Samenvatting ortho

Inleiding

Definitie - bepaling


Orthopedie = gebied van geneeskunde dat zich bezig houdt met behoud en herstel vd functie vh locomotorisch stelsel
 locomotorisch stelsel = skelet, gewrichten en hiermede betrekking hebbende structuren
 <Gr: ‘orthos’ = recht ; ‘paidion’ = kind
→ mbv mechanische, heelkundige en geneeskundige middelen
 mechanisch vb. orthese
 heelkundig vb. heupprothese
 geneeskundig vb. ontstekingsremmers


Kinesiologie = studie der bewegingen
Biomechanica = toepassing van mechanische principes op locomotorisch stelsel


Orthopedisch chirurg = gespecialiseerd in diagnose, behandeling, preventie en herstel stoornissen aan steun- en
bewegingsapparaat
 storingen w veroorzaakt door dysfunctie, vormverandering of beschadiging van anatomische structuren van
menselijk bewegingsstelsel (botten, kraakbeen, gewrichten, kapsel, ligamenten, spieren, pezen,
neurovasculaire structuren, bindweefsel en tegument)
 orthopedische problemen w veroorzaakt door veel onderliggende oorzaken
o aangeboren aandoeningen vs verworven aandoeningen
o groeistoornissen
o doorbloedingsstoornissen
o trauma (acuut, chronisch repetitief, secundair/restletsels)
o systeemziekten
o tumoren
o sportletsels
o arbeid gerelateerde aandoeningen
o degeneratieve afwijkingen (artrose)
o infecties


Belangrijke etiologische factoren die pathologische veranderingen veroorzaken in beenderen en
gewrichten
 congenitale afwijkingen (vaak genetische aandoeningen)
o ontstaan voor geboorte, aangeboren 2.7%
o kunnen primair of secundair zijn
 primaire misvormingen: tgv defecten in eicel
 meest frequent
 secundaire congenitale misvormingen ontstaan bij normale foetus tgv invloeden gedurende
intra-uteriene leven
 soms ‘connatale afwijkingen’ genoemd (aanwezig bij geboorte)
 trauma
o acuut (vb. plotse slag) vs chronisch (vb. overbelasten gewricht)
o na acute incident
 langdurige gevolgen hebben en secundaire misvormingen en problemen mogelijk
 daarom belangrijk: optimale minutieuze primaire behandeling
 mechanische oorzaken: gewrichtsprobleem kan ontstaan door continue overbelasting
o lokaal
o op afstand
 vb. heup kan na tijd secundaire afwijkingen in rug/knieën veroorzaken
 verlamming in benen kan slijtage elleboog veroorzaken door langdurende krukkengang

