Academiejaar
2024 - 2025
Socialezekerheidsrecht
,Inhoud
1 Thema 1: Sociale zekerheid en socialezekerheidsrecht.........................................................................................6
1.1 Wat is sociale zekerheid?............................................................................................................................6
1.1.1 Focus op alledaagse menselijke noden...........................................................................................6
1.1.2 Gebruikelijke betekenis...................................................................................................................6
1.1.3 Sociale zekerheid in zijn situationele/teleologische betekenis.......................................................7
1.1.4 Sociale zekerheid in zijn instrumentele betekenis..........................................................................8
1.2 Wat is socialezekerheidsrecht?..................................................................................................................9
1.2.1 Definitie...........................................................................................................................................9
1.2.2 Voorwerp & karakter van het socialezekerheidsrecht (stricto sensu)............................................9
1.2.3 Technieken: sociale verzekering & sociale bijstand......................................................................10
1.2.4 Het recht op sociale zekerheid als mensenrecht..........................................................................19
1.2.5 De verdeling van bevoegdheden in het domein van de sociale zekerheid..................................24
1.2.6 Omkadering van de regelgeving in het domein van de sociale zekerheid...................................25
1.3 Bijlagen......................................................................................................................................................27
2 Thema 2: Sociale verzekeringen naar Belgisch recht...........................................................................................32
2.1 Deel I: De verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen..................................33
2.1.1 Schets van de historische ontwikkeling........................................................................................33
2.1.2 Huidige basiswetgeving.................................................................................................................35
2.1.3 Verzekering geneeskundige verzorging........................................................................................36
2.1.4 De uitkeringsverzekering...............................................................................................................43
2.1.5 Administratieve organisatie..........................................................................................................47
2.1.6 Financiële organisatie....................................................................................................................48
2.1.7 Bijlagen..........................................................................................................................................48
2.2 Deel 2: De werkloosheidsverzekering.......................................................................................................50
2.2.1 Schets van de historische ontwikkeling........................................................................................50
2.2.2 Huidige basiswetgeving.................................................................................................................51
2.2.3 Doel...............................................................................................................................................51
2.2.4 Voorwaarden ter toekenning van prestaties................................................................................51
2.2.5 Voorziene prestaties.....................................................................................................................55
2.2.6 Administratieve en financiële organisatie.....................................................................................56
2.2.7 Bijlagen..........................................................................................................................................57
2.3 Deel 3: De gezinsbijslagenverzekering......................................................................................................59
2.3.1 Schets van de historische ontwikkeling........................................................................................60
2.3.2 Huidige basiswetgeving.................................................................................................................62
2.3.3 Doel...............................................................................................................................................62
2.3.4 Voorwaarden ter toekenning van prestaties................................................................................62
2.3.5 Prestaties.......................................................................................................................................63
Socialezekerheidsrecht |
, 2.3.6 Administratieve en financiële organisatie.....................................................................................66
2.3.7 Bijlagen..........................................................................................................................................68
2.4 Deel 4: De verplichte pensioenverzekeringen..........................................................................................69
2.4.1 Schets van de historische ontwikkeling........................................................................................70
2.4.2 Huidige basiswetgeving.................................................................................................................72
2.4.3 Doel...............................................................................................................................................73
2.4.4 Rustpensioenen (algemeen).........................................................................................................73
2.4.5 Bijzonder rustpensioen gewezen echtgenoot (werknemer of zelfstandige)................................77
2.4.6 Overlevingspensioenen (algemeen)..............................................................................................77
2.4.7 Bijzonder overlevingspensioen gewezen echtgenoot (ambtenaar).............................................79
2.4.8 Administratieve en financiële organisatie.....................................................................................79
2.5 Deel 5: Beginselen van de bijdrageregelingen & de indeling in beroepscategorieën..............................80
2.5.1 Beginselen van de bijdragenregelingen........................................................................................81
