Algemene orthopedagogiek
Inhoudstabel
Hoofdstuk 1: De identiteit van de orthopedagogiek 2
Hoofdstuk 2: De definitie(s) van de orthopedagogiek 4
Hoofdstuk 3: De geschiedenis van de orthopedagogie 5
Hoofdstuk 4: Paradigamaverschuivigen ih orthopedagogisch werkveld 10
Hoofdstuk 5: Het burgerschapmodel onder de loep 15
Hoofdstuk 6: Het vak van opvoeder/begeleider in beweging 19
Hoofdstuk 7: De orthovisie 21
Hoofdstuk 8: De presentiebenadering 24
Hoofdstuk 9: Contextuele hulpverlening 32
Hoofdstuk 10: Genogram en ecogram 36
1
,Hoofdstuk 1: De identiteit van de orthopedagogiek
1. Pedagogiek vs. orthopedagogiek
Pedagogiek = de wetenschap die de opvoeding bestudeert
- Gericht op het ‘normale’ kind
- Problemen in de dagdagelijkse opvoeding
Orthopedagogiek = de wetenschap die de bijzondere opvoeding als object heeft
- Ortho = griekse woord “ortho”: de juiste weg
- Ped = griekse woord “pais”: kind
- Agogiek = griekse woord “agogein”: leiden
Ortho-agogiek = de wetenschap die zich bezig houdt met het opvoeden van volwassenen
OrthopedagogieK = de wetenschap, het theoretische deel
Orthopedagogie = verwijzen naar de praktijk, het doen
2. Algemene vs. bijzondere orthopedagogiek
Algemene: inzoomen op de algemene thema’s, niet specifiek voor één doelgroep
Bijzondere: inzoomen op een specifieke doelgroep
3. Orthopedagogiek als wetenschap
Praktijkkennis = de kennis die je opdoet door in het veld te staan (ervaringen opdoen)
Praktijktheorie = het bewust zijn van de kennis die je opdoet, deze ga je toetsen
Theoretische kennis = de kennis die je opdoet uit wetenschappelijk onderzoek
Orthopedagogiek is een praktijkwetenschap
De wetenschap staat helemaal ten dienste van de praktijk.
De dagdagelijkse praktijk is constant beïnvloed door de theorie.
Orthopedagogiek is een dialoog-gestuurde wetenschap
Van het deskunigheidsmodel dialooggestuurd model
- Insiderperspectief: we nemen het perspectief van de persoon in kwestie mee in rekening
- Ervaringsdeskundigheid: andere mensen die al meer ervaring hebben met de persoon in
kwestie, diens perspectief ook mee in rekening nemen
2
,We moeten in dialoog gaan, want iedereen zijn inbreng is gelijkwaardig!
Orthopedagogiek is een eclectische wetenschap
We gaan naar alle wetenschappen kijken, en hieruit de dingen halen die we nodig hebben!
Eclectisch = het combineren van verschillende aspecten om een betere kijk te krijgen op het
onderwerp.
Orthopedagogiek is een integratieve wetenschap
We gaan alle informatie samenvoegen tot één logisch samenhangend geheel.
- Maakt gebruik van andere wetenschappen
- Maar heeft ook eigen theorieën
Orthopedagogiek is een handelingswetenschap
Een wetenschap dat gericht is op het handelen.
- De hulpvraag van de cliënt staat voorop
- Verbeteren van de kwaliteit van leven staat centraal
Het maakt gebruik van hermeneutische methoden
= We gaan niet proberen te verklaren, maar wel te begrijpen om dan samen met cliënt tot een
antwoord te komen.
Maakt gebruik van een holistische benadering
= We gaan kijken naar het volledige geheel!
Orthopedagogiek is een reflectieve wetenschap
We gaan terugblikken naar voorgaande handelingen.
“Stilstaan bij je handelen is vooruit gaan.”
- Werkt dit eigenlijk wel?
