Mediarecht
Lesmateriaal: slides & notities + wetgevingsbunden + reading list op BB (niet te kennen)
Universitas à wetgevingsbundel!! (Je mag ondelijnen en markeren, maar nietschrijfven)
Leerdoelen examen;
1. Juridische problemen kunnen herkennen
2. Juridische vragen kunnen oplossen
- schriftelijk
- gesloten boek
- casusvraag (12 punten)
- meerkeuzevragen (8 punten)
Vrijheid van meningsuiting en mediavrijheid
*Mediarecht: het geheel van regels en beginselen die toepassing zijn op het fenomeen ‘media’
ð Zowel oude als nieuwe media
ð Zowel verspreiders als makers van boodschappen (media in technische zin en ‘content providers’)
>> Kunnen samenvallen = media-convergentie
Mediarecht is complex – 3 redenen;
1) Continu nieuwe uitdagingen en ontwikkelingen
× Liberalisering van markt à meer spelers, meer concurrentie, meer conflicten
>> Vb vroeger enkel de VRT op Belgische tv
× Technologische ontwikkelingen à reclame doorspoelen, gegevens verzamelen
>> Probleem reclame doorspoelen: minder adverteerders en dus minder inkomsten
>> Ontstaan van sociale netwerk sites halen inkomsten door persoongegevens te verzamelen
2) Conflicterende belangen
× Principe = vrijheid van meningsuiting
× Andere grondrechten: privacy, gelijkheid, kinderrechten, eerlijk proces,…
Vb Eerlijk proces; verkrachtigszaak; doordat de verkrachter al zoveel haat heeft gekregen geeft
de rechter een lichtere straf
Vb Dag Allemaal wil artikel publiceren over politicus die buitenrechtelijke relatie heeft
>> Conflict tussen vrijheid van meningsuiting/ recht op informatie EN recht op privacy
3) Regels van verschillende overheden
× Vlaanderen: Mediadecreet
× België: wet bescherming persoonsgegevens, auteursrechten,…
× EU: vrije concurrentie, vrijheid van verkeer, bescherming persoonsgegevens,…
× WHO: auteursrechten
*Vrijheid van meningsuiting: totale vrijheid om te zeggen, schrijven, publiceren,… wat je wil
ð TENZIJ uitdrukkelijk verboden
ð In dictatuur is vrijheid van meningsuiting verboden, tenzij expliciet toegelaten
Waarom hebben we mediarecht? à omdat vrijheid van meningsuiting grenzen heeft
- Grenzen van vrijheid van anderen (privacy, gelijkheid,…)
>> Wetgeving inzake laster en eerroof, ‘hate speech’,…
- Grenzen van algemeen belang (mediapluralisme, eerlijke concurrentie, taal & cultuur)
>> o.a Mediadecreet
1
,Bronnen o 1791 – ‘First Amendment’ US Constitution
= waar? - “Congress shall make no law, abridging the freedom of speech or of the
press”
o 1831 – Belgische Grondwet
- Art. 19: vrijheid van meningsuiting
>> Waarom toen al zo belangrijk?: censuur in Ancien Regime
- Art. 25: persvrijheid (géén censuur + cascadeaansprakelijkheid*)
>> *Enkel auteur kan vervolgt worden (niet boekhandelaar etc.)
