Samenvatting Klimaatvraagstukken
1 Het klimaatsysteem
1.1 De atmosfeer: een omhulsel van gas
Weer en klimaat
► De toestand van de dampkring op een bepaald moment en voor
een klein gebied, noem je het weer.
Het klimaat is de gemiddelde toestand van het weer over een lange
periode en voor een groot gebied.
► Het systeem aarde bestaat uit vier sferen: de atmosfeer, de
hydrosfeer, de lithosfeer en de biosfeer.
Ontstaan van de atmosfeer
► Meer dan 80% van de gassen die de dampkring vormen, tref je aan
in de onderste 10 kilometer.
● Samenstelling van de atmosfeer: stikstof (78,01%), zuurstof
(20,95%), kleine hoeveelheden waterdamp en koolstofdioxide.
Samenstelling en opbouw van de atmosfeer
► De atmosfeer is opgebouwd uit vier lagen, gescheiden door
pauzes.
● De onderste laag is de troposfeer (9-12 kilometer dik). Hierin daalt
de temperatuur met toenemende hoogte.
● De laag hierboven heet de stratosfeer. Hierin zit veel ozongas (O3)
dat de schadelijke ultraviolette straling uit het zonlicht filtert.
● De twee buitenste lagen zijn de mesosfeer en de thermosfeer.
Energiebalans
► Er is een evenwicht tussen de hoeveelheid straling die de aarde
bereikt en de hoeveelheid straling die de atmosfeer weer verlaat.
Dit heet de energiebalans of stralingsbalans.
● Ongeveer 30% van de zonne-energie wordt teruggekaatst en ruim
20% wordt geabsorbeerd in de troposfeer.
● De kortgolvige zonnestraling die het aardoppervlak bereikt, wordt
omgezet in warmte en door de aarde als langgolvige straling
teruggekaatst. Door het broeikaseffect wordt de warmte die de
aarde uitstraalt als langgolvige straling teruggekaatst.
, Variaties in de energiebalans
► De hoeveelheid straling die een bepaald gebied op aarde ontvangt,
hangt af van: de breedteligging, het albedo en de gesteldheid van
het aardoppervlak.
● Door de bolling van de aarde vallen op lage breedte de
zonnestralen loodrecht in. Hierdoor is de hoeveelheid straling per
oppervlakte-eenheid groter dan op hoge breedte. Doordat deze
zonnestralen ook een kortere weg door de dampkring afleggen,
wordt er minder energie door de lucht opgenomen.
● De weerkaatsing van het zonlicht verschilt van gebied tot gebied.
● Water wordt langzamer warm en koud dan land. Dit heeft vier
oorzaken:
- het zonlicht kan dieper in het water doordringen dan in het land.
- doordat water in beweging is, wordt de warmte beter verdeeld dan
op het land.
- het kost meer energie om water een graad in temperatuur te laten
stijgen dan land.
- bij verdamping van water gaat energie uit het water naar de
dampkring.
1.2 Warmtetransport door de wind
Luchtdrukverschillen
► Door lucht en water vindt er transport van warmte plaats van de
evenaar naar de polen.
● Door verschil in luchtdruk gaat lucht stromen van een
hogedrukgebied of maximum naar een lagedrukgebied of
minimum. Wind is niets anders dan stromende lucht van plaatsen
waar er te veel van is naar plaatsen waar er te weinig van is. Dit
noem je de luchtcirculatie.
Het corioliseffect
► Door de draaiing van de aarde wordt de corioliskracht
veroorzaakt.
● De lucht die op grote hoogte naar de polen stroomt, koelt af en
zakt op 30° naar beneden. Aan het aardoppervlak stroomt deze
lucht weg naar het noorden en zuiden.
● De lucht die aan het aardoppervlak van de Noordpool naar de
evenaar stroomt, ontmoet op ongeveer 60° N.B. de naar het
noorden stromende lucht die vanaf 30° N.B. komt. De lucht botst en
stijgt.
