Samenvatting levenslooppsychologie
Noteer in agenda: openboek examen levenslooppsychologie woensdag 12 november
t.e.m. hoofdstuk kleuter moet je hiervoor kennen
geen laptop meenemen maar wel papieren
inhoudstafel is essentieel om makkelijk dingen terug te vinden tijdens examen
Definitie
• Ontwikkelingspsychologie: Deelwetenschap van Ψ
• Houdt zich bezig met:
psychische veranderingen bij de mens in functie van zijn leeftijd
• Wetmatigheden binnen uniciteit (uniciteit = routines die bij een leeftijdsfase horen bv.
puberteit)
• Levenslooppsychologie: ook invloed van omstandigheden en maatschappelijke
context (invloed van de omgeving: veranderingen doorheen de dag)
, Wat zich boven de grond afspeelt, is zichtbaar voor iedereen = vergelijkbaar met het
gedrag van mensen
Als er schade is in de wortels, zal de kruin zich ook minder kunnen evolueren
Het is belangrijk om onder de grondlaag te kijken (ook al is die niet meteen zichtbaar)
de wortels zijn bepalend voor de verdere groei en ontwikkeling van de boom
Bv. een traumatische gebeurtenis = een kwetsuur in de wortel
Window of tolerance:
de zone waarin je zenuwstelsel in balans is
het spanningsbereik waarin je optimaal kunt functioneren zonder dat stress je
overweldigt of afsluit
reactie: fight, flight or freeze
Doel van de cursus = Je laten kennismaken met de mens en zijn gedrag, bekeken vanuit zijn
algemene ontwikkeling en dit op een wetenschappelijk onderbouwde manier.
Competenties
• Je begrijpt een aantal theoretische ontwikkelingsbegrippen.
• Je kan gedrag koppelen aan die begrippen.
• Je kan gedrag bekijken vanuit een leeftijds- en/of ontwikkelingsperspectief.
• Je kan gedrag loskoppelen van (kalender-) leeftijd en vanuit een
ontwikkelingsperspectief benaderen.
• Je komt tot een persoonlijke verwerking van dat geleerde.
Inhoud cursus
• We staan stil bij de verschillende fasen van de menselijke ontwikkeling:
Prenatale leeftijd
Babyleeftijd
Peuter- en kleuterleeftijd
Lagere schoolleeftijd
2
, Adolescentie
Volwassenheid
Ouderdom
• Motoriek, cognitie, sociale en emotionele ontwikkeling
De cursus is per kalenderleeftijd opgesteld, om meer kennis te krijgen over de
ontwikkelingspsychologie. Daarnaast is het belangrijk om wel ontwikkelingsgericht te
kunnen kijken!
Evaluatie cursus
• 1 tussentijds schriftelijk openboekexamen 12 november
• 1 mondeling examen
• Meer info – zie aparte Powerpoint
Inhoud
INLEIDEND HOOFDSTUK.........................................................................................................................6
1.1. Uitgangspunt 1: Aanleg telt!........................................................................................................6
1.2. Uitgangspunt 2: Milieu is bepalend!............................................................................................7
1.3. Interactiemodel...........................................................................................................................8
2. Hoe kijken naar ontwikkeling? 4 Fasen..............................................................................................8
3. Enkele hoofdrolspelers.......................................................................................................................9
3.1. Jean PIAGET (cognitieve stroming, ook bioloog)..........................................................................9
3.2. Sigmund FREUD.........................................................................................................................10
3.3. Erik ERIKSON..............................................................................................................................12
3.4. Stanley GREENSPAN...................................................................................................................13
3.5. Anton DOSEN.............................................................................................................................14
4. Ontwikkelingsprofiel.........................................................................................................................16
5. Besluit...............................................................................................................................................19
HOOFDSTUK 1: DE PRENATALE FASE.....................................................................................................20
1. Ontwikkeling van de vrucht..............................................................................................................20
1.1 Kiemfase (0-2 weken).................................................................................................................20
1.2 Embryonaal stadium (2-8 weken)...............................................................................................20
1.3 Foetale stadium (8 weken – geboorte).......................................................................................21
2. Foetus en psychisch functioneren.....................................................................................................21
3. Foetus en zijn omgeving...................................................................................................................22
3.1 Impact van de foetus op zijn omgeving......................................................................................22
3.2 Impact van de omgeving op de foetus........................................................................................23
3.2.1 Fysische invloeden...............................................................................................................23
3.2.2 Psychische invloeden...........................................................................................................24
HOOFDSTUK 2: DE BABYLEEFTIJD (0-1,5 jaar).......................................................................................25
1. De pasgeborene (0-8weken).............................................................................................................25
1.1. aanpassingsmechanismen.........................................................................................................25
3
, 1.2. Begin interactie..........................................................................................................................26
1.2.1 Moeder en kind...................................................................................................................26
1.2.2 Vroeggeboorte: een moeilijke start.....................................................................................27
1.2.3 Dysmaturiteit.......................................................................................................................27
1.2.4 Gezinsontwikkelingsperspectief...........................................................................................28
2. Het eerste jaar (vanaf 8 weken)........................................................................................................30
2.1. Motorische ontwikkeling...........................................................................................................30
2.2. Cognitieve ontwikkeling (senso-motorisch)...............................................................................31
2.2.1 Sensomotorisch stadium......................................................................................................31
2.2.2 Op weg naar een evenwicht................................................................................................32
2.2.3 Cognitieve ontwikkeling en de persoon met een verstandelijke beperking.........................34
