WERKVELD KLINISCHE PSYCHOLOGIE
1. INTRODUCTIE
Wat houdt mensen tegen om te spreken over psychische problemen?
- schaamte
- angst
- taboe
- vooroordelen
- onzekerheid
- …
2. ORGANISATIE VAN DE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG
2.1 WAT IS GEESTELIJKE GEZONDHEID?
GEESTELIJKE GEZONDHEID = verwijst naar ons cognitieve, emotionele,
gedragsmatige en sociale welzijn
= geen eenduidige definitie, WANT is verschillend v cult normen, voortschrijdende kennis
en onderliggende theorieën
Andere termen zijn ook: PSYCHISCH WELZIJN OF MENTAAL WELZIJN
-> Volgens WHO: “geestelijke gezondheid is een toestand van welbevinden waarin het
individu zich bewust is van
zijn of haar mogelijkheden, kan omgaan met de normale spanningen van het leven,
productief en lonend kan
werken en in staat is een bijdrage te leveren aan zijn of haar gemeenschap”
• slechte geestelijke gezondheid -> psychische problemen die ieder van ons kan
ondervinden wanneer de eisen die aan ons w gesteld onze middelen en ons vermogen om
ermee om te gaan te boven gaan
2.2 EVOLUTIES IN DE GEESTELIJKE GEZONDHEID
2.2.1 HERSTELVISIE
• een psychische aandoening of kwetsbaarheid ‘geneest’ niet zomaar => professionals
denken en werken vanuit een herstelvisie
-> HERSTELLEN = “het unieke proces van een individuele persoon die probeert om
ondanks zijn psychische
kwetsbaarheid een kwaliteitsvol leven te leiden”
Kenmerken:
- uniek, voor iedereen anders
- geen vast stappenplan
- aantal factoren die herstel bevorderend werken
vb. een steunende omgeving, professionals die begeleiding, hoop en perspectief
bieden, en een focus op de krachten en mogelijkheden van de persoon i.p.v. op de
beperkingen en belemmeringen
2.2.2 VERMAATSCHAPPELIJKING VAN DE ZORG
VERMAATSCHAPPELIJKING VAN DE ZORG = de verschuiving binnen in de zorg waarbij dat het
streefdoel is om personen met een psychische kwetsbaarheid met al hun mogelijkheden en
beperkingen een eigen zinvolle plek in de samenleving te laten innemen, hen daarbij waar
nodig is te ondersteunen en dit zoveel mogelijk in hun natuurlijke omgeving te doen
(mglk door artikel 107 in de ziekenhuiswet)
2.2.3 ERKENNING VAN ERVARINGSDESKUNDIGEN
• andere tendens binnen GGZ = erkennen van ervaringsdeskundigheid
,Ervaringsdeskundigen worden als volgt gedefinieerd:
- mensen met een psychische kwetsbaarheid
- mensen die al ervaring hebben (als cliënt) met GGZ
- mensen die ervaringen van lotgenoten kennen
- mensen die gemotiveerd zijn om zich in te zetten in het kader van dit leerproces
Waar bevinden zij zich?
- informele zorg: zetten zich vaak vrijwillig in en helpen anderen ondersteunen en
begeleiden vanuit hun persoonlijke ervaring
- formele zorg: ervaringsdeskundigen w vaak opgeleid of tewerkgesteld als
ervaringswerker of herstelcoach, wat ze combineren met hun eigen herstelervaring
met een bijkomende scholing. Ze kunnen op uiteenlopende zorgniveaus aan de slag en
krijgen hiervoor betaald.
2.2.4 KNELPUNTEN
- stigma rond psychische probl: stereotype, negatieve ideeën over mensen met
psychische probl
-> meest gestigmatiseerde groep: mensen met psychische aandoeningen
- complexiteit en versnippering van GGZ organisaties (geen samenhangend
zorglandschap door de bevoegdheidsverdeling tss federale en regionale overheden)
=> toegankelijkheid van de zorg is problematisch, mensen weten niet waar ze terecht
knn en de wachtlijsten zijn lang
-> om die probl op te lossen werden er overlegplatformen en regionale netwerken
geestelijke gezondheid opgericht: liggen verspreid over heel Vlaanderen en daarbinnen
werken verschillende zorg- en welzijnsorganisaties samen (bv. CGG, ziekenhuizen, huisartsen,
CAW …)
(20 voor volwassenen, 11 voor jongeren)
Psyche VZW (Steunpunt Geestelijke Gezondheid/ Te Gek!? + Vlaams overlegplatform):
- organisatie actief op heel wat domeinen binnen GGZ en lanceert activiteiten ter
bevordering van herstelgerichte zorg en mentale gezondheid
- richt dienstverlening naar mensen die professioneel bezig zijn met geestelijke
gezondheid
- 3 andere merken waaruit vzw bestaat:
▪ Publiekscampagnes van Te Gek!?