- Art. 150: jury (Hof van Assisen)
>> Waarom toen al zo belangrijk?: bang dat beroepsrechter te veel in het
voordeel van de koning gingen oordelen
o 1950 – EVRM/ Raad van Europa (art. 10)
1. Iedereen heeft recht op vrijheid van meningsuiting
2. Aan die vrijheden zijn er plichten, verantwoordleijkheden,
formaliteiten, voorwaarden, beperkingen of sancties verbonden op
voorwaarde van de goede zeden
>> Waarom meer uitgebreid: optimisme voor vvm om zo haat te geven
op de Joden
o 1966 – BUPO/ VN (art. 19)
1. Iedereen heeft recht om een eigen mening te koesteren
2. Iedereen heeft recht op vrijheid van meningsuiting
3. Aan deze vrijheden zijn er bijzondere plichten, verantwoordelijkheden
en beperkingen verbonden
>> enkel beperkingen die bij de wet worden voorzien en nodig zijn;
a. In het belang van de rechten of de goede naam van anderen
b. In het belang van de nationale veiligheid of ter bescherming
van openbare orde, volksgezondheid of goede zeden
o 2009 – EU-handvest/ Europese Unie
- Art. 10: vrijheid van gedachte, geweten en godsdiensten
- Art. 11: vrijheid van meningsuiting en van informatie
- Art. 52: reikwijdte en uitlegging van de gewaarborgde rechten en
beginselen
>> Beperkingen moeten bij de wet worden gesteld en de wezenlijke inhoud van die
rechten en vrijheden eerbiedigen (=de wet mag regels stellen, maar mag je rechten
niet helemaal wegnemen)
>> Bij het evenredigheidsbeginsel kunnen slechts beperkingen worden gesteld als zij
noodzakelijk zijn en beantwoorden aan erkende doelstellingen van algemeen belang
of aan de eisen van de bescherming van rechten en vrijheden van anderen (=de
beperking moet een goed en gerechtvaardigd doel hebben en mag niet zomaar
worden opgelegd)
Grondslagen o Instumentele grondslagen (focus op gunstige gevolgen VMU)
= waarom? - Individuele zelfontplooiing (pas zelfontwikkeling als je de vrijheid hebt om
je mening/ideeën te uiten)
- Deliberatieve democratie à persvrijheid (mensen hebben voldoende
informatie nodig om te gaan stemmen)
- Waarheid (J.S. Mill) (als je mensen vrij laat om hun mening te uiten zal de
waarheid naar boven komen)
à ‘free marketplace of ideas’
à desinformatie (fake news?)
>> T. Garton Ash: ‘the good sword of truth will only be kept sharp if it is constantly tried
against the axes and bludgeons of falsehood’ à de waarheid blijft helderen levend
door discussie en tegenspraak
>> EHRM – Handyside > “vrijheid van meningsuiting vormt één van de essentiële
fundamenten van een democratische samenleving, één van de basisvoorwaarden
voor haar vooruitgang en voor de ontplooiing van elk individu”
2
, >> EHRM – Fatullayev Azerbeidjan > “het Hof merkt op dat het een wezenlijk
onderdeel van de vrijheid van meningsuiting is om naar historische waarheid te
zoeken"
- In BL géén wet die fake news of desinformatie verbiedt in het algemeen
à MAAR wel Federaal regeerakkoord 2025: desinformatie en fake news
kunnen leiden tot polarisatie en onrust
>> Bedreigingen aanpakken: inzetten op structurele verdeling met
meerdere lagen
- In BL wel specifieke wetten;
× Negationismewetten & Antirecismewet (het ontkennen van
Holocaust is strafbaar)
× Laster en eerroof
× Valsheid in geschriften
× Valse getuigenis of meineed
o Deontologische grondslagen (VMU is waardevol op zichzelf)
- Géén middel, maar doel opzich
- Essentieel onderdeel voor een rechtvaardige samenleving
- Overheid moet burgers behandelen als autonome en rationale wezens,
met respect voor hun menselijke waardigheid
Toepassingsgebied o Inhoud: alle mogelijke categorieën van informatie en ideën
= wat? - Politieke opinie én persvrijheid bijzonder beschermd
à politicus moet meer kritiek kunnen verdragen dan een gewone burger
>> EHRM – Handyside > geldt voor informatie en ideën, maar ook voor die welke de
overheid schokken, verontrusten of kwetsen
>> EHRM - Lingens, Oostenrijk;
- Persvrijheid is essentieel om ideën en attitudes van politieke leiders te
ontdekken en zich daarover een mening te vormen
