VERDIEPING IN DE
GEZONDHEID: MODULES
2024-2025
,Inleiding
Module 0: introductie 2
Vier componenten instructie model……………………………………………………………...2
Het conceptueel model voor volksgezondheid………………………………………………..4
Hoofdstuk 1, module 1: gezondheidstoestand en ervaren gezondheid 8
Individuele gezondheidsevaluatie van Jylhä…………………………………………….………8
Hoofdstuk 1, module 2: lichamelijk functioneren, chronische aandoeningen 14
en handicap
ICF-kader………………………………………………………………………………………………..19
Hoofdstuk 1, module 3: psychische gezondheid en welbevinden 20
SDQ-score……………………………………………………………………………………………….21
DSM-IV…………………………………………………………………………………………………….25
Hoofdstuk 1, module 4: kwaliteit van leven
HRQoL ……………………………………………………………………………………………………28
EQ-5D…………………………………………………………………………………………………….29
PedsQL…………………………………………………………………………………………………..31
Hoofdstuk 1, module 5: sterfte, levensverwachting en gezonde levensjaren 35
Hoofdstuk 2, module 1: nature en nurture 37
Hoofdstuk 2, module 2: fysieke omgeving 40
Exposoom………………………………………………………………………………………………..40
Bradford hill………………………………………………………………………………………………41
Hoofdstuk 2, module 3: sociale omgeving 42
CSDH model……………………………………………………………………………………………42
1
, MODULE 0: INTRODUCTIE
1. HET ‘VIER COMPONENTEN INSTRUCTIE MODEL’
Schematisch overzicht vh 4C/ID-model
Basis voor het ontwerpen van programma’s om complexe vaardigheden te leren
• Kennis
• Vaardigheden
• Attitudes
Centrale uitgangspunt is ‘whole-task-practice’
= dat men taken in zijn geheel inoefent en niet start met afzonderlijke deeltaken die dan later wd
samengevoegd
=> doel hiervan
• Zo probeert men recht te doen aan de werkelijkheid waarin men de taak ook in zijn
geheel moet aanpakken
• Werken met authentieke taken: taken waarmee men later kan geconfronteerd wd buiten
het trainingsprogramma
2
, 1) Leertaken 2) Ondersteunende informatie
• = kern vd aanpak • Draagt bij tot het vermogen vd student om
• Vertrokken vanuit authentieke en realistische leertaken die de leertaken op te lossen
kennis, vaardigheden en attitudes combineren • Gelinkt aan een taakklas met verschillende
• Moeten betekenisvol zijn voor de student leertaken
• Moeten authentiek en representatief zijn voor taken die men • Blijft steeds beschikbaar tijdens de
in het beroepsleven kan tegenkomen: gebaseerd op volledige taakklas
authentieke beroepstaken • Ondersteuning bij aspecten ve leertaak die
• Gestreefd nr grote variatie in leertaken niet geroutineerd moet wd, namelijk het
• Weerspiegelen de samenhang en complexiteit vh oplossen van en het redeneren bij een
beroepsdomein waarop het programma betrekking heeft probleem
• Legt uit hoe het domein waaruit het
Taakklassen probleem komt is georganiseerd en hoe het
• Leertaken met ong dezelfde moeilijkheidsgraad wd probleem binnen dat domein normaliter
gegroepeerd in een taakklas zou moeten wd aangepakt
• Bij opeenvolgende leertaken binnen een takklas wd er
steeds minder ondersteuning voorzien
• Taakklassen wd gerangschikt volgens moeilijkheidsgraad:
gestart met de makkelijkste → moeilijkheidsgraad stijgt
steeds bij elke taakklas
• Hoe moeilijker de taakklas → hoe meer kennis
verondersteld om de taak tot een goed einde te brengen
3) Procedurele informatie 4) Deeltaakoefeningen
• Helpt de student bij het uitvoeren van routineaspecten van • Alleen aangeboden wanneer een hoge
leertaken (d.w.z. taakaspecten die bij elke leertaak op mate van automatisering van bepaalde
precies dezelfde wijze wd uitgevoerd) routineaspecten noodzakelijk is en de
• Gelinkt aan de leertaak leertaken de noodzakelijke hoeveelheid
• Geeft aan hoe de aspecten vd leertaak die geroutineerd oefening niet kunnen bieden
moet wd best uigevoerd wd • Inoefenen van gehele taken niet voldoende