▪ OOGG
▪ Medewerkers van Tandem
2.2.5 BEROEPSVERENIGINGEN
= er zijn een tal van beroepsverenigingen voor professionals waarin overleg en afstemming
centraal staan:
- Belgische Federatie v Psychologen
- Vlaamse Vereniging voor Klinische Psychologen
- Vlaamse Vereniging voor Psychiatrie
- Beroepsvereniging voor Psychologisch Consulenten (BPC) = inspireert, verbindt en
vertegenwoordigt
▪ inspireert PC tot kwaliteitsvol werk en blijvende professionalisering
▪ verbindt PC’s met elkaar en faciliteert ontmoetingen
▪ vertegenwoordigt en verdedigt de identiteit van beroepsgroepen op een
integere en respectvolle manier
,2.3 AANBOD VAN GEESTELIJKE GEZONDHEID (GGZ) IN BELGIË
• huidige aanbod van organisatie van de Belgische GGZ -> PIRAMIDE-MODEL
= stelt een optimale mix van GGZ-diensten
voor, en peilt voor
een uitgebreid zorgaanbod, met de nadruk op
vroege
detectie en een brede beschikbaarheid van
laagdrempelige,
gemeenschapsgerichte ondersteuning
vlg. SUBSIDIARITEITSPRINICPE: eerst meest, persoonsgerichte, minst ingrijpende en
kortdurende zorgvorm, dan meer ingrijpende, meer gespecialiseerde hulp
-> grootste capaciteit voorzien in onderste zorgniveaus
-> de meer gespecialiseerde GGZ w afgestemd op de zorg die aangeboden w vanuit de
onderste zorgniveaus
structuur gebaseerd op STEPPED CARE PRINCIPE =
ECHELONMODEL = gebaseerd op het medische model van de
gezondheidszorg. Je krijgt zorg op het niveau dat bij je klachten
past. Het idee is om te beginnen met de minst intensieve,
simpelste behandeling en alleen als dat niet genoeg helpt, over te
stappen op zwaardere zorg = GETRAPTE ZORG
2.3.1 ZELFZORG
Beschrijving voor iedereen anders
Waar terecht? geen externe instantie
-> mindfulness, headspace, self help boeken
Dienst? informele dienst
2.3.2 INFORMELE ZORG
Beschrijving alle zorg en ondersteuning geboden door niet professionelen
Waar terecht? - MANTELZORG = de natuurlijke persoon die vanuit een sociale
en emotionele band een of meer personen met verminderd
zorgvermogen, helpt en ondersteunt in het dagelijks leven (bv.
