Samenvatting Een plattegrond van de macht 2024 - Politicologie

POLITICOLOGIE
I. IDEOLOGIEËN
- Ideologieën vormen op breuklijnen
- Opvattingen over de inrichting van de samenleving met een onderliggend mensbeeld
- Gebruikt als legitimatie van acties-> machtsinstrument
- Realisatie van ideologie doel van politiek handelen

A. EEN OUD FELBEDISCUSSIEERD CONCEPT

- Ontstaan tijdens verlichting
- Ideologie volgens
o de Tracy: wetenschap die valse van ware ideeën onderscheidt
o Napoleon: ideoloog is blind volgens de werkelijkheid
o Marx & Engels:
 Verdraaiing van de werkelijkheid en machtsstructuren
 Onderdeel superstructuur (alles wat uitbuiting legitimeert)
 In klasseloze samenleving geen ideologie meer
o Lenin: neutraal begrip, proletariaat moet een ideologie hebben
- Culturele hegemonie- Gramsci
o Wereldbeeld van elite dominant omdat anderen niet tegenspreken “common sense”
o Uitleg waarom socialistische revolutie niet gebeurt

B. WAT IS IDEOLOGIE?

- Set van ideeën i.v.m. politieke systemen
- Blauwdruk voor de politiek/samenleving
- Geen wetenschap ze beschrijven wat zou moeten zijn, niet wat is en geen bewijs
o Ideologie is geen waarheid maar een middel om te zeggen wat de “waarheid” is

C. DE MORFOLOGIE VAN IDEOLOGIEËN

- Descriptief element: hoe ziet de samenleving er nu uit, wat zijn de problemen,…
- Prescriptieve element: wat is de ideale samenleving, de normen en waarden, het doel
- Operationeel element: strategie om die samenleving te bereiken (partijprogramma,
regeringsvoorstellen,…)

D. LINKS EN RECHTS: EEN GPS IN DE POLITIEK?


1. OORSPRONG VAN LINKS EN RECHTS
- Betekenis van links en rechts verschuift
- Franse staten generaal, 7 mei 1789
o 3de stand moest kiezen tussen motie over macht van koning
o Tussen conservatieve vertegenwoordiger of hervormingsgezinde vertegenwoordiger
o Eens met conservatief rechts, eens met hervormingsgezind links in de zaal staan
o Staten generaal werd Assemblée Nationale
- Ruimtelijke indeling van zaal werd begrip opzicht en werd steeds breder ingevuld


2. RELEVANTIE VAN LINKS EN RECHTS
- Een algemene aanduiding van positie en inhoud
- Andere indeling conservatief-progressief (niet altijd hetzelfde)
- Complexer door nieuwe breuklijnen
o Materialisten (mooie auto) vs. post-materialisten (is dat wel een elektrische?)
o Sociaal-culturele breuklijn

,- Een nieuwe breuklijn ontstaat door een conflict




3. ONTDUBBELING VAN LINKS RECHTS
- Oude breuklijn: sociaal-economische
o Links= gelijkheid (gelijkheidsinkomen) & rechts= vrijheid (iedereen voor zichzelf)
- Nieuwe breuklijn: sociaal-culturele
o Links= vrijheid (homohuwelijk) & rechts= gelijkheid (geen hoofddoeken op school)

E. EEN BEKNOPT OVERZICHT OP ENKELE IDEOLOGIEËN


1. LIBERALISME
- Dominante & oudste ideologie van westerse samenleving
- Meta-ideologie: algemeen kader voor politieke en ideologische debatten
- Hobbes, Locke & Smith
- Afwezigheid van dwang en mogelijkheid tot zelfontplooiing
o Individuele vrijheid
o Contracttheorie- Hobbes: overheid krijgt enkel de macht die het individu wilt geven
o Grondwet voor vrijheden, rechten en plichten (van burger en overheid)
o Kleine staat die zo weinig mogelijk ingrijpt en de markt zo veel mogelijk ruimte geeft
- Kern ideeën

o Positief mensbeeld
 Elke individu is rationeel
 Samenleving is maakbaar
o Rechtvaardigheid
 Alle mensen zijn gelijk geboren en moeten daarom allemaal dezelfde rechten
hebben
 Politieke gelijkheid en voor de wet
 Meritocratische samenleving: zij die hard werken verdienen meer
o Tolerantie en diversiteit
 Individu is alleenstaand en uniek
 Vrije markt van ideeën beste blijven over