• Just-in-time aangeboden (net wanneer de student het nodig → nodig om aanvullende oefeningen
heeft) maar verdwijnt opnieuw snel als de student meer omtrent het inoefenen ve deeltaak aan te
expertise of bekwaamheid heeft verworven bieden
• Meestal aangeboden om specifieke
aspecten ve leertaak geautomatiseerd te
krijgen
3
,2. HET CONCEPTUEEL MODEL VOOR VOLKSGEZONDHEID
Schema conceptueel model
Verkenning toekomst volksgezondheid (VTV)
• Geven inzicht in de gezondheidstoestand op basis van cijfers en analyses
- (vermijdbare) oorzaken van gezondheidsverlies
- Ontwikkeling van behoefte
- Vraag, gebruik en kosten vd zorg
- Mogelijkheden tot en kosten van verbetering vd gezondheidstoestand door preventie
en zorg
• Conceptueel model om alle verschillende indicatoren over gezondheid,
gezondheidsdeterminanten, preventie en zorg te structureren
• Gezondheidstoestand wd opgevat als de uitkomst ve multicausaal proces met diverse
determinanten
Volksgezondheid staat centraal → 4 groepen van determinanten
1) Endogene of persoongebonden eigenschappen: genetisch, biologisch
2) Leefstijl
3) Fysieke en sociale omgeving
4) Gezondheidszorg (inclusief preventie)
Determinanten
• Bepalen deels of mensen gezond of ziek zijn
• Kunnen positieve invloed of bedreiging zijn voor de gezondheid → hierdoor ontstaan
gezondheidsproblemen
• Gezonheidsbeleid: dient om iederes gezondheid op peil te houden en te verbeteren door
preventie en zorg
• Preventie: gericht op het voorkomen van gezondheidsproblemen
• Zorg: richt zich op reeds vastgestelde gezondheidsproblemen
4
,2.1 DE GEZONDHEIDSTOESTAND
Verschillende dimensies en maten in
relatie wd onderscheiden
• Ziekten
• Beperkingen
• Ervaren gezondheid
=> geeft aan dat ziekten en aandoeningen
gevolgen hebben → leidt tot een maat
voor hoelang mensen leven in de
gezondheid
• Verminderd functioneren
• Verminderde kwaliteit van leven
• Sterfte
Ziekte is het begintpunt → gezonde levensverwachting is de uitkomst
! gezondheid is vaak geen einddoel, maar een middel om het leven te kunnen leiden zoals je dat
wilt
Enerzijds gaat volksgezondheid over ‘leven en dood’
• Wat is de levensverwachting en hoeveel mensen overlijden er aan welke ziekten?
• Focus ligt hier op de hoeveelheid leven en verlies daarvan door ziekten als doodsoorzaak
Anderzijds gaat volksgezondheid over ‘leven in (on)gezondheid’:
Indien focus op ‘ziekten’ → beschrijving van
• Ziekten als oorzaak van verlies aan gezondheid
• Verloren levensjaren en schatting vd totale ziektelast
• Gezonde en ongezonde levensverwachting
=> zijn parameters om leven in (on)gezondheid te karakteriseren
Indien focus op ‘zieken’ → beschrijving aan de hand van
• Chronisch ziek zijn en het hebben van meerder ziekten tegelijkertijd
• Aan- of afwezigheid van beperkingen
• Ervaren gezondheid en kwaliteit van leven
• Eventuele gevolgen voor de maatschappelijke participatie
5
,2.2 DETERMINANTEN VAN DE GEZONDHEID
Def determinanten
Factoren die de gezondheid
bepalen
=> om volksgezondheid te
verbeteren is informatie nodig
over factoren die de gezondheid
bepalen
Determinanten met directe en indirecte invloed op de gezondheid
• Direct
vb. lichamelijke activiteit (sporten, wandelen, fietsen) → kans op hartziekten neemt af
• Indirect
vb. sociale omgeving heeft invloed op rood- en drinkgedrag → daarmee invloed op
gezondheid
3 groepen determinanten
1) Gedrag
• Omvat verschillende gedragingen die effect hebben op de gezondheid
• Vb. roken, drinken, eten, bewegen, seksueel gedrag
2) Omgeving
• Omvat zowel sociale alsfysieke omgeving
• Vb. luchtverontreiniging, binnenmilieu, sociale steun
3) Persoonsgebonden factoren
• Aangeboren of verworven eigenschappen van personen
• Vb. genetische factoren, gewicht, BD, persoonlijkheid