buurvrouw) - vrijwilligerswerk
- PATIËNTVERENIGINGEN = dragen bij tot het welzijn vd
betrokkenen en hun naasten, door verschillende
ondersteuningsprojecten op te zetten en wederzijdse hulp/
informatie aan te bieden (vrijwilligers)
- BUDDYWERKING/ DUO-WERKING = een vrijwilliger wordt één op
één gekoppeld aan een persoon (of gezin) in een
maatschappelijk kwetsbare positie
- ZELFHULPGROEPEN (lotgenotencontact)
- MAATSCHAPPELIJKE DIENSTEN MET EEN DIRECT VERBAND MET
GGZ = werken samen met GGZ. (bv. OCMW, VDAB, ACTIRIS,
RVA, sociale huisvestigingsmaatschappijen, mutualiteiten,
lokale overheden, scholen …)
Dienst? informele dienst
, 2.3.3 EERSTELIJNSGEZONDHEIDSZORG
Beschrijving - laagdrempelig
- grote differentiatie in de cliëntenpopulatie
- generalistisch (dus minder gespecialiseerd, maar met kennis en
kunde op meerdere domeinen)
- werkt bij aanpak van problemen
- niet alle mensen met lichte problemen, ook mensen met zware
problemen stromen hierdoor
Waar terecht? - huisartsen = vaak eerste contactpunt
- wijkgezondheidscentra
- CAW
- teleonthaal
- zelfmoordlijn
- Awel
- Tejo
Dienst? formele hulpverlening
2.3.4 GGZ-DIENSTEN IN DE GEMEENSCHAP EN PSYCHIATRISCHE AFDELINGEN IN
ALGEMENE ZIEKENHUIZEN (PAAZ)
Beschrijving - meer gespecialiseerde hulpverlening
- specialiseren zich in een bepaalde doelgroep of probl
- behandeling vraagt meer tijd + intensiever
- kortdurende behandelingen in ziekenhuis
- lagere drempel dan psychiatrische ziekenhuizen
Waar terecht? - CGG
- IBW + PZT
- Initiatieven voor dagopvang
- voorzieningen voor psychosociale revalidatie v volwassenen
psychiatrische patiënten
- psychiatrische afdelingen in de algemene ziekenhuizen -> PAAZ
Dienst? formele hulpverlening
2.3.5 VOORZIENINGEN VOOR LANG VERBLIJF EN GESPECIALISEERDE AFDELINGEN
Beschrijving - vanaf het probl te erg w en langdurige opname zich opdringt
(gespecialiseerde hulpverlening)
MAAR: alleen wanneer het niet anders kan
- ‘3de lijn’
- als omgeving/ pers in gevaar loopt, pers niet meer voor zichzelf
kan zorgen
- COLLOCATIE = beschermende observatiemaatregel =
gedwongen opname wanneer de pers een gevaar vormt voor
zichzelf/ de omgeving
Waar terecht? - Residentiële behandelunits in de psychiatrische ziekenhuizen
- Forensisch psychiatrische centra (FPC’s)
Dienst? formele hulpverlening
2.3 GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG ONLINE
E-MENTAL HEALTH CARE = het gebruik van informatie en communicatietechnologieën ter
ondersteuning en verbetering van de GGZ
-> gebruikt voor preventie , diagnose, advies , behandeling, follow-up en langdurige hulp ->
voor verschillende doelgroepen
1. INTRODUCTIE
Wat houdt mensen tegen om te spreken over psychische problemen?
- schaamte
- angst
- taboe
- vooroordelen
- onzekerheid
- …
2. ORGANISATIE VAN DE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG
2.1 WAT IS GEESTELIJKE GEZONDHEID?
GEESTELIJKE GEZONDHEID = verwijst naar ons cognitieve, emotionele,
gedragsmatige en sociale welzijn
= geen eenduidige definitie, WANT is verschillend v cult normen, voortschrijdende kennis
en onderliggende theorieën
Andere termen zijn ook: PSYCHISCH WELZIJN OF MENTAAL WELZIJN
-> Volgens WHO: “geestelijke gezondheid is een toestand van welbevinden waarin het
individu zich bewust is van
zijn of haar mogelijkheden, kan omgaan met de normale spanningen van het leven,
productief en lonend kan
werken en in staat is een bijdrage te leveren aan zijn of haar gemeenschap”
• slechte geestelijke gezondheid -> psychische problemen die ieder van ons kan
ondervinden wanneer de eisen die aan ons w gesteld onze middelen en ons vermogen om
ermee om te gaan te boven gaan
2.2 EVOLUTIES IN DE GEESTELIJKE GEZONDHEID
2.2.1 HERSTELVISIE
• een psychische aandoening of kwetsbaarheid ‘geneest’ niet zomaar => professionals
denken en werken vanuit een herstelvisie
-> HERSTELLEN = “het unieke proces van een individuele persoon die probeert om
ondanks zijn psychische
kwetsbaarheid een kwaliteitsvol leven te leiden”
Kenmerken:
- uniek, voor iedereen anders
- geen vast stappenplan
- aantal factoren die herstel bevorderend werken
vb. een steunende omgeving, professionals die begeleiding, hoop en perspectief
bieden, en een focus op de krachten en mogelijkheden van de persoon i.p.v. op de
beperkingen en belemmeringen
2.2.2 VERMAATSCHAPPELIJKING VAN DE ZORG
VERMAATSCHAPPELIJKING VAN DE ZORG = de verschuiving binnen in de zorg waarbij dat het
streefdoel is om personen met een psychische kwetsbaarheid met al hun mogelijkheden en
beperkingen een eigen zinvolle plek in de samenleving te laten innemen, hen daarbij waar
nodig is te ondersteunen en dit zoveel mogelijk in hun natuurlijke omgeving te doen
(mglk door artikel 107 in de ziekenhuiswet)
2.2.3 ERKENNING VAN ERVARINGSDESKUNDIGEN
• andere tendens binnen GGZ = erkennen van ervaringsdeskundigheid
,Ervaringsdeskundigen worden als volgt gedefinieerd:
- mensen met een psychische kwetsbaarheid
- mensen die al ervaring hebben (als cliënt) met GGZ
- mensen die ervaringen van lotgenoten kennen
- mensen die gemotiveerd zijn om zich in te zetten in het kader van dit leerproces
Waar bevinden zij zich?
