Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Scheiden en reageren 5
1.1 Zuivere stof en mengsel 5
Zuivere stoffen 5
Mengsels 5
Soorten Mengsels 5
1.2 Scheidingsmethoden 6
Scheiden van een mengel 6
1.3 Chemische reacties 8
Kenmerken van een chemische reactie 8
Het energie-effect van een reactie 8
Activeringsenergie 9
Energiediagrammen 9
Reactievergelijking 9
1.4 Snelheid van een reactie 10
Reactietijd en reactiesnelheid 10
Factoren die de reactiesnelheid beïnvloeden 10
Invloed van de concentratie 10
Hoofdstuk 2 Bouwstenen van stoffen 11
2.1 Periodiek systeem 11
Atoommodel van Rutherford 11
Atoomnummer en massagetal 11
Isotopen 12
Atoommodel van Bohr 12
Het periodiek systeem 12
2.2 Ionen 13
Ionen 13
Negatieve ionen 13
Lading en het periodiek systeem 13
2.3 Massa’s van bouwstenen 14
Atoommassa 14
Ionmassa en molecuulmassa 14
Samenstelling van een verbinding in massaprocent 14
2.4 Rekenen met eenheden 15
Grootheden en eenheden 15
Dichtheid 15
Bijlage Paragraaf 2.3 16
Bijlage Paragraaf 2.4 16
2.5 De mol 17
De mol 17
Van mol naar deeltjes naar massa en volume 17
,Hoofdstuk 3 Stoffen en reacties 19
3.1 Een indeling van stoffen 19
Stoffen en hun eigenschappen 19
Welke stoffen geleiden elektrische stroom? 19
Formules van stoffen en stofindeling 19
3.2 Metalen en zouten 20
Roosters 20
Metaalroosters 20
Ionroosters 20
Waarom is een metaal buigzaam en een zout niet? 20
Metaalroosters met een ‘fout’ 21
De reactie tussen een metaal en een niet-metaal 21
3.3 Moleculaire stoffen 22
Naamgeving van moleculaire stoffen 22
Binding tussen atomen in een molecuul 22
H2-molecuul 22
H2O-molecuul 22
Covalentie 23
Structuurformules 23
3.4 Rekenen aan reacties 24
Molverhouding 24
Rekenen met molverhoudingen 24
Hoofdstuk 4 Moleculaire stoffen 25
4.1 Vanderwaalsbinding 25
Binding tussen moleculen 25
Oplossen van moleculaire stoffen 25
4.2 Waterstofbruggen 26
Polaire atoombinding 26
OH- en NH- groepen 26
Mesoniveau 27
4.3 Moleculaire stoffen mengen 28
Mengsels van water met andere moleculaire stoffen 28
Waarom lost ethanol goed op en butanol slecht op in water? 28
Oplosbaarheid 28
Ijklijn 29
Andere mengsels 29
4.4 Percentage, ppm en ppb 30
De samenstelling van een mengsel 30
Procenten 30
Parts-per-million 30
Parts-per-billion 30
1
, Berekeningen met percentage, ppm en ppb 30
Hoofdstuk 5 Zouten en zoutoplossingen 32
5.1 Zoutformules en namen 32
Vorming van een zout 32
Enkelvoudige en samengestelde ionen 32
Namen van zouten 33
Formules van zouten 33
5.2 Zouten in water 34
Een zout oplossen in water 34
Oplosvergelijkingen en indampvergelijkingen 34
Oplossen van zouten 34
Indampen van zoutoplossingen 34
Oplosbaarheid 35
5.3 Zouthydraten 36
Zouthydraten en kristalwater 36
Toepassingen van zouthydraten 36
5.4 Reacties tussen ionen 37
Neerslagreacties 37
Het maken van zouten 37
Hoe toon je een bepaalde ionsoort aan? 37
Hoofdstuk 6 Koolstofchemie 38
6.1 Alkanen en alkenen 38
Koolwaterstoffen 38
Onvertakt en vertakte koolwaterstoffen 38
Verzadigde en onverzadigde koolwaterstoffen 38
Alkanen en alkenen
Alkanen 38
6.2 Karakteristieke groepen 40
Karakteristieke groepen 40
Halogeenalkanen 40
Alkanolen 40
Alkaanzuren 41
Alkaanaminen 41
6.3 Reacties 42
Vormingsreacties van halogeenalkanen 42
Substitutiereacties 42
Additiereacties 42
Reagens op dubbele bindingen 43
De productie van ethanol 43
6.4 Esters 44
De vorming van een ester 44
2
, Het afbreken van een ester 44
Oliën en vetten: vorming en afbraak 45
Vorming van oliën en vetten 45
Afbraak van oliën en vetten 45
6.5 Evenwichten 46
Omkeerbare reacties 46
De evenwichtstoestand 46
Een evenwicht aflopend maken 47
De evenwichtsvoorwaarde 47
Hoofdstuk 7 Zuren 49
7.1 De pH van een oplossing 49
Zuur, basisch of neutraal 49
Indicatoren 49
Lakmoes 49
Universeel indicator 49
Oplossingen 49
7.2 Zuren in water 50
Waterstofionen 50
Sterke zuren en zwakke zuren 50
7.3 Molariteit 51
De molariteit van een oplossing 51
Notaties voor molariteit 51
Reken met molariteit 51
7.4 pH-berekeningen 53
Het verband tussen pH en [H+] 53
Berekening pH van oplossingen met bekende [H+] 53
Berekeningen [H+] in een oplossing met bekende pH 54
7.5 Zwakke zuren 55
Reacties van een sterk en een zwak zuur in water 55