=> verbeteren vd determinanten → verbeteren vd volksgezondheid
! sociaaleconomische positie vd mensen hebben ook effect op hun gezondheid, omdat dit
belangrijk is bij het bepalen hoe en in welke omgeving mensen opgroeien en leven
Relatie tss de determinanten zelf
1) Determinanten beïnvloeden zichzelf (binnen één groep)
=> veel risicofactoren clusteren: komen vaak bij eenzelfde persoon voor
Vb. roken, druggebruik, alcoholgebruik en onveilig seksueel gedrag gaan vaak samen bij dezelfde
jongeren
2) Determinanten beïnvloeden mekaar
• Omgeving effect op gedrag: speeltuinen nodigen uit te bewegen
• Gedrag effect op omgeving: plaatsen van traphekjes leidt tot veilige omgeving
• Persoonsgebonden factoren effect op gedrag: weerbare kinderen roken minder vaak
• Gedrag effect op persoonsgebonden factoren: gezond bewegingspatroon heeft gunstig
effect op lichaamsgewicht
6
,Maatschappelijke determinanten
• Politieke structuren
• Sociale structuren
• Economische structuren
=> beïnvloeden de omstandigheden waarin mensen geboren wd, opgroeien, leven, werken en
ouder wd
Voorbeelden
• Mate en verdeling van welvaart
• Sociale integratie
• Opleiding: opleidingsniveau bepaalt de kansen in de maatschappij
Maatschappelijke determinanten zorgen ervoor dat mesen ‘voorgesorteerd’ zijn voor bepaalde
patronen van leven, wonen, werken → invloed op levensstijl, stress, gezondheid
Socio-economische status is belangrijke indicator vd invloed van maatschappelijke
determinanten op individuen en individuele gezondheid
Determinanten van ziekten ≠ gevolgen van ziekten en gezondheid
• Ziekte en gezondheid zijn niet zomaar elkaars complement: er zijn mensen met een
ziekte die zich gezond voelen en geen beperkingen hebben
• Ziekten, ongezondheid en beperkingen kunnen het persoonlijke welbevinden en de
participatie in de maatschappij belemmeren
! niet voor iedereen in dezelfde mate
7
, HOOFDSTUK 1, MODULE 1: GEZONDHEIDSTOESTAND EN ERVAREN GEZONDHEID
Leerdoelen
• Onderscheid tss objectieve gezondheid (gebaseerd op medische diagnose en/of
functioneren) en ervaren gezondheid (self-rated, SRH) benoemen
• Factoren die mede bepalend zijn voor de ervaren gezondheid duiden in een concreet
praktijkvoorbeeld
1. LEERTAAK 1: CASUS THOMAS DE GENDT
Proces van individuele gezondheidsevaluatie volgens Jylhä
8
, Vragen module 1
1) Volgens het medisch rapport heeft Thomas De Gendt een rib gebroken en de rechter
schouder gekneusd. Dit zijn formele tekens van zijn aandoening, die mede de basis vormen
van zijn gezondheidstoestand (formele tekens van ziekte, A4)
A. Juist
B. Fout
Verklaring: ribfractuur en gekneusde schouder zijn geen formele tekens van de aandoening (A4),
maar wel elementen van de medische diagnose (A1).
2) Volgens zijn beschrijving kan Thomas heel weinig uitvoeren met zijn rechter schouder,
waardoor hij een probleem heeft om recht op de fiets te staan, en dus de hele rit in het zadel
zal moeten blijven zitten. Dit zijn observaties van zijn functionele status, die mede de basis
vormen van zijn gezondheidstoestand (observaties van de functionele toestand, A2)
A. Juist
B. Fout
Verklaring: deze beschrijving geeft (los van de diagnose) zicht op zijn functioneren. Ook zonder
ribfractuur maar met bv. een schouderfractuur, zou hij vergelijkbare functionele beperkingen
kunnen hebben.
3) Uit de beelden blijkt dat Thomas een kine-behandeling ondergaat en de schouder met tape
enigszins geïmmobiliseerd wordt. Dit zijn formele tekens van zijn aandoening, die mede de
basis vormen van zijn gezondheidstoestand (formele tekens van ziekte, A4)
A. Juist
B. Fout
Verklaring: kine-behandeling en tapeverband zijn formele tekens die ook voor zijn omgeving
zichtbaar maken dat er een probleem is met de gezondheidstoestand van Thomas.
