Sociologie ’25-‘26
Introductie ............................................................................................................... 1
1. Sociologische kennismaking .............................................................................. 1
2. Introductie OLOD Sociologie (Studiewijzer) ......................................................... 2
4. Sociologie: inhoudelijk....................................................................................... 3
Hoofdstuk 1: Een mens leeft nooit alleen ................................................................... 5
1. De mens maakt de samenleving ......................................................................... 5
1.1 Mensen maken de samenleving: interactie tussen individuen .......................... 5
1.1.1 Hoe komt het dat we kunnen samen-leven? Hoe maken we de ‘samen’-
leving mogelijk? ............................................................................................. 5
1.1.2 Waarom is die gelijke interpretatie van de situatie belangrijk? ................... 6
1.1.3 Hoe maakt de mens de ‘samenleving’ (met gedeelde betekenissen en
bijhorende voorspelbare interactiepatronen)? .................................................. 7
1.1.4 Thomas-Theorema in de praktijk ............................................................. 8
1.1.5 Orthopedagogisch grondplan ................................................................. 8
1.2 Groepen en organisaties maken de samenleving ............................................ 8
1.2.1 Groep: definitie en kenmerken ................................................................ 8
1.2.2 Soorten groepen .................................................................................... 9
1.2.3 Organisatie: definitie en kenmerken ...................................................... 10
1.2.4 Orthopedagogisch grondplan ............................................................... 11
1.3 Instituties maken de samenleving ............................................................... 11
1.3.1 Instituties: definitie/kenmerken ............................................................ 12
1.3.2 Vraag: is kledij een institutie? ................................................................ 14
1.3.3 Orthopedagogisch grondplan ............................................................... 15
2. De samenleving maakt de mens ....................................................................... 15
2.1 Structuren in de samenleving maken de mens ............................................. 15
2.1.1 Functionalistische visie ........................................................................ 16
2.1.2 Visie conflictsociologie ........................................................................ 16
2.1.3 Functionalistische visie >< conflictsociologie ........................................ 17
2.2 Culturen in de samenleving maken de mens ................................................ 17
2.2.1 Wat is cultuur? .................................................................................... 17
2.2.2 Wat is de INHOUD en functie van cultuur? ............................................. 17
,Sociologie ’25-‘26
2.2.3 Reflectie 1: Cultuur evolueert en is plaatsafhankelijk.............................. 19
2.2.4 Reflectie 2: Cultuur of culturen? ........................................................... 20
Hoofdstuk 2: Interacties op micro-, meso- en macroniveau ....................................... 21
1. Microniveau: interacties tussen individuen ........................................................ 21
1.1 Het symbolisch interactionisme .................................................................. 21
1.1.1 Hoe ontstaat onze identiteit via symbolische interacties? ....................... 22
1.2 Roltheorie.................................................................................................. 24
1.2.1 Sociale posities en rollen...................................................................... 24
1.2.2 Rolconflicten ....................................................................................... 25
1.2.3 Determinisme of zelfreflectie? .............................................................. 26
1.3 Dramaturgische benadering ........................................................................ 26
1.4 Ruiltheorie ................................................................................................. 28
1.5 Speltheorie ................................................................................................ 29
2. Mesoniveau: interacties binnen een organisatie................................................. 30
Achtergrond informatie ................................................................................. 30
2.1 Max Weber (1864-1920) .............................................................................. 32
2.1.1 Kenmerken van bureaucratische organisaties ........................................ 33
2.1.2 Nadelen van bureaucratie .................................................................... 34
2.1.3 Wat kunnen we van Weber leren als PGO in een voorziening ................... 37
3. Macroniveau: interacties in de gehele samenleving............................................ 37
3.1 Algemene historische perspectieven ........................................................... 37
3.1.1 Tönnies (1855-1936) ............................................................................. 37
3.1.2 Durkheim (1858-1917) .......................................................................... 38
Overzicht: interacties op meso- en macroniveau (rond 1900) .............................. 39
3.2 Een actuele blik op het macroniveau ........................................................... 39
3.2.1 Welvaartsstaat .................................................................................... 39
Ontstaan van de welvaartsstaat .................................................................... 41
3.2.2 Globalisering ....................................................................................... 42
3.2.2.1 Economische dimensie.................................................................. 42
3.2.2.2 Politieke dimensie ......................................................................... 43
,Sociologie ’25-‘26
3.2.2.3 Culturele dimensie ........................................................................ 43