2.5.2 De indeling in beroepscategorieën...............................................................................................83
2.5.3 Bijlagen..........................................................................................................................................85
3.1 Tegemoetkomingen voor personen met een handicap...........................................................................86
3.1.1 Schets van de historische ontwikkeling........................................................................................86
3.1.2 Huidige basiswetgeving.................................................................................................................87
3.1.3 Doel...............................................................................................................................................87
3.1.4 Voorwaarden ter toekenning prestaties.......................................................................................87
3.1.5 Voorziene prestaties.....................................................................................................................89
3.1.6 Administratieve en financiële organisatie.....................................................................................90
3.2 Het recht op maatschappelijke integratie................................................................................................90
3.2.1 Schets van de historische ontwikkeling........................................................................................91
3.2.2 Huidige basiswetgeving.................................................................................................................91
3.2.3 Doel...............................................................................................................................................91
3.2.4 Voorwaarden ter toekenning prestaties.......................................................................................91
3.2.5 Voorziene prestaties.....................................................................................................................93
3.2.6 Administratieve en financiële organisatie.....................................................................................95
3.3 De inkomensgarantie voor ouderen.........................................................................................................96
3.3.1 Schets van de historische ontwikkeling........................................................................................96
3.3.2 Huidige basiswetgeving.................................................................................................................96
3.3.3 Doel...............................................................................................................................................96
3.3.4 Voorwaarden ter toekenning prestaties.......................................................................................96
3.3.5 Voorziene prestaties.....................................................................................................................97
3.3.6 Administratieve en financiële organisatie.....................................................................................98
3.4 Maatschappelijke dienstverlening van het OCMW..................................................................................98
3.4.1 Schets van de historische ontwikkeling........................................................................................98
Socialezekerheidsrecht |
, 3.4.2 Huidige basiswetgeving.................................................................................................................99
3.4.3 Doel.............................................................................................................................................100
3.4.4 Voorwaarden ter toekenning prestaties.....................................................................................100
3.4.5 Voorziene prestaties...................................................................................................................102
3.4.6 Administratieve en financiële organisatie...................................................................................103
3.4.7 Bijlagen........................................................................................................................................104
4 Administratief- en procesrechtelijke aspecten..................................................................................................105
4.1 Het handvest van de sociaal verzekerde................................................................................................105
4.1.1 Situering......................................................................................................................................105
4.1.2 Toepassingsgebied......................................................................................................................106
4.1.3 Algemene verplichtingen instellingen sociale zekerheid............................................................106
4.1.4 Regels inzake de toekenning van prestaties...............................................................................106
4.1.5 Terugvordering van onverschuldigd betaalde prestaties...........................................................107
4.2 Geschillenbeslechting.............................................................................................................................108
Doelstelling en inhoud opleidingsonderdeel
Bijbrengen basiskennis Belgisch socialezekerheidsrecht vanuit historisch, fundamenteel en
positiefrechtelijk perspectief
Socialezekerheidsrecht |
, Historisch bwz vs. overdreven positivisme. Geschiedenis van sociale zekerheid is belangrijk
om te begrijpen waarom dat stelsel bestaat.
- Basisbegrippen en de fundamentele beginselen kunnen omschrijven
- Ontstaansgeschiedenis en ratio legis diverse onderdelen socialezekerheidsrecht
kunnen toelichten
- Behandelde leerstof kunnen terugleiden tot toepasselijke wetgeving (omvattend en
technisch)
- Tijdens hoorcolleges overgedragen kennis van het positieve socialezekerheidsrecht
kunnen reproduceren
Algemene toelichting: inhoudelijk stramien onderwijs socialezekerheidsrecht BACH & MA
Algemene toelichting
Literatuur
- Handboek: J. Van Langendonck, Y. Jorens, F. Louckx, Handboek
socialezekerheidsrecht, Intersentia, 2023 (Elfde editie)
- Eventueel bijkomende documentatie via Blackboard
Evaluatie
Mondeling examen met schriftelijke voorbereiding
- Drie vragen, gericht op evaluatie kennis gedoceerde leerstof
- Gebruik wetgeving toegestaan, mits onbeschreven (cf. supra)!
Socialezekerheidsrecht |
, 1 Thema 1: Sociale zekerheid en socialezekerheidsrecht
Overzicht (HB p. 5-80, 101-117)
Wat is sociale zekerheid?
1. Focus op alledaagse menselijke noden
2. Gebruikelijke betekenis
3. Sociale zekerheid in zijn situationele/teleologische betekenis
4. Sociale zekerheid in de instrumentele betekenis
Wat is socialezekerheidsrecht?
