Samenvatting ATMP's deel 1 en 2

Inleiding tot medische cellen en
geneesmiddelen voor geavanceerde
therapie voor menselijk gebruik – Definities
en regelgeving DEEL 1 (Prof. Lion)
1. Geschiedenis
1.1. Celtherapie
1.1.1. Definitie
= Het inbrengen van nieuwe cellen in een lichaamsgebied om een ziekte te
behandelen.
 Celtherapie is innovatief maar niet nieuw  denk maar aan IVF,
beenmergtransplantatie, transfusie van cellen

1.1.2. Evolutie
 In de afgelopen 2 decennia hebben biotechnologische en
wetenschappelijke doorbraken een revolutie teweeggebracht in het veld
van celtherapieën en hun toepassingen in diverse medische disciplines
waaronder:
o Immunotherapie van kanker, infectieziekten, auto-immuunziekten
en neurologische aandoeningen
o Regeneratieve geneeskunde
 Een pijler voor deze ontwikkelingen is de ervaring en het begrip dat is
opgedaan met de klinische toepassingen van hematopoëtische
stamceltransplantatie (HSCT) gedurende meer dan een halve eeuw
 Moderne celtherapieën die voortkwamen uit HSCT bieden grote beloftes
o Om de toepasbaarheid, veiligheid en werkzaamheid ervan te
verbeteren
o En kunnen deze zelfs vervangen, en nieuwe toepassingen vinden
buiten hun oorspronkelijke vakgebied




1

,  Uitnemen van bepaalde cellen en in het lab gaan manipuleren om dan
terug te geven  cellen zelf een therapeutisch effect teweeg gaan
brengen of cellen in het lichaam zelf gaan bijsturen
3 ‘hoofd’ pilaren van geneeskunde
 Medische apparaten
 Biologicals
 ATMP (= advanced therapy medicinal products)
 NU 4de erbij
o Celtherapie


1.2. Legal framework
 Vandaag heeft framework 60 jaar de tijd genomen om te ontwikkelen wat
we vandaag hebben
 Declaration of Helsinki
o Ethische principes voor het uitvoeren van een klinishe studie
o Klinische studies (evaluaties van studies) moet volgens bepaalde
wetgevingen
 Op vlak van wetgeving bv dit moet beter gestructureerd worden
 Thalidomide schandaal: medicatie op de markt tegen misselijkheid  op
korte tijd voorgeschreven aan iedereen die erom vroeg MAAR verhoogde
kans op aandoening  hierdoor moeten nu de ontwikkelde medicamenten
goedgekeurd worden EN product mag niet op de markt komen als het
enkel is getest op dieren en niet op mensen  evaluatie van veiligheid
 GMP pas eind jaren 90
 ATMP begin jaren 2000

1.2.1. ATMP
 In Europa is legal framework niet hetzelfde als buiten Europa  in Europa
heb je EMA
o Belangrijk voor als je wil weten waar je je drug op de markt wil
brengen




2

, 1.2.2. EMA – European Medicinal Agency
 EMA is verantwoordelijk voor de wetenschappelijke evaluatie, het toezicht
en de veiligheidsbewaking van geneesmiddelen

1.2.3. FAMHP – Federal Agency for Medicines and Health Products
Belgische bevoegde autoriteit belast met het waarborgen van de kwaliteit,
veiligheid en werkzaamheid van geneesmiddelen en
gezondheidsproducten voor menselijke en diergeneeskundig gebruik, in
klinische ontwikkeling en op de markt
 Speelt een essentiële rol in de bescherming van de volksgezondheid met
de volgende missie
o Het waarborgen, van ontwikkeling tot gebruik, van de kwaliteit,
veiligheid en werkzaamheid:
 Van geneesmiddelen voor menselijk en diergeneeskundig
gebruik, met begrip van homeopathische geneesmiddelen en
kruidengeneesmiddelen, apotheekbereidingen en officinale
bereideingen
 Van gezondheidsproducten, met inbegrip van medische
hulpmiddelen en hulpstukken, en grondstoffen voor de
bereiding en productie van geneesmiddelen
o Het waarborgen, van inzameling tot gebruik, van de kwaliteit,
veiligheid en werkzaamheid
 Van alle handelingen met bloed, cellen en weefsels, die ook
als gezondheidsproducten worden gedefinieerd
CORE business
 Adviserende rol
 Bezorgen van officiële documenten zoals autorisatie, goedkeuring en
certificaten
o Clinical trial goedkeuring
o Marketing autorisatie
 Kwaliteit, veiligheid en doeltreffendheid
o Follow-up van neveneffecten
 Opleggen van sancties