3.2.2.4 Sociale dimensie ........................................................................... 43
Hoofdstuk 3: Socialisatie ........................................................................................ 45
1. Klassieke benadering ....................................................................................... 45
1.1 Wat is socialisatie volgens de klassieke benadering? .................................... 45
1.2 Wie socialiseert wie in de klassieke benadering? .......................................... 46
1.3 Hoe werkt de socialisatie volgens de klassieke benadering?.......................... 46
1.3.1 Sociale controle en sancties ................................................................. 46
1.3.1.1 Macht en gezag bij externe sociale controle en sancties ................... 47
1.3.1.2 Extreme externe sociale controle: total institutions .......................... 47
1.3.2 De rol van de school bij socialisatie ....................................................... 49
1.3.3 Socialisatie is di erentieel.................................................................... 50
2. Socialisatie in de symbolische samenleving ...................................................... 51
2.1 Symbolische socialisatie ............................................................................ 51
2.2 Voorbeeld symbolische socialisatie ............................................................ 53
2.3 Domeinen voor symbolische socialisatie ..................................................... 53
2.4 De (symbolische) mens als voorspelbaar uniek ............................................... 55
2.5 Ongelijkheid in de symbolische samenleving ................................................... 56
Hoofdstuk 4: Deviantie en criminaliteit .................................................................... 57
1. Wat is deviantie? ............................................................................................. 57
1.1 Wat is het verschil tussen deviantie en criminaliteit? .................................... 57
1.2 Zijn deviantie en criminaliteit voor iedereen hetzelfde? ................................. 58
2. Verklaringsmodellen voor deviantie en crimineel gedrag..................................... 58
2.1 Durkheim: Anomie ..................................................................................... 58
2.2 Merton: anomie ......................................................................................... 59
2.3 Di erentiële associatie volgens Sutherland ................................................. 60
2.4 Social labeling ........................................................................................... 61
2.4.1 Labeling op microniveau ...................................................................... 61
2.4.2 Labeling op macroniveau ..................................................................... 61
3. Deviantie en criminaliteit bestrijden.................................................................. 62
, Sociologie ’25-‘26
3.1 De fundamentele attributiefout bij criminaliteit ............................................ 62
Hoofdstuk 5: Sociale stratificatie ............................................................................. 64
1. Basisbegrippen ............................................................................................... 64
2. Sociologische visies op stratificatie .................................................................. 65
2.1 Sociale stratificatie volgens Marx ................................................................ 65
2.2 Sociale stratificatie volgens Weber .............................................................. 65
2.3 Sociale stratificatie volgens Warner en Lunt ................................................. 66
3. Basissystemen van stratificatie ........................................................................ 66
4. Ongelijkheid in beeld ....................................................................................... 68
4.1 Geld (inkomen) .......................................................................................... 68
4.2 Arbeid ....................................................................................................... 70
4.2.1 Ongelijke verdeling kwaliteitsvolle jobs .................................................. 70
4.2.2 Ongelijke toegang tot de arbeidsmarkt .................................................. 71
4.3 Onderwijs .................................................................................................. 72
4.4 Wonen/huisvesting .................................................................................... 74
4.5 Gezondheid ............................................................................................... 75
Hoofdstuk 6: Stratificatie volgens Bourdieu .............................................................. 77
1. Meritocratie .................................................................................................... 77
2. Stratificatie volgens Bourdieu ........................................................................... 77
3. Kernideeën ..................................................................................................... 78
3.1 Velden ....................................................................................................... 78
3.2 Kapitaal: economisch, sociaal en cultureel .................................................. 78
3.3 Habitus en smaak ...................................................................................... 79
3. Reproductie sociale ongelijkheid volgens Bourdieu............................................ 80
Hoofdstuk 7: intersectionaliteit ............................................................................... 83
1. Historische context ......................................................................................... 83
Wat is feminisme? ........................................................................................... 83
Wat is de burgerrechtenbeweging? ................................................................... 84
2. Wat is intersectionaliteit?................................................................................. 84
De as etniciteit ................................................................................................ 86
