DIDACTIEK WERO
CURSUS DIDACTIEK WERO
1
,DIDACTIEK WERO
Inhoudsopgave
DEEL 1: EDUCATIES........................................................................................5
Inleiding........................................................................................................ 5
Educatie 1: de wereld in je klas.......................................................................5
Educatie 2: burgerschap – kinderrechten educatie...........................................7
Educatie 3: fInanciële en economische educatie..............................................9
Educatie 4: gezondheidseducatie..................................................................11
Educatie 5: relationele en seksuele vorming..................................................14
Educatie 6: verkeerseducatie........................................................................17
Educatie 7: educatie voor duurzame ontwikkeling (EDO)................................19
DEEL 2: KRACHTLIJNEN.................................................................................22
Inleiding...................................................................................................... 22
Krachtlijn 1: Verwondering...........................................................................22
Krachtlijn 2: Het totaalkind...........................................................................24
Krachtlijn 3: betekenisvol.............................................................................25
Krachtlijn 4: Brede kijk.................................................................................28
Krachtlijn 5: thematisch versus cursorisch.....................................................29
DEEL 3: HET VIJFSTAPPENPLAN.....................................................................30
Inleiding...................................................................................................... 30
Stap 1: introductie.......................................................................................31
Stap 2: vrije exploratie.................................................................................31
Stap 3: onderzoeksfase................................................................................32
Stap 4: rapportage.......................................................................................32
Stap 5: verankeren in een breder perspectief................................................32
Didactische tips en handvaten over de stappen heen.....................................32
DEEL 4: VAKDIDACTIEK AARDRIJDKSKUNDE (RUIMTE).....................................34
Inleiding...................................................................................................... 34
Wereldbol en soorten kaarten in de klas........................................................38
Leren kaartlezen..........................................................................................44
2
,DIDACTIEK WERO
DEEL 5: VAKDIDACTIEK GESCHIEDENIS (TIJD).................................................48
Historisch besef en bewustzijn......................................................................48
Ordenen van tijd..........................................................................................51
Tijdlijnen en tijdbanden................................................................................53
Besluit “ordenen van tijd”............................................................................59
Het verleden tastbaar maken........................................................................59
Historisch denken en redeneren - reflectie en dialoog....................................60
Erfgoededucatie........................................................................................... 61
DEEL 6: MINIMUMDOELEN EN JAARPLANNING.................................................66
Minimumdoelen............................................................................................ 66
Jaarplanning................................................................................................ 67
DEEL 7: WEROTHEMA UITWERKEN ADHV EEN STRATEGIEKAART......................67
Inleiding...................................................................................................... 68
Opbouw strategiekaart.................................................................................68
FASE 1: Een thema kiezen.............................................................................68
FASE 2: Een thema voorbereiden..................................................................73
Fase 3: Het thema uitvoeren.........................................................................77
Fase 4: Het thema evalueren........................................................................77
SPECIFIEKE DIDACTIEK.................................................................................78
DEEL 8: SPECIFIEKE DIDACTIEK: LEERWANDELING..........................................78
Inleiding...................................................................................................... 78
Waarom buitenonderwijs ?............................................................................78
Waarover buitenonderwijs ?.........................................................................79
Hoe buitenonderwijs ?..................................................................................79
DEEL 9: SPECIFIEKE DIDACTIEK: STEM...........................................................80
Waarom STEM?............................................................................................ 80
De Doelen van STEM – onderwijs...................................................................81
De 4 letters van STEM..................................................................................81
Een kort praktijkvoorbeeld...........................................................................83
De STEM – didactiek, vier pijlers....................................................................83
3
,DIDACTIEK WERO
Een praktijkvoorbeeld..................................................................................87
Bijlagen STEM.............................................................................................. 88
Onderzoek................................................................................................... 90
DEEL 10: SPECIFIEKE DIDACTIEK: gereedschap en techniek............................91
Soorten gereedschap...................................................................................91
De vijf invalshoeken.....................................................................................92
Instrumenten............................................................................................... 94
Slijtage en onderhoud..................................................................................95
DEEL 11: SPECIFIEKE DIDACTIEK: computationeel denken..............................96
Wat is Computational Thinking (CT)?.............................................................96
Digitale systemen........................................................................................96
De 5 principes.............................................................................................. 97
4
, DIDACTIEK WERO
DEEL 1: EDUCATIES
LEERDOELEN
o Je beschrijft waarom er nood is aan educaties rond maatschappelijke thema's.