1 Het klimaatsysteem
1.1 De atmosfeer: een omhulsel van gas
Weer en klimaat
► De toestand van de dampkring op een bepaald moment en voor
een klein gebied, noem je het weer.
Het klimaat is de gemiddelde toestand van het weer over een lange
periode en voor een groot gebied.
► Het systeem aarde bestaat uit vier sferen: de atmosfeer, de
hydrosfeer, de lithosfeer en de biosfeer.
Ontstaan van de atmosfeer
► Meer dan 80% van de gassen die de dampkring vormen, tref je aan
in de onderste 10 kilometer.
● Samenstelling van de atmosfeer: stikstof (78,01%), zuurstof
(20,95%), kleine hoeveelheden waterdamp en koolstofdioxide.
Samenstelling en opbouw van de atmosfeer
► De atmosfeer is opgebouwd uit vier lagen, gescheiden door
pauzes.
● De onderste laag is de troposfeer (9-12 kilometer dik). Hierin daalt
de temperatuur met toenemende hoogte.
● De laag hierboven heet de stratosfeer. Hierin zit veel ozongas (O3)
dat de schadelijke ultraviolette straling uit het zonlicht filtert.
● De twee buitenste lagen zijn de mesosfeer en de thermosfeer.
Energiebalans
► Er is een evenwicht tussen de hoeveelheid straling die de aarde
bereikt en de hoeveelheid straling die de atmosfeer weer verlaat.
Dit heet de energiebalans of stralingsbalans.
● Ongeveer 30% van de zonne-energie wordt teruggekaatst en ruim
20% wordt geabsorbeerd in de troposfeer.
● De kortgolvige zonnestraling die het aardoppervlak bereikt, wordt
omgezet in warmte en door de aarde als langgolvige straling
teruggekaatst. Door het broeikaseffect wordt de warmte die de
aarde uitstraalt als langgolvige straling teruggekaatst.
, Variaties in de energiebalans
► De hoeveelheid straling die een bepaald gebied op aarde ontvangt,
hangt af van: de breedteligging, het albedo en de gesteldheid van
het aardoppervlak.
● Door de bolling van de aarde vallen op lage breedte de
zonnestralen loodrecht in. Hierdoor is de hoeveelheid straling per
oppervlakte-eenheid groter dan op hoge breedte. Doordat deze
zonnestralen ook een kortere weg door de dampkring afleggen,
wordt er minder energie door de lucht opgenomen.
● De weerkaatsing van het zonlicht verschilt van gebied tot gebied.
● Water wordt langzamer warm en koud dan land. Dit heeft vier
oorzaken:
- het zonlicht kan dieper in het water doordringen dan in het land.
- doordat water in beweging is, wordt de warmte beter verdeeld dan
op het land.
- het kost meer energie om water een graad in temperatuur te laten
stijgen dan land.
- bij verdamping van water gaat energie uit het water naar de
dampkring.
1.2 Warmtetransport door de wind
Luchtdrukverschillen
► Door lucht en water vindt er transport van warmte plaats van de
evenaar naar de polen.
● Door verschil in luchtdruk gaat lucht stromen van een
hogedrukgebied of maximum naar een lagedrukgebied of
minimum. Wind is niets anders dan stromende lucht van plaatsen
waar er te veel van is naar plaatsen waar er te weinig van is. Dit
noem je de luchtcirculatie.
Het corioliseffect
► Door de draaiing van de aarde wordt de corioliskracht
veroorzaakt.
● De lucht die op grote hoogte naar de polen stroomt, koelt af en
zakt op 30° naar beneden. Aan het aardoppervlak stroomt deze
lucht weg naar het noorden en zuiden.
● De lucht die aan het aardoppervlak van de Noordpool naar de
evenaar stroomt, ontmoet op ongeveer 60° N.B. de naar het
noorden stromende lucht die vanaf 30° N.B. komt. De lucht botst en
stijgt.