1|Pagina

,  infecties
- pathogene micro-organismen kunnen in botweefsel of gewricht geraken via
 bloedstroom
 wonde
 verspreiding vanuit naburige infectiehaard
o gevolgen
 soms acute osteomyelitis of purulente arthritis
 septische artritis: 10-70/100 000, hoger bij RA
 ook traag evoluerende infecties (vb. tuberculosis) en chronische infecties (vb. chronische
osteomyelitis) kunnen destructief en invaliderend zijn
 reumatoïde aandoeningen: Reumatoïde Artritis (RA) = auto-immuunaandoening die synovitis
(slijmvliesontsteking) veroorzaakt in gewrichten, peesscheden en slijmbeurzen
reuma = verzamelnaam van >200 acute en chronische aandoeningen die ons bewegingsstelsel en bijhorende
bindweefsel aantasten, niet aangeboren of veroorzaakt door een ongeval
o destructief voor omliggende weke delen, pezen ruptureren
o verwekt belangrijke afwijkingen in gewrichten die sterk misvormd kunnen worden
o toenemende leeftijd, vrouwen
o in reumatologie: vnl medische aspecten vd aandoening bestudeerd
o behandeling vaak multidisciplinair → orthopedische chirurgie speelt belangrijke rol in diagnose (vb.
biopsie), schadebeperking (vb. synovectomie) en functiebehoud en/of herstel (vb. prothesechirurgie)
 degeneratieve aandoeningen
o normale slijtage in locomotorisch systeem → oorzaak van veel afwijkingen vb. ischias en rugpijn door
degeneratie van tussenwervelschijven
o artrose (zie reumatologie); ong 30/1000
 metabole stoornissen kunnen allerhande veranderingen veroorzaken in en rondom beenderen en gewrichten
o vb. orthopedische gevolgen van diabetes: limited joint disease (stijve vingers), diabetes voet (micro-
angiopathie, diabetes ulcus en gangreen) en Charcot gewrichten (door gestoorde proprioceptie; massale
gewrichtsdestructie)
 endocriene (hormonale) stoornissen: belangrijke veranderingen in beenderen
o vb. hyperparathyroïdie → hypercalciëmie, secundaire botpijnen, myalgie (spierpijn) en osteoporose
 tumoren
o goedaardige en kwaadaardige bot- en weke delentumoren in musculoskeletaal stelsel
 eenvoudige polscysten
 tot zeldzame botkankers als osteosarcoma (vnl rond knie) vooral bij jongeren
o metastasen in beenderen vormen ook belangrijke pathologie vooral na 45jaar en
 circulatoire stoornissen
o stoornissen die bloedvoorziening bepaalde epifysen verminderen bij kinderen kunnen oorzaken zijn van
ernstige letsels
 letsels w aseptische (geen infectie) of avasculaire (overbodige term) necrose genoemd
 typisch voorbeeld: aandoening van Leg-Calvé-Perthes in heup bij kinderen 4 – 8j →
belangrijk risico op langetermijn misvormingen vh heupgewricht
o ook in volwassen botweefsel kan necrose ontstaan tgv stoornis in bloedvoorziening
 vb. thv caput femoris na langdurig cortisonegebruik
 vb. ziekte van Kienböck: os lunatum vd pols
 neurologische aandoeningen: oorzaak van ong 1/3 vd orthopedische aandoeningen
o letsel in hersenen vb. hersenverlamming bij kinderen
o letsel in ruggenmerg vb. kinderverlamming (poliomyelitis)
o letsel in perifere zenuwen vb. geboorteverlamming of andere vormen gelokaliseerde paralyse

orthopedische behandelingsprincipes

- -niet operatief, multidisciplinaire aanpak met fysiotherapie, farmacotherapie



2|Pagina

, - -infiltraties: peritendonitis, artritis via punctie of infiltratie

- Puntie : evacuerend en diagnostisch

- Infiltraties : corticoiden tgn inflammatie,let op bij miskende infectie, zal beeld toenemen, andere verwikkingen: subcutane
vetnecrose, depigmentering huid, peesrupturen+ voedingssuplemebtering: viscosupplementering in gewrichten om KB
schade te beperken bij beginnende artrose

- Gips: POP :plaster of paris nu kunstharsen of afneembare spalken

- Bracing: orthesiologie verstijving voorkomen en functionele revalidatie spoedig te starten, herwinnen van stretchen

- Chirurgie: osteosynthese of sutuur pees, zenuw, bvletsel, rechtzetten, osteotomie en externe fixator: Ilizarov frame,
artrodese

-
Klinisch onderzoek van patiënt met orthopedische problemen

Anamnese
Anamnese → vaak diagnose of groep differentiële diagnoses Goede
omschrijving vd klacht
 pijnklachten of eerder functiebeperking of bezorgdheid om zichtbare doch klachtenvrije
afwijking (vb. platvoeten, scheve elleboog, polscyste, X-benen)?
 igv pijnklachten: goede anamnese hiervan belangrijk
o vb. nachtelijke pijn bij carpaal tunnelsyndroom
o vb. startpijnen bij knieartrose
o vb. overbelastingspijnen bij sporten
 afwijkingen: zwelling, koorts en roodheid
 geschiedenis klacht (ongeval? spontaan? evolutie?)
 invloed klacht op welzijn patiënt (sociale situatie: professionele activiteiten moeten onderbreken?)