o Je legt uit welke kansen educaties bieden binnen het lager onderwijs.
o Je beschrijft de 7 educaties die aan bod komen binnen deze cursus. Je gebruikt daarbij de juiste
terminologie.
INLEIDING
Het onderwijs in Vlaanderen wordt binnenkort opgebouwd rond de nieuwe
minimumdoelen. Deze minimumdoelen zijn geordend volgens verschillende
vakdisciplines, zoals wetenschappen en techniek, aardrijkskunde, geschiedenis,
… Daarnaast is er ook een luik attitudes, waarin niet enkel houdingen aan bod
komen, maar ook doelen die in geen enkele vakdiscipline ondergebracht konden
worden, zoals die rond verkeer, gezondheid en mensenrechten.
Doordat de maatschappij voortdurend in beweging is, wordt het onderwijs meer
dan ooit uitgedaagd om leerlingen voor te bereiden op actuele en toekomstige
maatschappelijke vraagstukken. Hier spelen de educaties een belangrijke rol. De
school is een oefenplaats waarbij leerlingen deze maatschappelijke uitdagingen
onder de loep nemen en kunnen werken aan de steeds vernieuwende
samenleving. Belangrijk bij het werken met educaties is om als leerkracht kritisch
te kijken naar het talrijke materiaal dat aangeboden wordt en deze te plaatsen in
een actuele context.
Doordat er een enorm aanbod aan educaties is, wordt verwacht van scholen en
zo ook leerkrachten om keuzes te maken in het aanbod naar leerlingen toe. Deze
selectie is gebaseerd op de visie van de school en op de minimumdoelen.
EDUCATIE 1: DE WERELD IN JE KLAS
Binnen bepaalde lessen of thema’s breid je ervaringen van hier uit met
informatie, verhalen en beeldmateriaal van kinderen overal in de wereld. Dit
noemen we het principe van 'spiegels en ramen'. We zetten de ramen naar
buiten open, maar voor heel wat kinderen in de klas bieden we op dat moment
ook 'spiegels' aan, zaken waarin ze zich kunnen herkennen.
Het uitbreiden van ervaringen met informatie, verhalen en beeldmateriaal van
elders kan heel spontaan gebeuren, bijvoorbeeld door de actualiteit. Toch kunnen
we ze ook stelselmatig voorzien doorheen onze thema's en lessen. Daarbij
houden ook rekening met andere perspectieven en verhogen we de kans op
verbondenheid bij kinderen.
Stap 1: Eigen ervaringen binnen een thema uitwisselen
In een eerste stap kan je de kinderen hun eigen ervaringen rond een bepaald
thema (bijv. naar school gaan of zich wassen) laten uitwisselen. Zo ontdekken
kinderen dat gelijkaardige ervaringen of voorwerpen soms een andere betekenis
kunnen hebben en tot andere gevoelens kunnen leiden. Je bekijkt het met andere
woorden vanuit meerdere perspectieven. Op die manier leren ze respectvol en
solidair omgaan met elkaar en leven ze zich in in andermans ervaringen.
