SAMENVATTING + aantekeningen van H11 (veranderingen vraagstuk), H12
(vormingsvraagstuk), H13 (verhoudings vraagstuk) & H14 (Bindingsvraagstuk)
uit het leerboek: seneca 5havo
ALLES WAT JE MOET WETEN VOOR JE SE’s en CE (2019-2020)
Tip: het is heel belangrijk dat je alle concepten uit je hoofd kent!
H11 Politiek
11.1 Context Prinsjesdag
Politieke socialisatie:
Het proces van overdracht en verwerving van de politieke cultuur van de groep(en) en samenleving
waar mensen toe behoren. Het proces bestaat uit opvoeding, opleiding en andere vormen van
omgang met anderen.
Politieke institutie (bv: Prinsjesdag):
Complex van min of meer geformaliseerde regels die het gedrag van mensen en hun onderlinge
relaties rond politieke machtsuitoefening en politieke besluitvorming reguleren.
Poldermodel: Nederlands consensusmodel waarin werkgevers, vakbonden en overheid met elkaar
aan tafel gaan zitten om te onderhandelen over arbeidsvoorwaarden en lonen.
Ideologie:
Een samenhangend geheel van beginselen en denkbeelden, meestal uitmondend in ideeën over de
meest wenselijke maatschappelijke en politieke verhoudingen.
Verhouding:
Het hoofdconcept verhouding verwijst naar de wijze waarop mensen zich van elkaar onderscheiden
en tot elkaar verhouden en de manier waarop samenlevingen in sociale zin vorm geven aan deze
verschillen. Het verwijst ook naar onderlinge betrekkingen tussen staten.
Macht:
Het vermogen hulpbronnen in te zetten om bepaalde doelstellingen te bereiken en de
handelingsmogelijkheden van anderen te beperken of te vergroten.
Samenwerking:
Het proces waarin individuen, groepen en/of staten relaties vormen om hun handelen op elkaar af te
stemmen voor een gemeenschappelijk doel.
11.2 Ideologie
Verschillende dimensies waarop standpunten in te delen zijn:
-links/rechts: mate van bemoeienis van de overheid met de economie
-progressief/conservatief
-nationalisme/internationalisme: rol van een land binnen de wereld, meer gericht op binnen- of
buitenland?
-materialisme/postmaterialisme: verschil tussen mensen die meer gericht zijn op tastbare zaken
rondom economie en defensie en mensen die meer gericht zijn op abstracte zaken als milieu en
sociaal onrecht bestrijden.
,Beginselen en denkbeelden van ideologieën gaan over drie onderwerpen in de samenleving: politiek,
economie en cultuur:
-Hoe moet de macht verdeeld worden?
-Hoe moeten goederen geproduceerd en verdeeld worden?
-Hoeveel vrijheid ten opzichte van de overheid mogen mensen hebben?
Cultuur:
Het geheel van voorstellingen, uitdrukkingsvormen, opvattingen, waarden en normen die mensen als
lid van een groep of samenleving hebben verworven.
Ideologieën op een links-rechts-verdeling:
communisme socialisme liberalisme conservatisme fascisme
links midden rechts
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Socialisme/sociaaldemocratie Liberalisme
confessionalisme
links midden rechts
Uitgangspunten:
-socialisme/sociaaldemocratie: gelijkwaardigheid, sterke rol van de overheid
-liberalisme: individuele rechten en vrijheden
-confessionalisme: christelijke waarden, harmonie, samenwerking
Socialisme/Sociaaldemocratie liberalisme confessionalisme
Politiek Meer inspraak van burgers Linkse liberalen: meer Burgers moeten
(bv: referenda) invloed voor burgers, politici kunnen kiezen,
rechtse liberalen: niet maar geen
meer invloed voor referendum,
burgers. gespreide
verantwoordelijkheid,
maatschappelijk
middenveld
Economie Grote rol voor de overheid Economische vrijheid Dilemma:
om te zorgen voor meer en eigen naastenliefde is
gelijkheid verantwoordelijkheid. belangrijk,
Kleine rol overheid voorstander van eigen
verantwoordelijkheid.