Daarna uitgebreidere anamnese: aandacht aan persoonlijke meer uitgebreide ziektegeschiedenis
 idee van algemene gezondheid pt
 gebruik van medicatie
 familiale anamnese


Klinisch onderzoek


Systematisch! → niets over hoofd zien
 toegespitst op aangetaste lichaamsdeel: alle aspecten evalueren
 ook beeld van toestand locomotorisch stelsel in geheel
 enkele aandachtspunten
o test eerst uitleggen aan pt voor volledige medewerking
o aandacht aan communicatie + observeren van reacties pt
o 2 zijden vergelijken
 symmetrie!!
 afwijkingen w snel vastgesteld
o ‘zacht’ zijn tijdens klinisch onderzoek
 vnl palpatie, onderzoek van beweging of instabiliteit van gewricht
 als te veel pijn w uitgelokt: reactief spierspasme kan optreden met weerstand pt →
verder KO kan moeilijker w
o voldoende ontkleden nodig
 ganse lidmaat onderzoeken al veroorzaakt slechts deel ervan probleem
 bedacht zijn op gerefereerde pijnklachten (vb kniepijn gerefereerd uit heupgewricht, vingerpijn door
3|Pagina

, carpaal tunnel syndroom, pijn in voet door ischialgie vanuit rug)
o laat pt met pijn niet te veel van houding veranderen → zoveel mogelijk onderzoeken in 1 bepaalde houding
doen

Instrumentarium: basisuitrusting
 plankjes (0,5 cm, 1 cm en 2 cm) → evaluatie beenlengteverschil
 lintmeter → atrofie/zwelling en lengteverschillen meten
 goniometer → meten gewrichtsmobiliteit
 reflexhamer, stemvork, veiligheidsspeld, wattenprop, monofilament, tweepuntsdiscriminator (evt. paperclip)
en paar glazen tuben voor warm en koud water → neurologisch onderzoek
 stethoscoop → vasculaire occlusies of letsels
 krachtmeters vb. Jamar krachtmeter (dynamometer) en keypinch meter → grijp en knijpkrachten
evalueren bij handonderzoek
Musculoskeletaal onderzoek


Inspectie: opsporen en evalueren van misvorming, atrofie, huidverkleuring, zwelling, littekens, huidletsels, gang, houding en
beweging
 pt van bij binnenkomen in consultatieruimte bekijken: gang, houding, manier van zitten/rechtstaan
 pt voldoende laten uitkleden → volledig zicht krijgen op aangetaste lichaamsdeel
 duidelijk misvormingen in dossier documenteren
o zwelling en atrofie meten → latere vergelijking mogelijk
 gang, houding en bewegingen heel belangrijk want geven snel idee over mogelijke pathologie

Palpatie
 aandacht aan anatomische herkenningspunten, drukpijn, misvorming, temperatuur, zwelling en crepitatie
 kennis van oppervlakte-anatomie belangrijk ikv lokalisatie pijnpunten


Gewrichtsmobiliteit
 kennis normale bewegingen noodzakelijk
o goede parameter = vergelijking met andere zijde (als die normaal is)
o functioneel onderzoek gewrichten ook aangewezen: evaluatie welke hinder pt ondervindt bij uitvoeren
bepaalde bewegingen in dagelijkse leven
 gewrichtsmobiliteit zowel actief (door pt zelf) als passief (door dokter) meten
o bij verlamming door zenuwletsel kan pt zelf niet actief bewegen maar passieve beweging wel mogelijk
o stijf gewricht: noch actieve, noch passieve bewegingen mogelijk
 meten met goniometer → bevindingen noteren in medisch dossier (meten is weten)


Neurologisch onderzoek
= essentieel!!


Zowel gevoel, motoriek als reflexen testen
 vnl van belang bij polytrauma, spinaal trauma, ruggenmergaandoeningen en neurologische aandoeningen met
locomotorische verschijnselen
 kennis dermatomen, verloop zenuwen, bezenuwing spieren en reflexen is noodzakelijk
 onderzoek gevoel:pinprik, stomp gevoel, oppervlakkig gevoel, gevoel van temperatuursverschil, twee-
puntdiscriminatie, vibratiegevoel, proprioceptie, diep pijngevoel
 motorisch onderzoek: vnl kracht spieren getest
o numerische evaluatie belangrijk → bevindingen in medisch dossier documenteren (M 0–5)
o MRC: medical research council
 5 = normaal, beweging tegen sterke weerstand
 4 = goed, tegen lichte weerstand
 3 = matig, tegen zwaartekracht
 2 = slecht, niet tegen zwaartekracht

4|Pagina