4) Uit de beelden en het verhaal van Thomas blijkt dat vooral zijn schouder pijn doet, terwijl het
toch in eerste instantie om een ribfractuur gaat. Pijn is een formeel teken van de aandoening,
dat mede de basis vormt van zijn gezondheidstoestand (formele tekens van ziekte, A4)
A. Juist
B. Fout
Verklaring: pijn is op zich niet zichtbaar, zolang Thomas dit niet laat blijken of verwoordt. In dat
geval is het een door hem zelf ervaren lichamelijke klacht of symptoom (A3). Door pijn te tonen
bij manipulatie, of het te verwoorden, wordt het wel een formeel teken omdat het ook voor zijn
omgeving zichtbaar is (A4).
5) Als Thomas zegt dat “het maar een ribbreuk is, en geen sleutelbeenbreuk” en “dat dit wel
pijn doet, maar hij er toch verder mee kan fietsen”, dan verwijst dit naar de context van het
wielrennen waarin sleutelbeenfracturen vaak voorkomen, en het bij wielrenners gekend is
dat verder fietsen meestal geen optie is. Met deze mededeling evalueert Thomas zijn eigen
gezondheidstoestand door naar zijn collega’s wielrenners met een sleutelbeenfractuur te
verwijzen (referentiegroep, Y1) of naar zijn eigen vroegere ervaring met een
sleutelbeenfractuur (vroegere gezondheidservaringen, Y2)
A. Juist
B. Fout
Verklaring: Wanneer Thomas in het verleden nog herhaaldelijk gevallen is, waarbij de kwetsuren
dermate ernstig waren dat hij de koers moest verlaten, dan kan dit de ervaring van zijn huidige
klachten (die als minder ernstig dan toen worden ingeschat) positief hebben beïnvloed. In dat
geval is er sprake van “Hoe is mijn gezondheidstoestand in het algemeen, rekening houdend met
mijn vroegere gezondheidstoestand, B3).
9
GEZONDHEID: MODULES
2024-2025
,Inleiding
Module 0: introductie 2
Vier componenten instructie model……………………………………………………………...2
Het conceptueel model voor volksgezondheid………………………………………………..4
Hoofdstuk 1, module 1: gezondheidstoestand en ervaren gezondheid 8
Individuele gezondheidsevaluatie van Jylhä…………………………………………….………8
Hoofdstuk 1, module 2: lichamelijk functioneren, chronische aandoeningen 14
en handicap
ICF-kader………………………………………………………………………………………………..19
Hoofdstuk 1, module 3: psychische gezondheid en welbevinden 20
SDQ-score……………………………………………………………………………………………….21
DSM-IV…………………………………………………………………………………………………….25
Hoofdstuk 1, module 4: kwaliteit van leven
HRQoL ……………………………………………………………………………………………………28
EQ-5D…………………………………………………………………………………………………….29
PedsQL…………………………………………………………………………………………………..31
Hoofdstuk 1, module 5: sterfte, levensverwachting en gezonde levensjaren 35
Hoofdstuk 2, module 1: nature en nurture 37
Hoofdstuk 2, module 2: fysieke omgeving 40
Exposoom………………………………………………………………………………………………..40
Bradford hill………………………………………………………………………………………………41
Hoofdstuk 2, module 3: sociale omgeving 42
CSDH model……………………………………………………………………………………………42
1
, MODULE 0: INTRODUCTIE
1. HET ‘VIER COMPONENTEN INSTRUCTIE MODEL’
Schematisch overzicht vh 4C/ID-model
Basis voor het ontwerpen van programma’s om complexe vaardigheden te leren
• Kennis
• Vaardigheden
• Attitudes
Centrale uitgangspunt is ‘whole-task-practice’
= dat men taken in zijn geheel inoefent en niet start met afzonderlijke deeltaken die dan later wd
samengevoegd
=> doel hiervan
• Zo probeert men recht te doen aan de werkelijkheid waarin men de taak ook in zijn
geheel moet aanpakken
• Werken met authentieke taken: taken waarmee men later kan geconfronteerd wd buiten
het trainingsprogramma
2
, 1) Leertaken 2) Ondersteunende informatie
• = kern vd aanpak • Draagt bij tot het vermogen vd student om
• Vertrokken vanuit authentieke en realistische leertaken die de leertaken op te lossen
kennis, vaardigheden en attitudes combineren • Gelinkt aan een taakklas met verschillende
• Moeten betekenisvol zijn voor de student leertaken