- Vrijheid van politiek debat maakt de kern van een democratische
samenleving
- De pers speelt daarbij een belanhrijke rol als verspeider van informatie
en als waakhond van het publieke belang
- Onderscheid tussen;
a. Feiten: daarvan kan bestaan worden bewezen
b. Waardeoordelen: waarheid kan niet worden bewezen
o Vorm: alle mogelijke media (ook non-verbale handelingen, zoals protestacties)
*Persvrijheid/ mediavrijheid: toepassing vrijheid van meningsuiting op de pers of de
media
ð Bijzonder beschermd in Grondwet en rechtspraak EHRM
ð Bepaalde privileges journalisten – ‘bronnengeheim’, tenzij;
- Voorafgaande rechterlijke tussenkomst
- Cruciaal voor voorkomen van bepaalde ernstige misdrijven
- Info kan enkel zo worden verkregen
ð Keerzijde = zwaardere verantwoordelijkheden van journalist
- Controle waarachtigheid informatie
- Recht van antwoord
- Niet anoniem publiceren
- …
Wie is journalist? > criterium EHRM = grote geloofwaardigheid;
× Professionalisme (opleiding, atilitie,…)
× Werk (diligentie/voorzichtigheid, regelmatig bijdrage aan algemeen belang,…)
× Functionele benadering (geval per geval)
>> Ook NGO’s, bloggers en burger-journalisten moeten verplichtingen naleven
zoals traditionale journalisten
3
, >> MAAR niet-journalisten/ gewone burger mogen niet aan zwaardere
verplichtingen worden onderworpen dan traditionele journalisten
Zijsprong: ook in EU-recht een functionele definitie van ‘journalist’ (nog ruimer dan
EHRM)
ð Viedo-opname politieverhoor met digitale camera op YT
ð Géén prefessionele journalist
ð Kan niet als ‘journalisiteke activieit’ beschouwd worden als uitsluitend doel is
om informatie ideeën of meningen aan publiek bekend te maken
ð MAAR wel juridische activiteit als om aandacht van de bevolking te vestigen op
mistoestanden van de politie
(vb als iemand de mensen wil laten weten dat de politie tijdens een verhoor iets
oneerlijks doet, dan kan dat wel als journalistieke activiteit worden gezien)
ð Afweging: verschillende kanten van een situatie of probleem tegen elkaar
afzetten en kijken wat het beste of meest rechtvaardige is. Je weegt de voor- en
nadelen af om een goede beslissing te nemen
(vb als overheid een nieuwe regel wil invoeren, moet ze een afweging maken
tussen de voordelen (vb veiligheid) en de nadelen (vb minder vrijheid)
Beperkingen Consensus: vrijheid van meningsuiting is niet absoluut
= hoe ver? à Waar trekken we de grens?
>> Twéé beperkingssystemen in België
1) EVRM > algemene, inhoudelijke beperkingen
2) GW > formele beperkingen
ð Rechters moeten deze tegelijk toepassen (ruimste rechtsbescherming)
EVRM 1. Bij “de wet” voorzien = legaliteitstoets
(inhoudelijk = niet enkel parlement dat beperking uitvaardigt, kan ook KB of ongeschreven
beperkingssysteem) regel zijn. Er moet wel een juridische grondslag zijn!
- Basis in de nationale wetgeving (WM of UM)
- Voldoende toegankelijk en voorzienbaar (= de wet moet duidelijk zijn zodat
mensen kunnen begrijpen wat wel en niet mag)
2. Legitiem doel = doeltoets
- De nationale veiligheid
- Bescherming van gezondheid en goede zeden
- Bescherming van goede naam of rechten van anderen
>> Zo verspreiding van vertrouwelijke mededelingen voorkomen
>> Zo het gezag en onpartijdigheid van rechtelijke macht waarborgen
3. “In een democratische samenleving noodzakelijk”
= evenredigheidstoets of proportionaliteitstoets
>> Drie stappen;
a. Pertinentietoets > is de beperking geschikt om haar doel te bereiken?
b. Noodzakelijkheidstoets > gaat de beperking niet verder dan nodig is om een
doel te bereiken? Minder beperkende alternatieven?
c. Evenrijdigheid in de strikte zin > is de beperking niet excessief,
buitensporig?
Voorbeeld: mensen beschermen tegen rookverslaving
- Pertinentietoets; waarschuwingen en foto’s op verpakking
- Noodzakelijkheidstoets; zijn er minder ingrijpende maatregelen mogelijk om
hetzelfde doel te bereiken? Bv, zou een informatiecampagne over de gevaren
van roken even eDectief kunnen zijn als de waarschuwingen op de verpakking?
