen = overeenkomstenrecht = diverse wijzen waarop vrijwillige aangegane
verplichtingen ontstaan en tenietgaan en welke gevolgen deze met zich meebrengen
 Bijzondere of benoemde overeenkomst: voorkomende contracten zijn door de
wetgever verder aangevuld met uitgewerkte regels om problemen door gebrek
aan uitdrukkelijke overeenkomsten tussen partijen te voorkomen
Bijvoorbeeld: huur- verhuur overeenkomsten, leningsovereenkomsten
- BW = burgerlijk wetboek, hier wordt alles over burgerlijk recht samengebracht
 Personen en familie
 Goederen en beperking eigendomsrecht
 Verkrijgen van eigendom

Vennootschapsrecht
- Sinds enkele jaren een eigen rechtstak
- Oprichting, structuur, werking van vennootschappen en hun organen

Internationaal privaatrecht
- Eigenaardig statuut: bij situatie met verschillende nationaliteiten
Bijvoorbeeld: Huwelijk
- Geeft geen oplossingen
- I.P.R. geeft een verwijzingsregel = colisieregels bij een multinationaal probleem = gaan
toepasselijk nationaal recht aanduiden
- Verdragen tussen verschillende landen om verwarring te vermijden
Bijvoorbeeld: Je hebt een ongeval in Duitsland tussen jou (Belg) en een Italiaan = regels van
Duitsland gebruiken omdat het ongeval daar gebeurd is

Publiek recht
- Structuur, inrichting, werking van de Staat
- Rechtsverhoudingen staat, organen, burgers en andere staten
- Openbaar gezag
- Doel
 Algemeen belang
 Beheer van de openbare diensten
- Dwingend: er kan niet van worden geweken = nooit aanvullende rechtsregels

Opdeling publiek recht:

- Grondwettelijk recht of constitutioneel recht
- Administratief recht
- Materiële strafrecht en formeel strafprocesrecht
- Fiscaal recht

3

, Grondwettelijk recht of constitutioneel recht
- Inrichting van de staatsmachten en hun onderliggende verhoudingen:
 Organisatie wetgevende, uitvoerende en rechtelijke macht = scheiding der machten
- Fundamentele grondrechten van burgers
 Sociale grondrechten zijn niet rechtstreeks afdwingbaar!
 Welke kennen we? = belangrijk voor sociaal werker!
 Recht op vrije meningsuiting
 Non-discriminatie verbod
 Gelijkheid tussen man en vrouw
 Absolute vrijheid van het individu zowel fysiek als geestelijk

Administratief recht
= bestuursrecht

- Uitvloeisel grondwettelijk recht: Uitwerking van uitvoerende macht = Regering, ambtenaren
- Bepaald hoe de staat en zijn onderverdelingen: provincies, gemeenten, openbare instellingen
functioneren
- Praktische werking van de staatsadministratie
 Materies zoals onteigening, ruimtelijke ordening en stedenbouw horen traditioneel tot
deze tak van recht
 Invoeren van systeem van vergunningen is van groot belang = op voorrand
uitmaken of bepaald bouwwerk toelaatbaar is of niet = criteria van algemeen
belang
 Openbare instellingen
Bijvoorbeeld: Gemeentebestuur, O.C.M.W…
- Vele deelmateries
 Bijvoorbeeld: Ambtenaren recht, mediarecht, recht op onderwijs, ruimtelijke ordening,
vergunningen
- Bescherming particulier ten aanzien van handelingen van bestuur (RVS)
 Burger die zich in zijn rechten geschonden voelt t.o.v. de overheid = naar raad van state
stappen = regelt het administratief recht
 Raad van State ontlasten = invoeren van meerdere gespecialiseerde administratieve
rechtbanken
Bijvoorbeeld: Raad van Vreemdelingenbetwistingen

Strafrecht
1) Materieel: als misdrijven worden omschreven: overtreding, wanbedrijf, misdaad
 Overtreding: bestraft met politiestraf
 Wanbedrijf: bestraft met correctionele straf
 Misdaad: bestraft met criminele straf
 Als rechter straf wil vaststellen moet hij in het strafwetboek kijken welke straf hij voor
dat bepaald misdrijf, overtreding, misdaad mag gegeven worden.
2) Formeel: strafprocesrecht = de regels voor onderzoek en procedures van
strafrechtbanken
- Wetboek van Strafvordering
- Legaliteitsbeginsel! = Niemand kan veroordeling oplopen voor daad die toen nog niet
vastgesteld was als misdrijf!




4