Cultuur Eigen cultuur na leven, alle Individuele vrijheid is Harmonie is
culturen zijn gelijkwaardig belangrijk, dus eigen belangrijk, dus eigen
maar dat moet emancipatie cultuur naleven. cultuur naleven. Dit
(=het streven naar een mag niet ten koste
volwaardige plaats in de gaan van de
samenleving vanuit een Nederlandse cultuur
achtergestelde positie) niet in of van Bijbelse
, de weg staan. principes en normen.
Politieke PvdA, SP, GroenLinks, Partij D66, VVD CDA, ChristenUnie,
partijen voor de Dieren, 50Plus, Denk SGP
11.3 Systeem
Politiek: ‘De gezaghebbende toedeling van waarden en belangen’
Gezag:
Macht die als legitiem beschouwd wordt.
Zes machten:
Eerste macht: Parlement
Tweede macht: Kabinet Trias Politica
Derde macht: Rechters
Vierde macht: Ambtenaren
Vijfde macht: Massamedia
Zesde macht: Externe adviseurs
Politieke partij Pressiegroep
Wel kandidaten bij verkiezingen (om zo macht Geen kandidaten bij verkiezingen
te krijgen om doelen te kunne realiseren)
Gericht op de inrichting van de hele Gericht op één specifiek terrein van de
samenleving samenleving
Representativiteit:
De mate waarin de (politieke) besluiten, de standpunten of achtergrondkenmerken van
vertegenwoordigers overeenkomen met die van die groep die vertegenwoordigd wordt.
Twee besluitvormingsmodellen:
1) Systeemmodel
2) Barrièremodel
Systeemmodel:
invoer (input) > omzetting (conversie) > uitvoer (output) > terugkoppeling (feedback)
Input: wensen en steun
Omzetting:
1) Politieke agendavorming: wordt het maatschappelijk probleem aangepakt door de politiek?
-In hoeverre is er steun vanuit de samenleving om het probleem aan te pakken?
-Hoe ernstig is het?
-Hoe haalbaar is de oplossing?
-In hoeverre laten de poortwachters het probleem toe?
-In hoeverre heeft dit onderwerp meer prioriteit dan andere onderwerpen?
2) Beleidsvorming: er worden adviezen gegeven en alternatieven opgesteld
3) Beleidsbepaling: beslissingen over welk beleid uitgevoerd moet worden
Uitvoer: politiek besluit (wet, maatregel of handeling)
Feedback
(vormingsvraagstuk), H13 (verhoudings vraagstuk) & H14 (Bindingsvraagstuk)
uit het leerboek: seneca 5havo
ALLES WAT JE MOET WETEN VOOR JE SE’s en CE (2019-2020)
Tip: het is heel belangrijk dat je alle concepten uit je hoofd kent!
H11 Politiek
11.1 Context Prinsjesdag
Politieke socialisatie:
Het proces van overdracht en verwerving van de politieke cultuur van de groep(en) en samenleving
waar mensen toe behoren. Het proces bestaat uit opvoeding, opleiding en andere vormen van
omgang met anderen.
Politieke institutie (bv: Prinsjesdag):
Complex van min of meer geformaliseerde regels die het gedrag van mensen en hun onderlinge
relaties rond politieke machtsuitoefening en politieke besluitvorming reguleren.
Poldermodel: Nederlands consensusmodel waarin werkgevers, vakbonden en overheid met elkaar
aan tafel gaan zitten om te onderhandelen over arbeidsvoorwaarden en lonen.
Ideologie:
Een samenhangend geheel van beginselen en denkbeelden, meestal uitmondend in ideeën over de
meest wenselijke maatschappelijke en politieke verhoudingen.
Verhouding:
Het hoofdconcept verhouding verwijst naar de wijze waarop mensen zich van elkaar onderscheiden
en tot elkaar verhouden en de manier waarop samenlevingen in sociale zin vorm geven aan deze
verschillen. Het verwijst ook naar onderlinge betrekkingen tussen staten.
Macht:
Het vermogen hulpbronnen in te zetten om bepaalde doelstellingen te bereiken en de
handelingsmogelijkheden van anderen te beperken of te vergroten.
Samenwerking:
Het proces waarin individuen, groepen en/of staten relaties vormen om hun handelen op elkaar af te
stemmen voor een gemeenschappelijk doel.
11.2 Ideologie
Verschillende dimensies waarop standpunten in te delen zijn:
-links/rechts: mate van bemoeienis van de overheid met de economie
-progressief/conservatief
-nationalisme/internationalisme: rol van een land binnen de wereld, meer gericht op binnen- of
buitenland?