1. Definitie
2. Voorwerp en karakter
3. Technieken: sociale verzekering en sociale bijstand
4. Het recht op sociale zekerheid als Mensenrecht
5. Verdeling van bevoegdheden
6. Omkadering van de regelgeving
1.1 Wat is sociale zekerheid?
1.1.1 Focus op alledaagse menselijke noden
- Kwetsbare persoon die in het ziekenhuis ligt en hulp nodig heeft; gezondheidszorg, maakt
kosten om medische hulp te verkrijgen, maar kan ook geen inkomsten verkrijgen uit arbeid.
Wat met kosten bij ziekte? En inkomstenverlies compenseren bij arbeidsongeschiktheid?
- Moederschap: nood aan medische begeleiding, medische kosten, recht om rust na bevalling.
- Rana Plaza (fabriek in Bangladesh), fabriek in Buggenhout: arbeidsongeval of beroepsziekte
Medische perikelen voorkomend in professionele arbeid nood aan medische zorg en
compensatie van inkomstenverlies: arbeidsongevallenverzekering.
- Handicap: verminderd verdienvermogen, verlies van zelfredzaamheid, nood aan aangepaste
hulp, bijkomende kosten.
- Werkloosheid: inkomstenverlies, armoede focus van sociale zekerheid; dat vermijden.
- Kinderen: kosten opvoeding en onderhoud ontwikkeling sociaal zekerheidsstelsel.
Specifieke bijslagen voor opvoeding en onderhoud van kinderen: gezinsbijslag, financiële
steun.
- Ouderdom: behoefte aan rust, verminderd verdienvermogen
Logica van onze samenleving:
- Kapitaal (zo veel ‘verdiend’ dat je niet meer moet werken)
- Arbeid (in levensonderhoud blijven voorzien, essentiële bron)
- Sociale verzekering (redden bij specifieke risico’s; werkloosheid, arbeidsongeschiktheid)
- Sociale bijstand (niet rekenen op sociale verzekering OCMW, extra vangnet voor mensen
die niet kunnen geholpen worden door de verzekering)
- Armoede
1.1.2 Gebruikelijke betekenis
(Van Dale): Sociale zekerheid:
- a) toestand waarbij voor allen de bezorgdheid voor gebrek wordt uitgesloten
- b) het geheel van instellingen en regelingen die dienen om deze toestand te verzekeren
twee benaderingen:
Socialezekerheidsrecht |
2024 - 2025
Socialezekerheidsrecht
,Inhoud
1 Thema 1: Sociale zekerheid en socialezekerheidsrecht.........................................................................................6
1.1 Wat is sociale zekerheid?............................................................................................................................6
1.1.1 Focus op alledaagse menselijke noden...........................................................................................6
1.1.2 Gebruikelijke betekenis...................................................................................................................6
1.1.3 Sociale zekerheid in zijn situationele/teleologische betekenis.......................................................7
1.1.4 Sociale zekerheid in zijn instrumentele betekenis..........................................................................8
1.2 Wat is socialezekerheidsrecht?..................................................................................................................9
1.2.1 Definitie...........................................................................................................................................9
1.2.2 Voorwerp & karakter van het socialezekerheidsrecht (stricto sensu)............................................9
1.2.3 Technieken: sociale verzekering & sociale bijstand......................................................................10
1.2.4 Het recht op sociale zekerheid als mensenrecht..........................................................................19
1.2.5 De verdeling van bevoegdheden in het domein van de sociale zekerheid..................................24
1.2.6 Omkadering van de regelgeving in het domein van de sociale zekerheid...................................25
1.3 Bijlagen......................................................................................................................................................27
2 Thema 2: Sociale verzekeringen naar Belgisch recht...........................................................................................32
2.1 Deel I: De verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen..................................33
2.1.1 Schets van de historische ontwikkeling........................................................................................33
2.1.2 Huidige basiswetgeving.................................................................................................................35
2.1.3 Verzekering geneeskundige verzorging........................................................................................36
2.1.4 De uitkeringsverzekering...............................................................................................................43
2.1.5 Administratieve organisatie..........................................................................................................47
2.1.6 Financiële organisatie....................................................................................................................48
2.1.7 Bijlagen..........................................................................................................................................48
2.2 Deel 2: De werkloosheidsverzekering.......................................................................................................50
2.2.1 Schets van de historische ontwikkeling........................................................................................50
2.2.2 Huidige basiswetgeving.................................................................................................................51
2.2.3 Doel...............................................................................................................................................51
2.2.4 Voorwaarden ter toekenning van prestaties................................................................................51
2.2.5 Voorziene prestaties.....................................................................................................................55
2.2.6 Administratieve en financiële organisatie.....................................................................................56
2.2.7 Bijlagen..........................................................................................................................................57
2.3 Deel 3: De gezinsbijslagenverzekering......................................................................................................59
2.3.1 Schets van de historische ontwikkeling........................................................................................60
2.3.2 Huidige basiswetgeving.................................................................................................................62
2.3.3 Doel...............................................................................................................................................62
2.3.4 Voorwaarden ter toekenning van prestaties................................................................................62
2.3.5 Prestaties.......................................................................................................................................63
Socialezekerheidsrecht |
, 2.3.6 Administratieve en financiële organisatie.....................................................................................66
