NLK: TEKST EN MAATSCHAPPIJ IN DE MODERNE TIJD
PROF. PIETER VERSTRAETEN ( )
LES 1: INTRODUCTIE + KLEINE CULTUURGESCHIEDENIS JEUGD & ADOLESCENTIE
Tekst x maatschappelijk discours/discours social: literatuur geeft vorm aan maatschappelijk debat, alles wordt
maatschappij gezegd volgens ‘regels van het zegbare’ (bv. Ik identificeer als x; nu geaccepteerd, vroeger onbestaand)
Constructie socio-culturele werkelijkheid door literatuur
< 1918-1968; jaren ’20-‘60
< thema jeugd & adolescentie; bv. populaire jongens- en meisjesboeken in interbellum
sterk veranderlijk, maar
literatuur construeert mee ( Kees de jongen, Prutske, Elias of het gevecht met de nachtegalen, Bartje, Ciske
muziek, mode…) de rat, Sprotje, De Witte etc.
Bv. bivaksroman voor jongvolwassen vrouwen; hipper (< iconografie & Engels)
Schoolidyllen, De HBS tyd, Een zomer op Heidehoeve, Kleeren maken de vrouw
etc.
Bv. belangrijke rol jeugd bij literaire vernieuwingen; moet jong zijn om te willen
vernieuwen
Waar is de eerste morgen, Jan Walravens
Bv. essayistische en documentaire teksten over het ‘jeugdprobleem’
De jeugd als inspiratiebron, Op zoek naar de nozems, Bericht aan de
rattenkoning, Een dag als een ander etc.
Definitie jeugd;
- Moeilijk af te bakenen
- Overgangstijd
, - Culturele constructie
- Modern verschijnsel
- Alternatieve termen beschikbaar
- Link biologische, seksuele, economische, psychologische, sociale,
politieke, religieuze factoren
- Afhankelijk van etnische achtergrond, klasse, gender etc.
- Bestudeerd vanuit verschillende pov’s
- Link genretheorie, modeverschijnselen
- Uitdrukken in subculturen
- Teen culture parent culture
- Onderzoek delinquentie
- Wederzijdse vorming moderne literatuur
- Verschillende genres; Bildungsroman, coming of age-novel,
ontwikkelijksroman jeugdliteratuur, young adultliteratuur
Funtionalistische benadering; wat wordt in welke tijd aan ‘jeugd’
toegeschreven
essentialistische benadering; pure definitie
LES 2: JEUGD IN STREEKLITERATUUR: ERNEST CLAES, DE WITTE
Streekliterat x pastorale, bucolische
uur literatuur… Bv. = Publieksucces
Interbellum Ernest - 87.000 exemplaren tussen 1920 en 1939
Claes, - 100ste druk in 1962, 126ste druk in 2005
De - twee verfilmingen, eerste Vlaamse geluidsfilm in 1934
Witte - vertalingen in het Duits (Flachskopf), Engels (Whitey), Frans
(Filasse), Afrikaans, Deens, Esperanto, Hebreeuws, Sloveens,
Spaans, Tsjechisch, Turks en Russisch.
= exportproduct
1) 1908: schrijven eerste episodes als student Germaanse talen aan
KUL
2) voorpublicaties in tijdschriften; opgedeeld in verschillende capita
3) 1920: bundeling en extra verhalen
4) Uitgegeven in reeks ‘Vlaamsche Bibliotheek’ van Nlse. Uitgever
Wereldbibliotheek; democratiseringsidee + Nlse. Interesse in
streekroman
5) 1934: film van Jan Verheyden en Edith Kiel
, Eigenschappen:
- Ruimte;
Gepaard met rebellie (bv. afgebroken engel in kerk) dagdromen (vogel
in kerk) ~ fascinatie moderniteit wegvluchten moderniteit
Steeds spanning tussen natuur (spreekt tot hem, geeft levenslessen,
transformeert hem & zijn vrienden in dieren) cultuur (disciplinerende
school & thuis) (bv. kamertje in klas als straf opgesloten vrijheid) =
plek van oude schoolattributen waar hij katholieke, schoolse lessen moet
leren Vlaamse Leeuw als escapisme weg van school naar natuur van
doorleefde geschiedenis = individuele ervaring
+ overgangsgebieden (bv. vrienden wonen in stad, hij platteland, dus
spreken af
tussenin) ~ Bildung naar volwassenheid
- Tijd;
Einde; wordt letterlijk en figuurlijk schrijver (~ Claes?); zijn periode van
volwassenwording was erg kort + gebonden aan werk waar hij eerder
tegen rebelleerde; wil hij hogerop klimmen? ~ nieuwste en hipste pet
strooien hoed of boeren pet?
Sociale codering doorheen werk gevlochten
- Taal en stijl;
Herkenbaar voor heel Vlaanderen; speelt met spanning lokale en
universele ~ suggestie van dialect dialectroman
- Beeld van de school en de opvoeding
De Witte opvoederfiguren (bv. moeder) als gewelddadig (ook tov
dieren)
band met vader; gendergerelateerd? moeder; enkel wanneer Witte
kwetsbaar is
- Beeld van de jeugd
< oudere broers; verschillende stadia van volwassenheid (bv. peer;
nemen mee rol opvoeder op)
Fundamentele eenzaamheid van de Witte (bv. zwerven op
jaarmarkt)
19de eeuw: nieuwe < oprukken moderniteit; verstedelijking, industrialisatie, mobiliteit,
dimensie internationalisering
Omarmen of afzetten tegen?