- Evenredigheid in strikte zin; reclameverbod is ‘maar’ een commerciële
beperking en de volksgezondheid is vele belangrijk dan deze vrijheid van
meningsuiting in deze context
Discussie gaat meestel over de noodzakelijkheid in democratische samenleving
ð Geval per geval beoordelen
ð EHRM houdt rekening met 3 factoren;
1) Inhoud uitspraak (bewoordingen)
4
Lesmateriaal: slides & notities + wetgevingsbunden + reading list op BB (niet te kennen)
Universitas à wetgevingsbundel!! (Je mag ondelijnen en markeren, maar nietschrijfven)
Leerdoelen examen;
1. Juridische problemen kunnen herkennen
2. Juridische vragen kunnen oplossen
- schriftelijk
- gesloten boek
- casusvraag (12 punten)
- meerkeuzevragen (8 punten)
Vrijheid van meningsuiting en mediavrijheid
*Mediarecht: het geheel van regels en beginselen die toepassing zijn op het fenomeen ‘media’
ð Zowel oude als nieuwe media
ð Zowel verspreiders als makers van boodschappen (media in technische zin en ‘content providers’)
>> Kunnen samenvallen = media-convergentie
Mediarecht is complex – 3 redenen;
1) Continu nieuwe uitdagingen en ontwikkelingen
× Liberalisering van markt à meer spelers, meer concurrentie, meer conflicten
>> Vb vroeger enkel de VRT op Belgische tv
× Technologische ontwikkelingen à reclame doorspoelen, gegevens verzamelen
>> Probleem reclame doorspoelen: minder adverteerders en dus minder inkomsten
>> Ontstaan van sociale netwerk sites halen inkomsten door persoongegevens te verzamelen
2) Conflicterende belangen
× Principe = vrijheid van meningsuiting
× Andere grondrechten: privacy, gelijkheid, kinderrechten, eerlijk proces,…
Vb Eerlijk proces; verkrachtigszaak; doordat de verkrachter al zoveel haat heeft gekregen geeft
de rechter een lichtere straf
Vb Dag Allemaal wil artikel publiceren over politicus die buitenrechtelijke relatie heeft
>> Conflict tussen vrijheid van meningsuiting/ recht op informatie EN recht op privacy
3) Regels van verschillende overheden
× Vlaanderen: Mediadecreet
× België: wet bescherming persoonsgegevens, auteursrechten,…
× EU: vrije concurrentie, vrijheid van verkeer, bescherming persoonsgegevens,…
× WHO: auteursrechten
*Vrijheid van meningsuiting: totale vrijheid om te zeggen, schrijven, publiceren,… wat je wil
ð TENZIJ uitdrukkelijk verboden
ð In dictatuur is vrijheid van meningsuiting verboden, tenzij expliciet toegelaten
Waarom hebben we mediarecht? à omdat vrijheid van meningsuiting grenzen heeft
- Grenzen van vrijheid van anderen (privacy, gelijkheid,…)
>> Wetgeving inzake laster en eerroof, ‘hate speech’,…
- Grenzen van algemeen belang (mediapluralisme, eerlijke concurrentie, taal & cultuur)
>> o.a Mediadecreet
1
,Bronnen o 1791 – ‘First Amendment’ US Constitution
= waar? - “Congress shall make no law, abridging the freedom of speech or of the
press”
o 1831 – Belgische Grondwet
- Art. 19: vrijheid van meningsuiting
>> Waarom toen al zo belangrijk?: censuur in Ancien Regime
- Art. 25: persvrijheid (géén censuur + cascadeaansprakelijkheid*)
>> *Enkel auteur kan vervolgt worden (niet boekhandelaar etc.)