Introductie ............................................................................................................... 1
1. Sociologische kennismaking .............................................................................. 1
2. Introductie OLOD Sociologie (Studiewijzer) ......................................................... 2
4. Sociologie: inhoudelijk....................................................................................... 3
Hoofdstuk 1: Een mens leeft nooit alleen ................................................................... 5
1. De mens maakt de samenleving ......................................................................... 5
1.1 Mensen maken de samenleving: interactie tussen individuen .......................... 5
1.1.1 Hoe komt het dat we kunnen samen-leven? Hoe maken we de ‘samen’-
leving mogelijk? ............................................................................................. 5
1.1.2 Waarom is die gelijke interpretatie van de situatie belangrijk? ................... 6
1.1.3 Hoe maakt de mens de ‘samenleving’ (met gedeelde betekenissen en
bijhorende voorspelbare interactiepatronen)? .................................................. 7
1.1.4 Thomas-Theorema in de praktijk ............................................................. 8
1.1.5 Orthopedagogisch grondplan ................................................................. 8
1.2 Groepen en organisaties maken de samenleving ............................................ 8
1.2.1 Groep: definitie en kenmerken ................................................................ 8
1.2.2 Soorten groepen .................................................................................... 9
1.2.3 Organisatie: definitie en kenmerken ...................................................... 10
1.2.4 Orthopedagogisch grondplan ............................................................... 11
1.3 Instituties maken de samenleving ............................................................... 11
1.3.1 Instituties: definitie/kenmerken ............................................................ 12
1.3.2 Vraag: is kledij een institutie? ................................................................ 14
1.3.3 Orthopedagogisch grondplan ............................................................... 15
2. De samenleving maakt de mens ....................................................................... 15
2.1 Structuren in de samenleving maken de mens ............................................. 15
2.1.1 Functionalistische visie ........................................................................ 16
2.1.2 Visie conflictsociologie ........................................................................ 16
2.1.3 Functionalistische visie >< conflictsociologie ........................................ 17
2.2 Culturen in de samenleving maken de mens ................................................ 17
2.2.1 Wat is cultuur? .................................................................................... 17
2.2.2 Wat is de INHOUD en functie van cultuur? ............................................. 17
,Sociologie ’25-‘26
2.2.3 Reflectie 1: Cultuur evolueert en is plaatsafhankelijk.............................. 19
2.2.4 Reflectie 2: Cultuur of culturen? ........................................................... 20
Hoofdstuk 2: Interacties op micro-, meso- en macroniveau ....................................... 21
1. Microniveau: interacties tussen individuen ........................................................ 21
1.1 Het symbolisch interactionisme .................................................................. 21
1.1.1 Hoe ontstaat onze identiteit via symbolische interacties? ....................... 22
1.2 Roltheorie.................................................................................................. 24
1.2.1 Sociale posities en rollen...................................................................... 24
1.2.2 Rolconflicten ....................................................................................... 25
1.2.3 Determinisme of zelfreflectie? .............................................................. 26
1.3 Dramaturgische benadering ........................................................................ 26
1.4 Ruiltheorie ................................................................................................. 28
1.5 Speltheorie ................................................................................................ 29
2. Mesoniveau: interacties binnen een organisatie................................................. 30
Achtergrond informatie ................................................................................. 30
2.1 Max Weber (1864-1920) .............................................................................. 32
2.1.1 Kenmerken van bureaucratische organisaties ........................................ 33
2.1.2 Nadelen van bureaucratie .................................................................... 34
2.1.3 Wat kunnen we van Weber leren als PGO in een voorziening ................... 37
3. Macroniveau: interacties in de gehele samenleving............................................ 37
3.1 Algemene historische perspectieven ........................................................... 37
3.1.1 Tönnies (1855-1936) ............................................................................. 37
3.1.2 Durkheim (1858-1917) .......................................................................... 38
Overzicht: interacties op meso- en macroniveau (rond 1900) .............................. 39
3.2 Een actuele blik op het macroniveau ........................................................... 39
3.2.1 Welvaartsstaat .................................................................................... 39
Ontstaan van de welvaartsstaat .................................................................... 41
3.2.2 Globalisering ....................................................................................... 42
3.2.2.1 Economische dimensie.................................................................. 42
3.2.2.2 Politieke dimensie ......................................................................... 43
,Sociologie ’25-‘26
3.2.2.3 Culturele dimensie ........................................................................ 43