Stap 2: Eigen ervaringen uitbreiden
In een tweede stap worden de eigen ervaringen door herkenning in gelijkaardige
situaties uitgebreid. Daarbij wordt gebruik gemaakt van zorgvuldig gekozen
beeldmateriaal, veelal van kinderen die iets doen, en van open vragen die helpen
om bepaalde gevoelens en behoeften te herkennen. Ook tastbaar didactisch
materiaal (uit bijv. de landen- en themakoffers van Studio Globo) biedt een pak
mogelijkheden. Vanaf vijf jaar zijn kinderen in staat zich in te leven in ervaringen
5
CURSUS DIDACTIEK WERO
1
,DIDACTIEK WERO
Inhoudsopgave
DEEL 1: EDUCATIES........................................................................................5
Inleiding........................................................................................................ 5
Educatie 1: de wereld in je klas.......................................................................5
Educatie 2: burgerschap – kinderrechten educatie...........................................7
Educatie 3: fInanciële en economische educatie..............................................9
Educatie 4: gezondheidseducatie..................................................................11
Educatie 5: relationele en seksuele vorming..................................................14
Educatie 6: verkeerseducatie........................................................................17
Educatie 7: educatie voor duurzame ontwikkeling (EDO)................................19
DEEL 2: KRACHTLIJNEN.................................................................................22
Inleiding...................................................................................................... 22
Krachtlijn 1: Verwondering...........................................................................22
Krachtlijn 2: Het totaalkind...........................................................................24
Krachtlijn 3: betekenisvol.............................................................................25
Krachtlijn 4: Brede kijk.................................................................................28
Krachtlijn 5: thematisch versus cursorisch.....................................................29
DEEL 3: HET VIJFSTAPPENPLAN.....................................................................30
Inleiding...................................................................................................... 30
Stap 1: introductie.......................................................................................31
Stap 2: vrije exploratie.................................................................................31
Stap 3: onderzoeksfase................................................................................32
Stap 4: rapportage.......................................................................................32
Stap 5: verankeren in een breder perspectief................................................32
Didactische tips en handvaten over de stappen heen.....................................32
DEEL 4: VAKDIDACTIEK AARDRIJDKSKUNDE (RUIMTE).....................................34
Inleiding...................................................................................................... 34
Wereldbol en soorten kaarten in de klas........................................................38
Leren kaartlezen..........................................................................................44
2
,DIDACTIEK WERO
DEEL 5: VAKDIDACTIEK GESCHIEDENIS (TIJD).................................................48
Historisch besef en bewustzijn......................................................................48
Ordenen van tijd..........................................................................................51
Tijdlijnen en tijdbanden................................................................................53
Besluit “ordenen van tijd”............................................................................59
Het verleden tastbaar maken........................................................................59
Historisch denken en redeneren - reflectie en dialoog....................................60
Erfgoededucatie........................................................................................... 61
DEEL 6: MINIMUMDOELEN EN JAARPLANNING.................................................66
Minimumdoelen............................................................................................ 66
Jaarplanning................................................................................................ 67
DEEL 7: WEROTHEMA UITWERKEN ADHV EEN STRATEGIEKAART......................67
Inleiding...................................................................................................... 68
Opbouw strategiekaart.................................................................................68
FASE 1: Een thema kiezen.............................................................................68
FASE 2: Een thema voorbereiden..................................................................73
Fase 3: Het thema uitvoeren.........................................................................77
Fase 4: Het thema evalueren........................................................................77
SPECIFIEKE DIDACTIEK.................................................................................78
DEEL 8: SPECIFIEKE DIDACTIEK: LEERWANDELING..........................................78
Inleiding...................................................................................................... 78
Waarom buitenonderwijs ?............................................................................78
Waarover buitenonderwijs ?.........................................................................79
Hoe buitenonderwijs ?..................................................................................79
DEEL 9: SPECIFIEKE DIDACTIEK: STEM...........................................................80
Waarom STEM?............................................................................................ 80
De Doelen van STEM – onderwijs...................................................................81
De 4 letters van STEM..................................................................................81
Een kort praktijkvoorbeeld...........................................................................83
De STEM – didactiek, vier pijlers....................................................................83
3
,DIDACTIEK WERO
Een praktijkvoorbeeld..................................................................................87
Bijlagen STEM.............................................................................................. 88
Onderzoek................................................................................................... 90
DEEL 10: SPECIFIEKE DIDACTIEK: gereedschap en techniek............................91
Soorten gereedschap...................................................................................91
De vijf invalshoeken.....................................................................................92
Instrumenten............................................................................................... 94
Slijtage en onderhoud..................................................................................95
DEEL 11: SPECIFIEKE DIDACTIEK: computationeel denken..............................96
Wat is Computational Thinking (CT)?.............................................................96
Digitale systemen........................................................................................96
De 5 principes.............................................................................................. 97
4
, DIDACTIEK WERO
DEEL 1: EDUCATIES
LEERDOELEN
o Je beschrijft waarom er nood is aan educaties rond maatschappelijke thema's.