2. ATMPs – Advanced Therapy Medicinal Product
2.1. GTMP, TEP en sCTMP
2.1.1. CTMP = Gene therapy
 Vector of afgiftesysteem met een genetisch construct dat is ontworpen om
een specifiek transgen tot expressie te brengen door de regulatien
reparatie, vervanging, toevoeging of verwijdering van een genetische
sequentie
 In vivo gebruik voor in sity genetische regulatie of modificatie van
somatische cellen
 Ex vivo gebruik voor de productie van genetisch gemodificeerde cellen
 = virale vector of niet-virale benadering
o Viraal is niet eigen: als alles goed gaat gaan we hierop tegen
reageren om dit uit het lichaam te krijgen  maar als therapie willen
we niet dat dit meteen uit het lichaam gaat DUS daarom niet-virale
vectoren om transgenen in cellen te krijgen



3

, 2.1.2. sCTMP = Somatische celtherapieën
 Substantieel gemanipuleerd om hun biologische kenmerken te veranderen
(kwaliteitsdefinitie), of
 Niet bedoeld om te worden gebruikt voor dezelfde essentiële functies in
het lichaam (niet-homoloog gebruik; klinische definitie)
 = Autologe of allogene benadering

 Wanneer mijn celtherapie een transgen bevat met genetische info dan is het
een gentherapie.
 Celtherapie differentieren zonder genetisch te modificeren dan is het
somatisch.

2.1.3. TEP = Tissue-engineered producten
 Bevatten cellen of weefsels die zijn aangepast om menselijk weefsel te
repareren, regenereren of vervangen
o Weefsels/cellen die altijd met een scaffold/structuur samengevoegd
worden met materialen die nodig zijn om je cellen in leven te
houden
o Er is een 3de structuur aanwezig om cellen te regeneren of zelfs te
vervangen

2.1.4. cATMP = combined ATMPs
 Bevat een of meer medische hulpmiddelen als integral onderdeel van het
geneesmiddel




4

, 2.2. Toezichthouders die van toepassing zijn op
celgebaseerde producten
 Niet alle celproducten zijn persee geavenceerde therapieën
 3 verschillende producten met 3 verschillende regulaties
o Celgebaseerd medicinale producten
o Celtransplantatie
o Bloeceltransfusie

2.2.1. Waarin verschillen celgebaseerde ATMP’s van traditionele
transplantaties?
 Cellen die zich bij de patiënt anders gedragen
dan bij de donor vanwege
o Substantiële manipulatie =
kwaliteitsdefinitie
 Gaan in cultuur en differentiëren
o Verschillende essentiële functie =
klinische definitie
 Cellen gebruiken voor een ander
doeleinde = ATMP

2.2.2. Kunnen dezelfde cellen in de ene
context een ATMP zijn en in de andere
context niet?
 JA
 Als de cellen niet substantieel gemanipuleerd zijn, maar voor een andere
essentiële functie bij de patiënt worden gebruikt = geclassificeerd als
ATMP
o Bv: om beenmerg van een donor te transplanteren naar beenmerg
van de patiënt  niet beschouwd als ATMP
 Om datzelfde beenmerg toe te dienen aan het hart van de
patiënt  beschouwd als ATMP
 Want gaan differentiëren tot hartspiercellen


2.3. Medische hulpmiddelen
2.3.1. cATMP, wanneer medische hulpmiddelen een integraal onderdeel
zijn
 Wat is een integraal hulpmiddel? In de context van
EU-geneesmiddelen/ATMP’s
o Wat van belang is, is de presentatie van het product op het moment
van in de handel brengen, niet op het moment van toediening  3
cumulatieve voorwaarden
 Het hulpmiddel en het geneesmiddel vormen één integraal
product
 Uitsluitend bestemd voor gebruik in de gegeven combinatie
 Dat niet herbruikbaar is

 Wanneer is mijn product nu een ATMP?
o Zitten er levende cellen in?  JA
o Substantieel gemanipuleerd?  JA

5