3.2.2.4 Sociale dimensie ........................................................................... 43
Hoofdstuk 3: Socialisatie ........................................................................................ 45
1. Klassieke benadering ....................................................................................... 45
1.1 Wat is socialisatie volgens de klassieke benadering? .................................... 45
1.2 Wie socialiseert wie in de klassieke benadering? .......................................... 46
1.3 Hoe werkt de socialisatie volgens de klassieke benadering?.......................... 46
1.3.1 Sociale controle en sancties ................................................................. 46
1.3.1.1 Macht en gezag bij externe sociale controle en sancties ................... 47
1.3.1.2 Extreme externe sociale controle: total institutions .......................... 47
1.3.2 De rol van de school bij socialisatie ....................................................... 49
1.3.3 Socialisatie is di erentieel.................................................................... 50
2. Socialisatie in de symbolische samenleving ...................................................... 51
2.1 Symbolische socialisatie ............................................................................ 51
2.2 Voorbeeld symbolische socialisatie ............................................................ 53
2.3 Domeinen voor symbolische socialisatie ..................................................... 53
2.4 De (symbolische) mens als voorspelbaar uniek ............................................... 55
2.5 Ongelijkheid in de symbolische samenleving ................................................... 56
Hoofdstuk 4: Deviantie en criminaliteit .................................................................... 57
1. Wat is deviantie? ............................................................................................. 57
1.1 Wat is het verschil tussen deviantie en criminaliteit? .................................... 57
1.2 Zijn deviantie en criminaliteit voor iedereen hetzelfde? ................................. 58
2. Verklaringsmodellen voor deviantie en crimineel gedrag..................................... 58
2.1 Durkheim: Anomie ..................................................................................... 58
2.2 Merton: anomie ......................................................................................... 59
2.3 Di erentiële associatie volgens Sutherland ................................................. 60
2.4 Social labeling ........................................................................................... 61
2.4.1 Labeling op microniveau ...................................................................... 61
2.4.2 Labeling op macroniveau ..................................................................... 61
3. Deviantie en criminaliteit bestrijden.................................................................. 62
, Sociologie ’25-‘26
3.1 De fundamentele attributiefout bij criminaliteit ............................................ 62
Hoofdstuk 5: Sociale stratificatie ............................................................................. 64
1. Basisbegrippen ............................................................................................... 64
2. Sociologische visies op stratificatie .................................................................. 65
2.1 Sociale stratificatie volgens Marx ................................................................ 65
2.2 Sociale stratificatie volgens Weber .............................................................. 65
2.3 Sociale stratificatie volgens Warner en Lunt ................................................. 66
3. Basissystemen van stratificatie ........................................................................ 66
4. Ongelijkheid in beeld ....................................................................................... 68
4.1 Geld (inkomen) .......................................................................................... 68
4.2 Arbeid ....................................................................................................... 70
4.2.1 Ongelijke verdeling kwaliteitsvolle jobs .................................................. 70
4.2.2 Ongelijke toegang tot de arbeidsmarkt .................................................. 71
4.3 Onderwijs .................................................................................................. 72
4.4 Wonen/huisvesting .................................................................................... 74
4.5 Gezondheid ............................................................................................... 75
Hoofdstuk 6: Stratificatie volgens Bourdieu .............................................................. 77
1. Meritocratie .................................................................................................... 77
2. Stratificatie volgens Bourdieu ........................................................................... 77
3. Kernideeën ..................................................................................................... 78
3.1 Velden ....................................................................................................... 78
3.2 Kapitaal: economisch, sociaal en cultureel .................................................. 78
3.3 Habitus en smaak ...................................................................................... 79
3. Reproductie sociale ongelijkheid volgens Bourdieu............................................ 80
Hoofdstuk 7: intersectionaliteit ............................................................................... 83
1. Historische context ......................................................................................... 83
Wat is feminisme? ........................................................................................... 83
Wat is de burgerrechtenbeweging? ................................................................... 84
2. Wat is intersectionaliteit?................................................................................. 84
De as etniciteit ................................................................................................ 86