- Heeft dit het gewenste effect?
4. Orthopedagogiek vanuit het internationaal perspectief
Het begrip orthopedagogiek bestaat niet overal in de wereld.
Orthopedagogiek wordt niet als aparte tak gezien, het valt onder ‘social work’ in sommige landen.
3
, Hoofdstuk 2: De definitie(s) van de orthopedagogiek
1. Klassieke definities
Orthopedagogiek is een wetenschap
Wat onderzoekt de orthopedagogiek? = studieobject
Wat wilt de orthopedagogiek bereiken? = doel
Klassieke en moderne definities
Klassieke definities Moderne definities
Studie-object Het afwijkende kind De persoon én zijn omgeving *
Doel Iets beschrijven Handelingsgericht, methodisch
hulpverlenen, ook preventief
* “zijn omgeving” = het ecologisch perspectief
Voorbeeld klassieke definitie:
Heilpedagogiek (= orthopedagogiek) is de leer over de opvoeding, het onderwijs en de
maatschappelijke zorg m.b.t. al die kinderen van wie de lichamelijk-psychische ontwikkeling blijvend
belemmerd wordt.”
Wat is het studieobject ?
Wat is het doel ?
Voorbeeld modere definitie:
“De wetenschap over en ten bate van de hulpverlening aan betrokkenen in een stagnerende
opvoeding.”
Wat is het studieobject ?
Wat is het doel ?
2. Definities
Deficit-denken = Ouders kunnen minder en leren moeilijker dingen aan
Problematische opvoedingssituatie = POS = wanneer de ontwikkelings- en onplooiingskansen van de
minderjarige er onder leiden ( = VOS = Verontrustende situatie)
Methodisch hulpverlenen = cyclisch proces, bevat een aantal stappen.
Ecologisch perspectief = met het oog op een duurzaam verder leven
Handelingsgericht = een systematische manier van werken
Preventief hulpverlenen = hulp verlenen vooraleer het erger wordt
4
Inhoudstabel
Hoofdstuk 1: De identiteit van de orthopedagogiek 2
Hoofdstuk 2: De definitie(s) van de orthopedagogiek 4
Hoofdstuk 3: De geschiedenis van de orthopedagogie 5
Hoofdstuk 4: Paradigamaverschuivigen ih orthopedagogisch werkveld 10
Hoofdstuk 5: Het burgerschapmodel onder de loep 15
Hoofdstuk 6: Het vak van opvoeder/begeleider in beweging 19
Hoofdstuk 7: De orthovisie 21
Hoofdstuk 8: De presentiebenadering 24
Hoofdstuk 9: Contextuele hulpverlening 32
Hoofdstuk 10: Genogram en ecogram 36
1
,Hoofdstuk 1: De identiteit van de orthopedagogiek
1. Pedagogiek vs. orthopedagogiek
Pedagogiek = de wetenschap die de opvoeding bestudeert
- Gericht op het ‘normale’ kind
- Problemen in de dagdagelijkse opvoeding
Orthopedagogiek = de wetenschap die de bijzondere opvoeding als object heeft
- Ortho = griekse woord “ortho”: de juiste weg
- Ped = griekse woord “pais”: kind
- Agogiek = griekse woord “agogein”: leiden
Ortho-agogiek = de wetenschap die zich bezig houdt met het opvoeden van volwassenen
OrthopedagogieK = de wetenschap, het theoretische deel
Orthopedagogie = verwijzen naar de praktijk, het doen
2. Algemene vs. bijzondere orthopedagogiek
Algemene: inzoomen op de algemene thema’s, niet specifiek voor één doelgroep
Bijzondere: inzoomen op een specifieke doelgroep
3. Orthopedagogiek als wetenschap
Praktijkkennis = de kennis die je opdoet door in het veld te staan (ervaringen opdoen)
Praktijktheorie = het bewust zijn van de kennis die je opdoet, deze ga je toetsen
Theoretische kennis = de kennis die je opdoet uit wetenschappelijk onderzoek
Orthopedagogiek is een praktijkwetenschap
De wetenschap staat helemaal ten dienste van de praktijk.