o Je legt uit welke kansen educaties bieden binnen het lager onderwijs.
o Je beschrijft de 7 educaties die aan bod komen binnen deze cursus. Je gebruikt daarbij de juiste
terminologie.
INLEIDING
Het onderwijs in Vlaanderen wordt binnenkort opgebouwd rond de nieuwe
minimumdoelen. Deze minimumdoelen zijn geordend volgens verschillende
vakdisciplines, zoals wetenschappen en techniek, aardrijkskunde, geschiedenis,
… Daarnaast is er ook een luik attitudes, waarin niet enkel houdingen aan bod
komen, maar ook doelen die in geen enkele vakdiscipline ondergebracht konden
worden, zoals die rond verkeer, gezondheid en mensenrechten.
Doordat de maatschappij voortdurend in beweging is, wordt het onderwijs meer
dan ooit uitgedaagd om leerlingen voor te bereiden op actuele en toekomstige
maatschappelijke vraagstukken. Hier spelen de educaties een belangrijke rol. De
school is een oefenplaats waarbij leerlingen deze maatschappelijke uitdagingen
onder de loep nemen en kunnen werken aan de steeds vernieuwende
samenleving. Belangrijk bij het werken met educaties is om als leerkracht kritisch
te kijken naar het talrijke materiaal dat aangeboden wordt en deze te plaatsen in
een actuele context.
Doordat er een enorm aanbod aan educaties is, wordt verwacht van scholen en
zo ook leerkrachten om keuzes te maken in het aanbod naar leerlingen toe. Deze
selectie is gebaseerd op de visie van de school en op de minimumdoelen.
EDUCATIE 1: DE WERELD IN JE KLAS
Binnen bepaalde lessen of thema’s breid je ervaringen van hier uit met
informatie, verhalen en beeldmateriaal van kinderen overal in de wereld. Dit
noemen we het principe van 'spiegels en ramen'. We zetten de ramen naar
buiten open, maar voor heel wat kinderen in de klas bieden we op dat moment
ook 'spiegels' aan, zaken waarin ze zich kunnen herkennen.
Het uitbreiden van ervaringen met informatie, verhalen en beeldmateriaal van
elders kan heel spontaan gebeuren, bijvoorbeeld door de actualiteit. Toch kunnen
we ze ook stelselmatig voorzien doorheen onze thema's en lessen. Daarbij
houden ook rekening met andere perspectieven en verhogen we de kans op
verbondenheid bij kinderen.
Stap 1: Eigen ervaringen binnen een thema uitwisselen
In een eerste stap kan je de kinderen hun eigen ervaringen rond een bepaald
thema (bijv. naar school gaan of zich wassen) laten uitwisselen. Zo ontdekken
kinderen dat gelijkaardige ervaringen of voorwerpen soms een andere betekenis
kunnen hebben en tot andere gevoelens kunnen leiden. Je bekijkt het met andere
woorden vanuit meerdere perspectieven. Op die manier leren ze respectvol en
solidair omgaan met elkaar en leven ze zich in in andermans ervaringen.
Stap 2: Eigen ervaringen uitbreiden
In een tweede stap worden de eigen ervaringen door herkenning in gelijkaardige
situaties uitgebreid. Daarbij wordt gebruik gemaakt van zorgvuldig gekozen
beeldmateriaal, veelal van kinderen die iets doen, en van open vragen die helpen
om bepaalde gevoelens en behoeften te herkennen. Ook tastbaar didactisch
materiaal (uit bijv. de landen- en themakoffers van Studio Globo) biedt een pak
mogelijkheden. Vanaf vijf jaar zijn kinderen in staat zich in te leven in ervaringen
5