- Stromingen

o Klassiek liberalisme (19de eeuw)
 Egoïstisch, rationeel
individu o Neoliberalisme (1970-1980)
 Negatieve invulling van  Zelfde als klassiek
vrijheid liberalisme gewoon andere
 Staat is noodzakelijk tijdsperiode
kwaad  Conservatief
 Positieve effecten van vrije o Modern (sociaal/links) liberalisme
markt  Ongelijkheid door
o Sociaal darwinisme- Charles kapitalisme en
Darwin economische depressie
 Survival of the fittest in de  Sociale
samenleving onrechtvaardigheid
 Ongelijkheid goede zaak,  John Rawls
samenleving wordt er  Progressieve stroming
beter van  Noodzaak van
herverdelingsmechanisme


2. CONSERVATISME

, - Respect voor de (religieuze) traditie
- Menselijke imperfectie
o Afhankelijk en zoeken herkenbaarheid
o Intellectueel beperkt
o Moreel imperfect en egoïstisch
- Organische samenleving
o Mensen hebben behoefte tot een groep te horen
o Samenleving is niet maakbaar
o Samenleving doorheen geschiedenis gegroeid
o Organen van de samenleving: familie, waarden en normen, natie als identiteit
o Afkeer van revolutie, behoudt van traditie
- Sociale hiërarchie
o Sociale gelijkheid onmogelijk en niet goed
o Statusconflicten bestaan niet want iedereen organisch verbonden
- Leiderschap van nature aanwezig, mens heeft dat nodig
- Bezit
o Psychologische en sociale zekerheid
o Moet je respecteren omdat het van de vorige generatie komt en naar de nieuwe gaa

- Autoritair conservatisme: na Franse Revolutie terug naar erfelijke monarchie

A) CHRISTENDEMOCRATIE: HET PERSONALISME
- Christelijke waarden & normen - Staatsmacht zo dicht mogelijk bij de
- Personalisme: mens als hoogste goed, persoon uitgeoefend
alleen de mens heeft vrije wil en waarde - Subsidiariteit: staat mag alleen optreden
- Economie ten dienste van de wanneer beslissingen natuurlijke
gemeenschap gemeenschappen (kerk, familie, buurt)
- Anti-etatisme: staat ten dienste van de overstijgen
mens - Klassensamenwerking en
- Mensen moeten zich inzetten voor de neocorporatisme
anderen


3. SOCIALISME
- Socialisme aanvaardt kapitalisme, communisme niet
- Kapitalistische systemen kun langzaam verbeterd wordt
- Kern Ideeën

o Ontstaan
 Europa: na Industriële revolutie door sociale gevolgen
 Afrika, Azië & Latijns-Amerika: antikolonialisme
o Gemeenschap en samenwerking
 Mensen zijn sociale wezens
 Maakbaarheid van de mens (kapitalisme socialiseert mensen tot egoïsten)
 Samenwerking omdat die moreel en economisch superieur is
o Gelijkheid
 Rechtvaardigheid
 Ongelijkheid resultaat van structuur van economie en samenlevving
 Nodig voor vrijheid
 Behoeften van de mensen bevredigen
 Herverdeling van rijkdom voor welvaart
o Klasse
 Belang van arbeiders
 Klasse werd bepaalt door rol in arbeidsproces
 Niet individuen maar klassen zijn actoren
 Klassen zijn niet noodzakelijk en niet-wenselijk
o Gemeenschappelijk bezit