2.3.7 Bijlagen..........................................................................................................................................68
2.4 Deel 4: De verplichte pensioenverzekeringen..........................................................................................69
2.4.1 Schets van de historische ontwikkeling........................................................................................70
2.4.2 Huidige basiswetgeving.................................................................................................................72
2.4.3 Doel...............................................................................................................................................73
2.4.4 Rustpensioenen (algemeen).........................................................................................................73
2.4.5 Bijzonder rustpensioen gewezen echtgenoot (werknemer of zelfstandige)................................77
2.4.6 Overlevingspensioenen (algemeen)..............................................................................................77
2.4.7 Bijzonder overlevingspensioen gewezen echtgenoot (ambtenaar).............................................79
2.4.8 Administratieve en financiële organisatie.....................................................................................79
2.5 Deel 5: Beginselen van de bijdrageregelingen & de indeling in beroepscategorieën..............................80
2.5.1 Beginselen van de bijdragenregelingen........................................................................................81
2.5.2 De indeling in beroepscategorieën...............................................................................................83
2.5.3 Bijlagen..........................................................................................................................................85
3.1 Tegemoetkomingen voor personen met een handicap...........................................................................86
3.1.1 Schets van de historische ontwikkeling........................................................................................86
3.1.2 Huidige basiswetgeving.................................................................................................................87
3.1.3 Doel...............................................................................................................................................87
3.1.4 Voorwaarden ter toekenning prestaties.......................................................................................87
3.1.5 Voorziene prestaties.....................................................................................................................89
3.1.6 Administratieve en financiële organisatie.....................................................................................90
3.2 Het recht op maatschappelijke integratie................................................................................................90
3.2.1 Schets van de historische ontwikkeling........................................................................................91
3.2.2 Huidige basiswetgeving.................................................................................................................91
3.2.3 Doel...............................................................................................................................................91
3.2.4 Voorwaarden ter toekenning prestaties.......................................................................................91
3.2.5 Voorziene prestaties.....................................................................................................................93
3.2.6 Administratieve en financiële organisatie.....................................................................................95
3.3 De inkomensgarantie voor ouderen.........................................................................................................96
3.3.1 Schets van de historische ontwikkeling........................................................................................96
3.3.2 Huidige basiswetgeving.................................................................................................................96
3.3.3 Doel...............................................................................................................................................96
3.3.4 Voorwaarden ter toekenning prestaties.......................................................................................96
3.3.5 Voorziene prestaties.....................................................................................................................97
3.3.6 Administratieve en financiële organisatie.....................................................................................98
3.4 Maatschappelijke dienstverlening van het OCMW..................................................................................98
3.4.1 Schets van de historische ontwikkeling........................................................................................98
Socialezekerheidsrecht |
, 3.4.2 Huidige basiswetgeving.................................................................................................................99
3.4.3 Doel.............................................................................................................................................100
3.4.4 Voorwaarden ter toekenning prestaties.....................................................................................100
3.4.5 Voorziene prestaties...................................................................................................................102
3.4.6 Administratieve en financiële organisatie...................................................................................103
3.4.7 Bijlagen........................................................................................................................................104
4 Administratief- en procesrechtelijke aspecten..................................................................................................105
4.1 Het handvest van de sociaal verzekerde................................................................................................105
4.1.1 Situering......................................................................................................................................105
4.1.2 Toepassingsgebied......................................................................................................................106
4.1.3 Algemene verplichtingen instellingen sociale zekerheid............................................................106
4.1.4 Regels inzake de toekenning van prestaties...............................................................................106
4.1.5 Terugvordering van onverschuldigd betaalde prestaties...........................................................107
4.2 Geschillenbeslechting.............................................................................................................................108
Doelstelling en inhoud opleidingsonderdeel
Bijbrengen basiskennis Belgisch socialezekerheidsrecht vanuit historisch, fundamenteel en
positiefrechtelijk perspectief
Socialezekerheidsrecht |
, Historisch bwz vs. overdreven positivisme. Geschiedenis van sociale zekerheid is belangrijk
om te begrijpen waarom dat stelsel bestaat.