- informele zorg: zetten zich vaak vrijwillig in en helpen anderen ondersteunen en
begeleiden vanuit hun persoonlijke ervaring
- formele zorg: ervaringsdeskundigen w vaak opgeleid of tewerkgesteld als
ervaringswerker of herstelcoach, wat ze combineren met hun eigen herstelervaring
met een bijkomende scholing. Ze kunnen op uiteenlopende zorgniveaus aan de slag en
krijgen hiervoor betaald.
2.2.4 KNELPUNTEN
- stigma rond psychische probl: stereotype, negatieve ideeën over mensen met
psychische probl
-> meest gestigmatiseerde groep: mensen met psychische aandoeningen
- complexiteit en versnippering van GGZ organisaties (geen samenhangend
zorglandschap door de bevoegdheidsverdeling tss federale en regionale overheden)
=> toegankelijkheid van de zorg is problematisch, mensen weten niet waar ze terecht
knn en de wachtlijsten zijn lang
-> om die probl op te lossen werden er overlegplatformen en regionale netwerken
geestelijke gezondheid opgericht: liggen verspreid over heel Vlaanderen en daarbinnen
werken verschillende zorg- en welzijnsorganisaties samen (bv. CGG, ziekenhuizen, huisartsen,
CAW …)
(20 voor volwassenen, 11 voor jongeren)
Psyche VZW (Steunpunt Geestelijke Gezondheid/ Te Gek!? + Vlaams overlegplatform):
- organisatie actief op heel wat domeinen binnen GGZ en lanceert activiteiten ter
bevordering van herstelgerichte zorg en mentale gezondheid
- richt dienstverlening naar mensen die professioneel bezig zijn met geestelijke
gezondheid
- 3 andere merken waaruit vzw bestaat:
▪ Publiekscampagnes van Te Gek!?
▪ OOGG
▪ Medewerkers van Tandem
2.2.5 BEROEPSVERENIGINGEN
= er zijn een tal van beroepsverenigingen voor professionals waarin overleg en afstemming
centraal staan:
- Belgische Federatie v Psychologen
- Vlaamse Vereniging voor Klinische Psychologen
- Vlaamse Vereniging voor Psychiatrie
- Beroepsvereniging voor Psychologisch Consulenten (BPC) = inspireert, verbindt en
vertegenwoordigt
▪ inspireert PC tot kwaliteitsvol werk en blijvende professionalisering
▪ verbindt PC’s met elkaar en faciliteert ontmoetingen
▪ vertegenwoordigt en verdedigt de identiteit van beroepsgroepen op een
integere en respectvolle manier
,2.3 AANBOD VAN GEESTELIJKE GEZONDHEID (GGZ) IN BELGIË
• huidige aanbod van organisatie van de Belgische GGZ -> PIRAMIDE-MODEL
= stelt een optimale mix van GGZ-diensten
voor, en peilt voor
een uitgebreid zorgaanbod, met de nadruk op
vroege
detectie en een brede beschikbaarheid van
laagdrempelige,
gemeenschapsgerichte ondersteuning
vlg. SUBSIDIARITEITSPRINICPE: eerst meest, persoonsgerichte, minst ingrijpende en
kortdurende zorgvorm, dan meer ingrijpende, meer gespecialiseerde hulp
-> grootste capaciteit voorzien in onderste zorgniveaus
-> de meer gespecialiseerde GGZ w afgestemd op de zorg die aangeboden w vanuit de
onderste zorgniveaus
structuur gebaseerd op STEPPED CARE PRINCIPE =
ECHELONMODEL = gebaseerd op het medische model van de
gezondheidszorg. Je krijgt zorg op het niveau dat bij je klachten
past. Het idee is om te beginnen met de minst intensieve,
simpelste behandeling en alleen als dat niet genoeg helpt, over te
stappen op zwaardere zorg = GETRAPTE ZORG
2.3.1 ZELFZORG
Beschrijving voor iedereen anders
Waar terecht? geen externe instantie
-> mindfulness, headspace, self help boeken
Dienst? informele dienst
2.3.2 INFORMELE ZORG
Beschrijving alle zorg en ondersteuning geboden door niet professionelen
Waar terecht? - MANTELZORG = de natuurlijke persoon die vanuit een sociale
en emotionele band een of meer personen met verminderd
zorgvermogen, helpt en ondersteunt in het dagelijks leven (bv.