• Moeten authentiek en representatief zijn voor taken die men • Blijft steeds beschikbaar tijdens de
in het beroepsleven kan tegenkomen: gebaseerd op volledige taakklas
authentieke beroepstaken • Ondersteuning bij aspecten ve leertaak die
• Gestreefd nr grote variatie in leertaken niet geroutineerd moet wd, namelijk het
• Weerspiegelen de samenhang en complexiteit vh oplossen van en het redeneren bij een
beroepsdomein waarop het programma betrekking heeft probleem
• Legt uit hoe het domein waaruit het
Taakklassen probleem komt is georganiseerd en hoe het
• Leertaken met ong dezelfde moeilijkheidsgraad wd probleem binnen dat domein normaliter
gegroepeerd in een taakklas zou moeten wd aangepakt
• Bij opeenvolgende leertaken binnen een takklas wd er
steeds minder ondersteuning voorzien
• Taakklassen wd gerangschikt volgens moeilijkheidsgraad:
gestart met de makkelijkste → moeilijkheidsgraad stijgt
steeds bij elke taakklas
• Hoe moeilijker de taakklas → hoe meer kennis
verondersteld om de taak tot een goed einde te brengen
3) Procedurele informatie 4) Deeltaakoefeningen
• Helpt de student bij het uitvoeren van routineaspecten van • Alleen aangeboden wanneer een hoge
leertaken (d.w.z. taakaspecten die bij elke leertaak op mate van automatisering van bepaalde
precies dezelfde wijze wd uitgevoerd) routineaspecten noodzakelijk is en de
• Gelinkt aan de leertaak leertaken de noodzakelijke hoeveelheid
• Geeft aan hoe de aspecten vd leertaak die geroutineerd oefening niet kunnen bieden
moet wd best uigevoerd wd • Inoefenen van gehele taken niet voldoende
• Just-in-time aangeboden (net wanneer de student het nodig → nodig om aanvullende oefeningen
heeft) maar verdwijnt opnieuw snel als de student meer omtrent het inoefenen ve deeltaak aan te
expertise of bekwaamheid heeft verworven bieden
• Meestal aangeboden om specifieke
aspecten ve leertaak geautomatiseerd te
krijgen
3
,2. HET CONCEPTUEEL MODEL VOOR VOLKSGEZONDHEID
Schema conceptueel model
Verkenning toekomst volksgezondheid (VTV)
• Geven inzicht in de gezondheidstoestand op basis van cijfers en analyses
- (vermijdbare) oorzaken van gezondheidsverlies
- Ontwikkeling van behoefte
- Vraag, gebruik en kosten vd zorg
- Mogelijkheden tot en kosten van verbetering vd gezondheidstoestand door preventie
en zorg
• Conceptueel model om alle verschillende indicatoren over gezondheid,
gezondheidsdeterminanten, preventie en zorg te structureren
• Gezondheidstoestand wd opgevat als de uitkomst ve multicausaal proces met diverse
determinanten
Volksgezondheid staat centraal → 4 groepen van determinanten
1) Endogene of persoongebonden eigenschappen: genetisch, biologisch
2) Leefstijl
3) Fysieke en sociale omgeving
4) Gezondheidszorg (inclusief preventie)
Determinanten
• Bepalen deels of mensen gezond of ziek zijn
• Kunnen positieve invloed of bedreiging zijn voor de gezondheid → hierdoor ontstaan
gezondheidsproblemen
• Gezonheidsbeleid: dient om iederes gezondheid op peil te houden en te verbeteren door
preventie en zorg
• Preventie: gericht op het voorkomen van gezondheidsproblemen
• Zorg: richt zich op reeds vastgestelde gezondheidsproblemen
4
,2.1 DE GEZONDHEIDSTOESTAND
Verschillende dimensies en maten in
relatie wd onderscheiden
• Ziekten
• Beperkingen
• Ervaren gezondheid
=> geeft aan dat ziekten en aandoeningen
gevolgen hebben → leidt tot een maat
voor hoelang mensen leven in de
gezondheid
• Verminderd functioneren
• Verminderde kwaliteit van leven
• Sterfte
Ziekte is het begintpunt → gezonde levensverwachting is de uitkomst
! gezondheid is vaak geen einddoel, maar een middel om het leven te kunnen leiden zoals je dat
wilt
Enerzijds gaat volksgezondheid over ‘leven en dood’
• Wat is de levensverwachting en hoeveel mensen overlijden er aan welke ziekten?