- Art. 150: jury (Hof van Assisen)
>> Waarom toen al zo belangrijk?: bang dat beroepsrechter te veel in het
voordeel van de koning gingen oordelen
o 1950 – EVRM/ Raad van Europa (art. 10)
1. Iedereen heeft recht op vrijheid van meningsuiting
2. Aan die vrijheden zijn er plichten, verantwoordleijkheden,
formaliteiten, voorwaarden, beperkingen of sancties verbonden op
voorwaarde van de goede zeden
>> Waarom meer uitgebreid: optimisme voor vvm om zo haat te geven
op de Joden
o 1966 – BUPO/ VN (art. 19)
1. Iedereen heeft recht om een eigen mening te koesteren
2. Iedereen heeft recht op vrijheid van meningsuiting
3. Aan deze vrijheden zijn er bijzondere plichten, verantwoordelijkheden
en beperkingen verbonden
>> enkel beperkingen die bij de wet worden voorzien en nodig zijn;
a. In het belang van de rechten of de goede naam van anderen
b. In het belang van de nationale veiligheid of ter bescherming
van openbare orde, volksgezondheid of goede zeden
o 2009 – EU-handvest/ Europese Unie
- Art. 10: vrijheid van gedachte, geweten en godsdiensten
- Art. 11: vrijheid van meningsuiting en van informatie
- Art. 52: reikwijdte en uitlegging van de gewaarborgde rechten en
beginselen
>> Beperkingen moeten bij de wet worden gesteld en de wezenlijke inhoud van die
rechten en vrijheden eerbiedigen (=de wet mag regels stellen, maar mag je rechten
niet helemaal wegnemen)
>> Bij het evenredigheidsbeginsel kunnen slechts beperkingen worden gesteld als zij
noodzakelijk zijn en beantwoorden aan erkende doelstellingen van algemeen belang
of aan de eisen van de bescherming van rechten en vrijheden van anderen (=de
beperking moet een goed en gerechtvaardigd doel hebben en mag niet zomaar
worden opgelegd)
Grondslagen o Instumentele grondslagen (focus op gunstige gevolgen VMU)
= waarom? - Individuele zelfontplooiing (pas zelfontwikkeling als je de vrijheid hebt om
je mening/ideeën te uiten)
- Deliberatieve democratie à persvrijheid (mensen hebben voldoende
informatie nodig om te gaan stemmen)
- Waarheid (J.S. Mill) (als je mensen vrij laat om hun mening te uiten zal de
waarheid naar boven komen)
à ‘free marketplace of ideas’
à desinformatie (fake news?)
>> T. Garton Ash: ‘the good sword of truth will only be kept sharp if it is constantly tried
against the axes and bludgeons of falsehood’ à de waarheid blijft helderen levend
door discussie en tegenspraak
>> EHRM – Handyside > “vrijheid van meningsuiting vormt één van de essentiële
fundamenten van een democratische samenleving, één van de basisvoorwaarden
voor haar vooruitgang en voor de ontplooiing van elk individu”
2
, >> EHRM – Fatullayev Azerbeidjan > “het Hof merkt op dat het een wezenlijk
onderdeel van de vrijheid van meningsuiting is om naar historische waarheid te
zoeken"
- In BL géén wet die fake news of desinformatie verbiedt in het algemeen
à MAAR wel Federaal regeerakkoord 2025: desinformatie en fake news
kunnen leiden tot polarisatie en onrust
>> Bedreigingen aanpakken: inzetten op structurele verdeling met
meerdere lagen
- In BL wel specifieke wetten;
× Negationismewetten & Antirecismewet (het ontkennen van
Holocaust is strafbaar)
× Laster en eerroof
× Valsheid in geschriften
× Valse getuigenis of meineed
o Deontologische grondslagen (VMU is waardevol op zichzelf)
- Géén middel, maar doel opzich
- Essentieel onderdeel voor een rechtvaardige samenleving
- Overheid moet burgers behandelen als autonome en rationale wezens,
met respect voor hun menselijke waardigheid
Toepassingsgebied o Inhoud: alle mogelijke categorieën van informatie en ideën
= wat? - Politieke opinie én persvrijheid bijzonder beschermd
à politicus moet meer kritiek kunnen verdragen dan een gewone burger
>> EHRM – Handyside > geldt voor informatie en ideën, maar ook voor die welke de
overheid schokken, verontrusten of kwetsen
>> EHRM - Lingens, Oostenrijk;
- Persvrijheid is essentieel om ideën en attitudes van politieke leiders te
ontdekken en zich daarover een mening te vormen
- Vrijheid van politiek debat maakt de kern van een democratische
samenleving
- De pers speelt daarbij een belanhrijke rol als verspeider van informatie
en als waakhond van het publieke belang