3
Hoofdstuk 1 Scheiden en reageren 5
1.1 Zuivere stof en mengsel 5
Zuivere stoffen 5
Mengsels 5
Soorten Mengsels 5
1.2 Scheidingsmethoden 6
Scheiden van een mengel 6
1.3 Chemische reacties 8
Kenmerken van een chemische reactie 8
Het energie-effect van een reactie 8
Activeringsenergie 9
Energiediagrammen 9
Reactievergelijking 9
1.4 Snelheid van een reactie 10
Reactietijd en reactiesnelheid 10
Factoren die de reactiesnelheid beïnvloeden 10
Invloed van de concentratie 10
Hoofdstuk 2 Bouwstenen van stoffen 11
2.1 Periodiek systeem 11
Atoommodel van Rutherford 11
Atoomnummer en massagetal 11
Isotopen 12
Atoommodel van Bohr 12
Het periodiek systeem 12
2.2 Ionen 13
Ionen 13
Negatieve ionen 13
Lading en het periodiek systeem 13
2.3 Massa’s van bouwstenen 14
Atoommassa 14
Ionmassa en molecuulmassa 14
Samenstelling van een verbinding in massaprocent 14
2.4 Rekenen met eenheden 15
Grootheden en eenheden 15
Dichtheid 15
Bijlage Paragraaf 2.3 16
Bijlage Paragraaf 2.4 16
2.5 De mol 17
De mol 17
Van mol naar deeltjes naar massa en volume 17
,Hoofdstuk 3 Stoffen en reacties 19
3.1 Een indeling van stoffen 19
Stoffen en hun eigenschappen 19
Welke stoffen geleiden elektrische stroom? 19
Formules van stoffen en stofindeling 19
3.2 Metalen en zouten 20
Roosters 20
Metaalroosters 20
Ionroosters 20
Waarom is een metaal buigzaam en een zout niet? 20
Metaalroosters met een ‘fout’ 21
De reactie tussen een metaal en een niet-metaal 21
3.3 Moleculaire stoffen 22
Naamgeving van moleculaire stoffen 22
Binding tussen atomen in een molecuul 22
H2-molecuul 22
H2O-molecuul 22
Covalentie 23
Structuurformules 23
3.4 Rekenen aan reacties 24
Molverhouding 24
Rekenen met molverhoudingen 24
Hoofdstuk 4 Moleculaire stoffen 25
4.1 Vanderwaalsbinding 25
Binding tussen moleculen 25
Oplossen van moleculaire stoffen 25
4.2 Waterstofbruggen 26
Polaire atoombinding 26
OH- en NH- groepen 26
Mesoniveau 27
4.3 Moleculaire stoffen mengen 28
Mengsels van water met andere moleculaire stoffen 28
Waarom lost ethanol goed op en butanol slecht op in water? 28
Oplosbaarheid 28
Ijklijn 29
Andere mengsels 29
4.4 Percentage, ppm en ppb 30
De samenstelling van een mengsel 30
Procenten 30
Parts-per-million 30
Parts-per-billion 30
1
, Berekeningen met percentage, ppm en ppb 30
Hoofdstuk 5 Zouten en zoutoplossingen 32
5.1 Zoutformules en namen 32
Vorming van een zout 32
Enkelvoudige en samengestelde ionen 32
Namen van zouten 33
Formules van zouten 33
5.2 Zouten in water 34
Een zout oplossen in water 34
Oplosvergelijkingen en indampvergelijkingen 34
Oplossen van zouten 34
Indampen van zoutoplossingen 34
Oplosbaarheid 35
5.3 Zouthydraten 36
Zouthydraten en kristalwater 36
Toepassingen van zouthydraten 36
5.4 Reacties tussen ionen 37
Neerslagreacties 37
Het maken van zouten 37
Hoe toon je een bepaalde ionsoort aan? 37
Hoofdstuk 6 Koolstofchemie 38
6.1 Alkanen en alkenen 38
Koolwaterstoffen 38
Onvertakt en vertakte koolwaterstoffen 38
Verzadigde en onverzadigde koolwaterstoffen 38
Alkanen en alkenen
Alkanen 38
6.2 Karakteristieke groepen 40
Karakteristieke groepen 40
Halogeenalkanen 40
Alkanolen 40
Alkaanzuren 41
Alkaanaminen 41
6.3 Reacties 42
Vormingsreacties van halogeenalkanen 42
Substitutiereacties 42
Additiereacties 42
Reagens op dubbele bindingen 43
De productie van ethanol 43
6.4 Esters 44
De vorming van een ester 44
2
, Het afbreken van een ester 44
Oliën en vetten: vorming en afbraak 45
Vorming van oliën en vetten 45
Afbraak van oliën en vetten 45
6.5 Evenwichten 46
Omkeerbare reacties 46
De evenwichtstoestand 46
Een evenwicht aflopend maken 47
De evenwichtsvoorwaarde 47
Hoofdstuk 7 Zuren 49
7.1 De pH van een oplossing 49
Zuur, basisch of neutraal 49
Indicatoren 49
Lakmoes 49
Universeel indicator 49
Oplossingen 49
7.2 Zuren in water 50
Waterstofionen 50
Sterke zuren en zwakke zuren 50
7.3 Molariteit 51
De molariteit van een oplossing 51
Notaties voor molariteit 51
Reken met molariteit 51
7.4 pH-berekeningen 53
Het verband tussen pH en [H+] 53
Berekening pH van oplossingen met bekende [H+] 53
Berekeningen [H+] in een oplossing met bekende pH 54
7.5 Zwakke zuren 55
Reacties van een sterk en een zwak zuur in water 55
3