x doorbraak realisme; dagdagelijkse beschrijven idile
x natievorming; wisselwerking & tegelijk botsen van streekidentiteit en
PROF. PIETER VERSTRAETEN ( )
LES 1: INTRODUCTIE + KLEINE CULTUURGESCHIEDENIS JEUGD & ADOLESCENTIE
Tekst x maatschappelijk discours/discours social: literatuur geeft vorm aan maatschappelijk debat, alles wordt
maatschappij gezegd volgens ‘regels van het zegbare’ (bv. Ik identificeer als x; nu geaccepteerd, vroeger onbestaand)
Constructie socio-culturele werkelijkheid door literatuur
< 1918-1968; jaren ’20-‘60
< thema jeugd & adolescentie; bv. populaire jongens- en meisjesboeken in interbellum
sterk veranderlijk, maar
literatuur construeert mee ( Kees de jongen, Prutske, Elias of het gevecht met de nachtegalen, Bartje, Ciske
muziek, mode…) de rat, Sprotje, De Witte etc.
Bv. bivaksroman voor jongvolwassen vrouwen; hipper (< iconografie & Engels)
Schoolidyllen, De HBS tyd, Een zomer op Heidehoeve, Kleeren maken de vrouw
etc.
Bv. belangrijke rol jeugd bij literaire vernieuwingen; moet jong zijn om te willen
vernieuwen
Waar is de eerste morgen, Jan Walravens
Bv. essayistische en documentaire teksten over het ‘jeugdprobleem’
De jeugd als inspiratiebron, Op zoek naar de nozems, Bericht aan de
rattenkoning, Een dag als een ander etc.
Definitie jeugd;
- Moeilijk af te bakenen
- Overgangstijd
, - Culturele constructie
- Modern verschijnsel
- Alternatieve termen beschikbaar
- Link biologische, seksuele, economische, psychologische, sociale,
politieke, religieuze factoren
- Afhankelijk van etnische achtergrond, klasse, gender etc.
- Bestudeerd vanuit verschillende pov’s
- Link genretheorie, modeverschijnselen
- Uitdrukken in subculturen
- Teen culture parent culture
- Onderzoek delinquentie
- Wederzijdse vorming moderne literatuur
- Verschillende genres; Bildungsroman, coming of age-novel,
ontwikkelijksroman jeugdliteratuur, young adultliteratuur
Funtionalistische benadering; wat wordt in welke tijd aan ‘jeugd’
toegeschreven
essentialistische benadering; pure definitie
LES 2: JEUGD IN STREEKLITERATUUR: ERNEST CLAES, DE WITTE
Streekliterat x pastorale, bucolische
uur literatuur… Bv. = Publieksucces
Interbellum Ernest - 87.000 exemplaren tussen 1920 en 1939
Claes, - 100ste druk in 1962, 126ste druk in 2005
De - twee verfilmingen, eerste Vlaamse geluidsfilm in 1934
Witte - vertalingen in het Duits (Flachskopf), Engels (Whitey), Frans
(Filasse), Afrikaans, Deens, Esperanto, Hebreeuws, Sloveens,
Spaans, Tsjechisch, Turks en Russisch.
= exportproduct
1) 1908: schrijven eerste episodes als student Germaanse talen aan
KUL
2) voorpublicaties in tijdschriften; opgedeeld in verschillende capita
3) 1920: bundeling en extra verhalen
4) Uitgegeven in reeks ‘Vlaamsche Bibliotheek’ van Nlse. Uitgever
Wereldbibliotheek; democratiseringsidee + Nlse. Interesse in
streekroman
5) 1934: film van Jan Verheyden en Edith Kiel
, Eigenschappen:
- Ruimte;
Gepaard met rebellie (bv. afgebroken engel in kerk) dagdromen (vogel
in kerk) ~ fascinatie moderniteit wegvluchten moderniteit
Steeds spanning tussen natuur (spreekt tot hem, geeft levenslessen,
transformeert hem & zijn vrienden in dieren) cultuur (disciplinerende
school & thuis) (bv. kamertje in klas als straf opgesloten vrijheid) =
plek van oude schoolattributen waar hij katholieke, schoolse lessen moet
leren Vlaamse Leeuw als escapisme weg van school naar natuur van
doorleefde geschiedenis = individuele ervaring
+ overgangsgebieden (bv. vrienden wonen in stad, hij platteland, dus
spreken af
tussenin) ~ Bildung naar volwassenheid
- Tijd;
Einde; wordt letterlijk en figuurlijk schrijver (~ Claes?); zijn periode van
volwassenwording was erg kort + gebonden aan werk waar hij eerder
tegen rebelleerde; wil hij hogerop klimmen? ~ nieuwste en hipste pet
strooien hoed of boeren pet?
Sociale codering doorheen werk gevlochten
- Taal en stijl;
Herkenbaar voor heel Vlaanderen; speelt met spanning lokale en
universele ~ suggestie van dialect dialectroman
- Beeld van de school en de opvoeding
De Witte opvoederfiguren (bv. moeder) als gewelddadig (ook tov
dieren)
band met vader; gendergerelateerd? moeder; enkel wanneer Witte
kwetsbaar is
- Beeld van de jeugd
< oudere broers; verschillende stadia van volwassenheid (bv. peer;
nemen mee rol opvoeder op)
Fundamentele eenzaamheid van de Witte (bv. zwerven op
jaarmarkt)
19de eeuw: nieuwe < oprukken moderniteit; verstedelijking, industrialisatie, mobiliteit,
dimensie internationalisering
Omarmen of afzetten tegen?
x doorbraak realisme; dagdagelijkse beschrijven idile
x natievorming; wisselwerking & tegelijk botsen van streekidentiteit en