buurvrouw) - vrijwilligerswerk
- PATIËNTVERENIGINGEN = dragen bij tot het welzijn vd
betrokkenen en hun naasten, door verschillende
ondersteuningsprojecten op te zetten en wederzijdse hulp/
informatie aan te bieden (vrijwilligers)
- BUDDYWERKING/ DUO-WERKING = een vrijwilliger wordt één op
één gekoppeld aan een persoon (of gezin) in een
maatschappelijk kwetsbare positie
- ZELFHULPGROEPEN (lotgenotencontact)
- MAATSCHAPPELIJKE DIENSTEN MET EEN DIRECT VERBAND MET
GGZ = werken samen met GGZ. (bv. OCMW, VDAB, ACTIRIS,
RVA, sociale huisvestigingsmaatschappijen, mutualiteiten,
lokale overheden, scholen …)
Dienst? informele dienst
, 2.3.3 EERSTELIJNSGEZONDHEIDSZORG
Beschrijving - laagdrempelig
- grote differentiatie in de cliëntenpopulatie
- generalistisch (dus minder gespecialiseerd, maar met kennis en
kunde op meerdere domeinen)
- werkt bij aanpak van problemen
- niet alle mensen met lichte problemen, ook mensen met zware
problemen stromen hierdoor
Waar terecht? - huisartsen = vaak eerste contactpunt
- wijkgezondheidscentra
- CAW
- teleonthaal
- zelfmoordlijn
- Awel
- Tejo
Dienst? formele hulpverlening
2.3.4 GGZ-DIENSTEN IN DE GEMEENSCHAP EN PSYCHIATRISCHE AFDELINGEN IN
ALGEMENE ZIEKENHUIZEN (PAAZ)
Beschrijving - meer gespecialiseerde hulpverlening
- specialiseren zich in een bepaalde doelgroep of probl
- behandeling vraagt meer tijd + intensiever
- kortdurende behandelingen in ziekenhuis
- lagere drempel dan psychiatrische ziekenhuizen
Waar terecht? - CGG
- IBW + PZT
- Initiatieven voor dagopvang
- voorzieningen voor psychosociale revalidatie v volwassenen
psychiatrische patiënten
- psychiatrische afdelingen in de algemene ziekenhuizen -> PAAZ
Dienst? formele hulpverlening
2.3.5 VOORZIENINGEN VOOR LANG VERBLIJF EN GESPECIALISEERDE AFDELINGEN
Beschrijving - vanaf het probl te erg w en langdurige opname zich opdringt
(gespecialiseerde hulpverlening)
MAAR: alleen wanneer het niet anders kan
- ‘3de lijn’
- als omgeving/ pers in gevaar loopt, pers niet meer voor zichzelf
kan zorgen
- COLLOCATIE = beschermende observatiemaatregel =
gedwongen opname wanneer de pers een gevaar vormt voor
zichzelf/ de omgeving
Waar terecht? - Residentiële behandelunits in de psychiatrische ziekenhuizen
- Forensisch psychiatrische centra (FPC’s)
Dienst? formele hulpverlening
2.3 GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG ONLINE
E-MENTAL HEALTH CARE = het gebruik van informatie en communicatietechnologieën ter
ondersteuning en verbetering van de GGZ
-> gebruikt voor preventie , diagnose, advies , behandeling, follow-up en langdurige hulp ->
voor verschillende doelgroepen