- Basisbegrippen en de fundamentele beginselen kunnen omschrijven
- Ontstaansgeschiedenis en ratio legis diverse onderdelen socialezekerheidsrecht
kunnen toelichten
- Behandelde leerstof kunnen terugleiden tot toepasselijke wetgeving (omvattend en
technisch)
- Tijdens hoorcolleges overgedragen kennis van het positieve socialezekerheidsrecht
kunnen reproduceren
Algemene toelichting: inhoudelijk stramien onderwijs socialezekerheidsrecht BACH & MA
Algemene toelichting
Literatuur
- Handboek: J. Van Langendonck, Y. Jorens, F. Louckx, Handboek
socialezekerheidsrecht, Intersentia, 2023 (Elfde editie)
- Eventueel bijkomende documentatie via Blackboard
Evaluatie
Mondeling examen met schriftelijke voorbereiding
- Drie vragen, gericht op evaluatie kennis gedoceerde leerstof
- Gebruik wetgeving toegestaan, mits onbeschreven (cf. supra)!
Socialezekerheidsrecht |
, 1 Thema 1: Sociale zekerheid en socialezekerheidsrecht
Overzicht (HB p. 5-80, 101-117)
Wat is sociale zekerheid?
1. Focus op alledaagse menselijke noden
2. Gebruikelijke betekenis
3. Sociale zekerheid in zijn situationele/teleologische betekenis
4. Sociale zekerheid in de instrumentele betekenis
Wat is socialezekerheidsrecht?
1. Definitie
2. Voorwerp en karakter
3. Technieken: sociale verzekering en sociale bijstand
4. Het recht op sociale zekerheid als Mensenrecht
5. Verdeling van bevoegdheden
6. Omkadering van de regelgeving
1.1 Wat is sociale zekerheid?
1.1.1 Focus op alledaagse menselijke noden
- Kwetsbare persoon die in het ziekenhuis ligt en hulp nodig heeft; gezondheidszorg, maakt
kosten om medische hulp te verkrijgen, maar kan ook geen inkomsten verkrijgen uit arbeid.
Wat met kosten bij ziekte? En inkomstenverlies compenseren bij arbeidsongeschiktheid?
- Moederschap: nood aan medische begeleiding, medische kosten, recht om rust na bevalling.
- Rana Plaza (fabriek in Bangladesh), fabriek in Buggenhout: arbeidsongeval of beroepsziekte
Medische perikelen voorkomend in professionele arbeid nood aan medische zorg en
compensatie van inkomstenverlies: arbeidsongevallenverzekering.
- Handicap: verminderd verdienvermogen, verlies van zelfredzaamheid, nood aan aangepaste
hulp, bijkomende kosten.
- Werkloosheid: inkomstenverlies, armoede focus van sociale zekerheid; dat vermijden.
- Kinderen: kosten opvoeding en onderhoud ontwikkeling sociaal zekerheidsstelsel.
Specifieke bijslagen voor opvoeding en onderhoud van kinderen: gezinsbijslag, financiële
steun.
- Ouderdom: behoefte aan rust, verminderd verdienvermogen
Logica van onze samenleving:
- Kapitaal (zo veel ‘verdiend’ dat je niet meer moet werken)
- Arbeid (in levensonderhoud blijven voorzien, essentiële bron)
- Sociale verzekering (redden bij specifieke risico’s; werkloosheid, arbeidsongeschiktheid)
- Sociale bijstand (niet rekenen op sociale verzekering OCMW, extra vangnet voor mensen
die niet kunnen geholpen worden door de verzekering)
- Armoede
1.1.2 Gebruikelijke betekenis
(Van Dale): Sociale zekerheid:
- a) toestand waarbij voor allen de bezorgdheid voor gebrek wordt uitgesloten
- b) het geheel van instellingen en regelingen die dienen om deze toestand te verzekeren
twee benaderingen:
Socialezekerheidsrecht |