- Onderscheid tussen;
a. Feiten: daarvan kan bestaan worden bewezen
b. Waardeoordelen: waarheid kan niet worden bewezen
o Vorm: alle mogelijke media (ook non-verbale handelingen, zoals protestacties)
*Persvrijheid/ mediavrijheid: toepassing vrijheid van meningsuiting op de pers of de
media
ð Bijzonder beschermd in Grondwet en rechtspraak EHRM
ð Bepaalde privileges journalisten – ‘bronnengeheim’, tenzij;
- Voorafgaande rechterlijke tussenkomst
- Cruciaal voor voorkomen van bepaalde ernstige misdrijven
- Info kan enkel zo worden verkregen
ð Keerzijde = zwaardere verantwoordelijkheden van journalist
- Controle waarachtigheid informatie
- Recht van antwoord
- Niet anoniem publiceren
- …
Wie is journalist? > criterium EHRM = grote geloofwaardigheid;
× Professionalisme (opleiding, atilitie,…)
× Werk (diligentie/voorzichtigheid, regelmatig bijdrage aan algemeen belang,…)
× Functionele benadering (geval per geval)
>> Ook NGO’s, bloggers en burger-journalisten moeten verplichtingen naleven
zoals traditionale journalisten
3
, >> MAAR niet-journalisten/ gewone burger mogen niet aan zwaardere
verplichtingen worden onderworpen dan traditionele journalisten
Zijsprong: ook in EU-recht een functionele definitie van ‘journalist’ (nog ruimer dan
EHRM)
ð Viedo-opname politieverhoor met digitale camera op YT
ð Géén prefessionele journalist
ð Kan niet als ‘journalisiteke activieit’ beschouwd worden als uitsluitend doel is
om informatie ideeën of meningen aan publiek bekend te maken
ð MAAR wel juridische activiteit als om aandacht van de bevolking te vestigen op
mistoestanden van de politie
(vb als iemand de mensen wil laten weten dat de politie tijdens een verhoor iets
oneerlijks doet, dan kan dat wel als journalistieke activiteit worden gezien)
ð Afweging: verschillende kanten van een situatie of probleem tegen elkaar
afzetten en kijken wat het beste of meest rechtvaardige is. Je weegt de voor- en
nadelen af om een goede beslissing te nemen
(vb als overheid een nieuwe regel wil invoeren, moet ze een afweging maken
tussen de voordelen (vb veiligheid) en de nadelen (vb minder vrijheid)
Beperkingen Consensus: vrijheid van meningsuiting is niet absoluut
= hoe ver? à Waar trekken we de grens?
>> Twéé beperkingssystemen in België
1) EVRM > algemene, inhoudelijke beperkingen
2) GW > formele beperkingen
ð Rechters moeten deze tegelijk toepassen (ruimste rechtsbescherming)
EVRM 1. Bij “de wet” voorzien = legaliteitstoets
(inhoudelijk = niet enkel parlement dat beperking uitvaardigt, kan ook KB of ongeschreven
beperkingssysteem) regel zijn. Er moet wel een juridische grondslag zijn!
- Basis in de nationale wetgeving (WM of UM)
- Voldoende toegankelijk en voorzienbaar (= de wet moet duidelijk zijn zodat
mensen kunnen begrijpen wat wel en niet mag)
2. Legitiem doel = doeltoets
- De nationale veiligheid
- Bescherming van gezondheid en goede zeden
- Bescherming van goede naam of rechten van anderen
>> Zo verspreiding van vertrouwelijke mededelingen voorkomen
>> Zo het gezag en onpartijdigheid van rechtelijke macht waarborgen
3. “In een democratische samenleving noodzakelijk”
= evenredigheidstoets of proportionaliteitstoets
>> Drie stappen;
a. Pertinentietoets > is de beperking geschikt om haar doel te bereiken?
b. Noodzakelijkheidstoets > gaat de beperking niet verder dan nodig is om een
doel te bereiken? Minder beperkende alternatieven?
c. Evenrijdigheid in de strikte zin > is de beperking niet excessief,
buitensporig?
Voorbeeld: mensen beschermen tegen rookverslaving
- Pertinentietoets; waarschuwingen en foto’s op verpakking
- Noodzakelijkheidstoets; zijn er minder ingrijpende maatregelen mogelijk om
hetzelfde doel te bereiken? Bv, zou een informatiecampagne over de gevaren
van roken even eDectief kunnen zijn als de waarschuwingen op de verpakking?
- Evenredigheid in strikte zin; reclameverbod is ‘maar’ een commerciële
beperking en de volksgezondheid is vele belangrijk dan deze vrijheid van
meningsuiting in deze context
Discussie gaat meestel over de noodzakelijkheid in democratische samenleving
ð Geval per geval beoordelen
ð EHRM houdt rekening met 3 factoren;
1) Inhoud uitspraak (bewoordingen)
4