• Focus ligt hier op de hoeveelheid leven en verlies daarvan door ziekten als doodsoorzaak
Anderzijds gaat volksgezondheid over ‘leven in (on)gezondheid’:
Indien focus op ‘ziekten’ → beschrijving van
• Ziekten als oorzaak van verlies aan gezondheid
• Verloren levensjaren en schatting vd totale ziektelast
• Gezonde en ongezonde levensverwachting
=> zijn parameters om leven in (on)gezondheid te karakteriseren
Indien focus op ‘zieken’ → beschrijving aan de hand van
• Chronisch ziek zijn en het hebben van meerder ziekten tegelijkertijd
• Aan- of afwezigheid van beperkingen
• Ervaren gezondheid en kwaliteit van leven
• Eventuele gevolgen voor de maatschappelijke participatie
5
,2.2 DETERMINANTEN VAN DE GEZONDHEID
Def determinanten
Factoren die de gezondheid
bepalen
=> om volksgezondheid te
verbeteren is informatie nodig
over factoren die de gezondheid
bepalen
Determinanten met directe en indirecte invloed op de gezondheid
• Direct
vb. lichamelijke activiteit (sporten, wandelen, fietsen) → kans op hartziekten neemt af
• Indirect
vb. sociale omgeving heeft invloed op rood- en drinkgedrag → daarmee invloed op
gezondheid
3 groepen determinanten
1) Gedrag
• Omvat verschillende gedragingen die effect hebben op de gezondheid
• Vb. roken, drinken, eten, bewegen, seksueel gedrag
2) Omgeving
• Omvat zowel sociale alsfysieke omgeving
• Vb. luchtverontreiniging, binnenmilieu, sociale steun
3) Persoonsgebonden factoren
• Aangeboren of verworven eigenschappen van personen
• Vb. genetische factoren, gewicht, BD, persoonlijkheid
=> verbeteren vd determinanten → verbeteren vd volksgezondheid
! sociaaleconomische positie vd mensen hebben ook effect op hun gezondheid, omdat dit
belangrijk is bij het bepalen hoe en in welke omgeving mensen opgroeien en leven
Relatie tss de determinanten zelf
1) Determinanten beïnvloeden zichzelf (binnen één groep)
=> veel risicofactoren clusteren: komen vaak bij eenzelfde persoon voor
Vb. roken, druggebruik, alcoholgebruik en onveilig seksueel gedrag gaan vaak samen bij dezelfde
jongeren
2) Determinanten beïnvloeden mekaar
• Omgeving effect op gedrag: speeltuinen nodigen uit te bewegen
• Gedrag effect op omgeving: plaatsen van traphekjes leidt tot veilige omgeving
• Persoonsgebonden factoren effect op gedrag: weerbare kinderen roken minder vaak
• Gedrag effect op persoonsgebonden factoren: gezond bewegingspatroon heeft gunstig
effect op lichaamsgewicht
6
,Maatschappelijke determinanten
• Politieke structuren
• Sociale structuren
• Economische structuren
=> beïnvloeden de omstandigheden waarin mensen geboren wd, opgroeien, leven, werken en
ouder wd
Voorbeelden
• Mate en verdeling van welvaart
• Sociale integratie
• Opleiding: opleidingsniveau bepaalt de kansen in de maatschappij
Maatschappelijke determinanten zorgen ervoor dat mesen ‘voorgesorteerd’ zijn voor bepaalde
patronen van leven, wonen, werken → invloed op levensstijl, stress, gezondheid
Socio-economische status is belangrijke indicator vd invloed van maatschappelijke
determinanten op individuen en individuele gezondheid
Determinanten van ziekten ≠ gevolgen van ziekten en gezondheid
• Ziekte en gezondheid zijn niet zomaar elkaars complement: er zijn mensen met een
ziekte die zich gezond voelen en geen beperkingen hebben
• Ziekten, ongezondheid en beperkingen kunnen het persoonlijke welbevinden en de
participatie in de maatschappij belemmeren
! niet voor iedereen in dezelfde mate
7
, HOOFDSTUK 1, MODULE 1: GEZONDHEIDSTOESTAND EN ERVAREN GEZONDHEID
Leerdoelen
• Onderscheid tss objectieve gezondheid (gebaseerd op medische diagnose en/of
functioneren) en ervaren gezondheid (self-rated, SRH) benoemen
• Factoren die mede bepalend zijn voor de ervaren gezondheid duiden in een concreet
praktijkvoorbeeld
1. LEERTAAK 1: CASUS THOMAS DE GENDT
Proces van individuele gezondheidsevaluatie volgens Jylhä
8
, Vragen module 1
1) Volgens het medisch rapport heeft Thomas De Gendt een rib gebroken en de rechter
schouder gekneusd. Dit zijn formele tekens van zijn aandoening, die mede de basis vormen
van zijn gezondheidstoestand (formele tekens van ziekte, A4)
A. Juist
B. Fout
Verklaring: ribfractuur en gekneusde schouder zijn geen formele tekens van de aandoening (A4),
maar wel elementen van de medische diagnose (A1).