-materialisme/postmaterialisme: verschil tussen mensen die meer gericht zijn op tastbare zaken
rondom economie en defensie en mensen die meer gericht zijn op abstracte zaken als milieu en
sociaal onrecht bestrijden.
,Beginselen en denkbeelden van ideologieën gaan over drie onderwerpen in de samenleving: politiek,
economie en cultuur:
-Hoe moet de macht verdeeld worden?
-Hoe moeten goederen geproduceerd en verdeeld worden?
-Hoeveel vrijheid ten opzichte van de overheid mogen mensen hebben?
Cultuur:
Het geheel van voorstellingen, uitdrukkingsvormen, opvattingen, waarden en normen die mensen als
lid van een groep of samenleving hebben verworven.
Ideologieën op een links-rechts-verdeling:
communisme socialisme liberalisme conservatisme fascisme
links midden rechts
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Socialisme/sociaaldemocratie Liberalisme
confessionalisme
links midden rechts
Uitgangspunten:
-socialisme/sociaaldemocratie: gelijkwaardigheid, sterke rol van de overheid
-liberalisme: individuele rechten en vrijheden
-confessionalisme: christelijke waarden, harmonie, samenwerking
Socialisme/Sociaaldemocratie liberalisme confessionalisme
Politiek Meer inspraak van burgers Linkse liberalen: meer Burgers moeten
(bv: referenda) invloed voor burgers, politici kunnen kiezen,
rechtse liberalen: niet maar geen
meer invloed voor referendum,
burgers. gespreide
verantwoordelijkheid,
maatschappelijk
middenveld
Economie Grote rol voor de overheid Economische vrijheid Dilemma:
om te zorgen voor meer en eigen naastenliefde is
gelijkheid verantwoordelijkheid. belangrijk,
Kleine rol overheid voorstander van eigen
verantwoordelijkheid.
Cultuur Eigen cultuur na leven, alle Individuele vrijheid is Harmonie is
culturen zijn gelijkwaardig belangrijk, dus eigen belangrijk, dus eigen
maar dat moet emancipatie cultuur naleven. cultuur naleven. Dit
(=het streven naar een mag niet ten koste
volwaardige plaats in de gaan van de
samenleving vanuit een Nederlandse cultuur
achtergestelde positie) niet in of van Bijbelse
, de weg staan. principes en normen.
Politieke PvdA, SP, GroenLinks, Partij D66, VVD CDA, ChristenUnie,
partijen voor de Dieren, 50Plus, Denk SGP
11.3 Systeem
Politiek: ‘De gezaghebbende toedeling van waarden en belangen’
Gezag:
Macht die als legitiem beschouwd wordt.
Zes machten:
Eerste macht: Parlement
Tweede macht: Kabinet Trias Politica
Derde macht: Rechters
Vierde macht: Ambtenaren
Vijfde macht: Massamedia
Zesde macht: Externe adviseurs
Politieke partij Pressiegroep
Wel kandidaten bij verkiezingen (om zo macht Geen kandidaten bij verkiezingen
te krijgen om doelen te kunne realiseren)
Gericht op de inrichting van de hele Gericht op één specifiek terrein van de
samenleving samenleving
Representativiteit:
De mate waarin de (politieke) besluiten, de standpunten of achtergrondkenmerken van
vertegenwoordigers overeenkomen met die van die groep die vertegenwoordigd wordt.
Twee besluitvormingsmodellen:
1) Systeemmodel
2) Barrièremodel
Systeemmodel:
invoer (input) > omzetting (conversie) > uitvoer (output) > terugkoppeling (feedback)
Input: wensen en steun
Omzetting:
1) Politieke agendavorming: wordt het maatschappelijk probleem aangepakt door de politiek?
-In hoeverre is er steun vanuit de samenleving om het probleem aan te pakken?
-Hoe ernstig is het?
-Hoe haalbaar is de oplossing?
-In hoeverre laten de poortwachters het probleem toe?
-In hoeverre heeft dit onderwerp meer prioriteit dan andere onderwerpen?
2) Beleidsvorming: er worden adviezen gegeven en alternatieven opgesteld
3) Beleidsbepaling: beslissingen over welk beleid uitgevoerd moet worden
Uitvoer: politiek besluit (wet, maatregel of handeling)
Feedback