De dagdagelijkse praktijk is constant beïnvloed door de theorie.
Orthopedagogiek is een dialoog-gestuurde wetenschap
Van het deskunigheidsmodel dialooggestuurd model
- Insiderperspectief: we nemen het perspectief van de persoon in kwestie mee in rekening
- Ervaringsdeskundigheid: andere mensen die al meer ervaring hebben met de persoon in
kwestie, diens perspectief ook mee in rekening nemen
2
,We moeten in dialoog gaan, want iedereen zijn inbreng is gelijkwaardig!
Orthopedagogiek is een eclectische wetenschap
We gaan naar alle wetenschappen kijken, en hieruit de dingen halen die we nodig hebben!
Eclectisch = het combineren van verschillende aspecten om een betere kijk te krijgen op het
onderwerp.
Orthopedagogiek is een integratieve wetenschap
We gaan alle informatie samenvoegen tot één logisch samenhangend geheel.
- Maakt gebruik van andere wetenschappen
- Maar heeft ook eigen theorieën
Orthopedagogiek is een handelingswetenschap
Een wetenschap dat gericht is op het handelen.
- De hulpvraag van de cliënt staat voorop
- Verbeteren van de kwaliteit van leven staat centraal
Het maakt gebruik van hermeneutische methoden
= We gaan niet proberen te verklaren, maar wel te begrijpen om dan samen met cliënt tot een
antwoord te komen.
Maakt gebruik van een holistische benadering
= We gaan kijken naar het volledige geheel!
Orthopedagogiek is een reflectieve wetenschap
We gaan terugblikken naar voorgaande handelingen.
“Stilstaan bij je handelen is vooruit gaan.”
- Werkt dit eigenlijk wel?
- Heeft dit het gewenste effect?
4. Orthopedagogiek vanuit het internationaal perspectief
Het begrip orthopedagogiek bestaat niet overal in de wereld.
Orthopedagogiek wordt niet als aparte tak gezien, het valt onder ‘social work’ in sommige landen.
3
, Hoofdstuk 2: De definitie(s) van de orthopedagogiek
1. Klassieke definities
Orthopedagogiek is een wetenschap
Wat onderzoekt de orthopedagogiek? = studieobject
Wat wilt de orthopedagogiek bereiken? = doel
Klassieke en moderne definities
Klassieke definities Moderne definities
Studie-object Het afwijkende kind De persoon én zijn omgeving *
Doel Iets beschrijven Handelingsgericht, methodisch
hulpverlenen, ook preventief
* “zijn omgeving” = het ecologisch perspectief
Voorbeeld klassieke definitie:
Heilpedagogiek (= orthopedagogiek) is de leer over de opvoeding, het onderwijs en de
maatschappelijke zorg m.b.t. al die kinderen van wie de lichamelijk-psychische ontwikkeling blijvend
belemmerd wordt.”
Wat is het studieobject ?
Wat is het doel ?
Voorbeeld modere definitie:
“De wetenschap over en ten bate van de hulpverlening aan betrokkenen in een stagnerende
opvoeding.”
Wat is het studieobject ?
Wat is het doel ?
2. Definities
Deficit-denken = Ouders kunnen minder en leren moeilijker dingen aan
Problematische opvoedingssituatie = POS = wanneer de ontwikkelings- en onplooiingskansen van de
minderjarige er onder leiden ( = VOS = Verontrustende situatie)
Methodisch hulpverlenen = cyclisch proces, bevat een aantal stappen.
Ecologisch perspectief = met het oog op een duurzaam verder leven
Handelingsgericht = een systematische manier van werken
Preventief hulpverlenen = hulp verlenen vooraleer het erger wordt
4