2) Volgens zijn beschrijving kan Thomas heel weinig uitvoeren met zijn rechter schouder,
waardoor hij een probleem heeft om recht op de fiets te staan, en dus de hele rit in het zadel
zal moeten blijven zitten. Dit zijn observaties van zijn functionele status, die mede de basis
vormen van zijn gezondheidstoestand (observaties van de functionele toestand, A2)
A. Juist
B. Fout
Verklaring: deze beschrijving geeft (los van de diagnose) zicht op zijn functioneren. Ook zonder
ribfractuur maar met bv. een schouderfractuur, zou hij vergelijkbare functionele beperkingen
kunnen hebben.
3) Uit de beelden blijkt dat Thomas een kine-behandeling ondergaat en de schouder met tape
enigszins geïmmobiliseerd wordt. Dit zijn formele tekens van zijn aandoening, die mede de
basis vormen van zijn gezondheidstoestand (formele tekens van ziekte, A4)
A. Juist
B. Fout
Verklaring: kine-behandeling en tapeverband zijn formele tekens die ook voor zijn omgeving
zichtbaar maken dat er een probleem is met de gezondheidstoestand van Thomas.
4) Uit de beelden en het verhaal van Thomas blijkt dat vooral zijn schouder pijn doet, terwijl het
toch in eerste instantie om een ribfractuur gaat. Pijn is een formeel teken van de aandoening,
dat mede de basis vormt van zijn gezondheidstoestand (formele tekens van ziekte, A4)
A. Juist
B. Fout
Verklaring: pijn is op zich niet zichtbaar, zolang Thomas dit niet laat blijken of verwoordt. In dat
geval is het een door hem zelf ervaren lichamelijke klacht of symptoom (A3). Door pijn te tonen
bij manipulatie, of het te verwoorden, wordt het wel een formeel teken omdat het ook voor zijn
omgeving zichtbaar is (A4).
5) Als Thomas zegt dat “het maar een ribbreuk is, en geen sleutelbeenbreuk” en “dat dit wel
pijn doet, maar hij er toch verder mee kan fietsen”, dan verwijst dit naar de context van het
wielrennen waarin sleutelbeenfracturen vaak voorkomen, en het bij wielrenners gekend is
dat verder fietsen meestal geen optie is. Met deze mededeling evalueert Thomas zijn eigen
gezondheidstoestand door naar zijn collega’s wielrenners met een sleutelbeenfractuur te
verwijzen (referentiegroep, Y1) of naar zijn eigen vroegere ervaring met een
sleutelbeenfractuur (vroegere gezondheidservaringen, Y2)
A. Juist
B. Fout
Verklaring: Wanneer Thomas in het verleden nog herhaaldelijk gevallen is, waarbij de kwetsuren
dermate ernstig waren dat hij de koers moest verlaten, dan kan dit de ervaring van zijn huidige
klachten (die als minder ernstig dan toen worden ingeschat) positief hebben beïnvloed. In dat
geval is er sprake van “Hoe is mijn gezondheidstoestand in het algemeen, rekening houdend met
mijn vroegere gezondheidstoestand, B3).
9