2.3 Taalontwikkeling.........................................................................................................................34
2.4. Sociale ontwikkeling..................................................................................................................34
2.4.1 Adaptatiefase (0-6 maanden)..............................................................................................34
2.4.2 Socialisatieperiode (6-18 maanden)....................................................................................35
2.5. Emotionele ontwikkeling...........................................................................................................36
HOOFDSTUK 3: DE PEUTER (1,5-3 jaar – overstap kleuterklas).............................................................39
1. Motorische ontwikkeling..................................................................................................................39
2. Cognitieve ontwikkeling....................................................................................................................40
2.1 Symboolgedrag...........................................................................................................................40
2.2 Fantasie en werkelijkheid............................................................................................................43
3. Taalontwikkeling...............................................................................................................................43
3.1 Eerste woordjes (1-1,5 jaar)........................................................................................................43
3.2 Tweewoordenzinnen (1,5 tot 2 jaar)...........................................................................................44
3.3 Meerwoordenzinnen (2 tot 2,5 jaar)...........................................................................................44
4. Sociale ontwikkeling.........................................................................................................................44
5. Emotionele ontwikkeling..................................................................................................................45
HOOFDSTUK 4: DE KLEUTER (3-5 jaar – overstap lagere school)..........................................................47
1. Motorische ontwikkeling..................................................................................................................47
2. Cognitieve ontwikkeling....................................................................................................................48
2.1 Denken........................................................................................................................................48
2.2 Taalontwikkeling.........................................................................................................................49
2.3 Spel.............................................................................................................................................49
2.4 Fantasie.......................................................................................................................................50
2.4.1 Fantasiespel.........................................................................................................................50
2.4.2 Tekenen................................................................................................................................51
2.4.3 Sprookjes en vertellingen.....................................................................................................52
3. Sociale ontwikkeling.........................................................................................................................52
3.1 Interactie met leeftijdsgenoten...................................................................................................52
4
Noteer in agenda: openboek examen levenslooppsychologie woensdag 12 november
t.e.m. hoofdstuk kleuter moet je hiervoor kennen
geen laptop meenemen maar wel papieren
inhoudstafel is essentieel om makkelijk dingen terug te vinden tijdens examen
Definitie
• Ontwikkelingspsychologie: Deelwetenschap van Ψ
• Houdt zich bezig met:
psychische veranderingen bij de mens in functie van zijn leeftijd
• Wetmatigheden binnen uniciteit (uniciteit = routines die bij een leeftijdsfase horen bv.
puberteit)
• Levenslooppsychologie: ook invloed van omstandigheden en maatschappelijke
context (invloed van de omgeving: veranderingen doorheen de dag)
, Wat zich boven de grond afspeelt, is zichtbaar voor iedereen = vergelijkbaar met het
gedrag van mensen
Als er schade is in de wortels, zal de kruin zich ook minder kunnen evolueren
Het is belangrijk om onder de grondlaag te kijken (ook al is die niet meteen zichtbaar)
de wortels zijn bepalend voor de verdere groei en ontwikkeling van de boom
Bv. een traumatische gebeurtenis = een kwetsuur in de wortel
Window of tolerance:
de zone waarin je zenuwstelsel in balans is
het spanningsbereik waarin je optimaal kunt functioneren zonder dat stress je
overweldigt of afsluit
reactie: fight, flight or freeze
Doel van de cursus = Je laten kennismaken met de mens en zijn gedrag, bekeken vanuit zijn
algemene ontwikkeling en dit op een wetenschappelijk onderbouwde manier.
Competenties
• Je begrijpt een aantal theoretische ontwikkelingsbegrippen.
• Je kan gedrag koppelen aan die begrippen.
• Je kan gedrag bekijken vanuit een leeftijds- en/of ontwikkelingsperspectief.
• Je kan gedrag loskoppelen van (kalender-) leeftijd en vanuit een
ontwikkelingsperspectief benaderen.
• Je komt tot een persoonlijke verwerking van dat geleerde.
Inhoud cursus
• We staan stil bij de verschillende fasen van de menselijke ontwikkeling:
Prenatale leeftijd
Babyleeftijd
Peuter- en kleuterleeftijd
Lagere schoolleeftijd
2
, Adolescentie
Volwassenheid
Ouderdom
• Motoriek, cognitie, sociale en emotionele ontwikkeling
De cursus is per kalenderleeftijd opgesteld, om meer kennis te krijgen over de
ontwikkelingspsychologie. Daarnaast is het belangrijk om wel ontwikkelingsgericht te
kunnen kijken!
Evaluatie cursus
• 1 tussentijds schriftelijk openboekexamen 12 november
• 1 mondeling examen
• Meer info – zie aparte Powerpoint
Inhoud
INLEIDEND HOOFDSTUK.........................................................................................................................6
1.1. Uitgangspunt 1: Aanleg telt!........................................................................................................6
1.2. Uitgangspunt 2: Milieu is bepalend!............................................................................................7
1.3. Interactiemodel...........................................................................................................................8
2. Hoe kijken naar ontwikkeling? 4 Fasen..............................................................................................8
3. Enkele hoofdrolspelers.......................................................................................................................9
3.1. Jean PIAGET (cognitieve stroming, ook bioloog)..........................................................................9
3.2. Sigmund FREUD.........................................................................................................................10
3.3. Erik ERIKSON..............................................................................................................................12
3.4. Stanley GREENSPAN...................................................................................................................13
3.5. Anton DOSEN.............................................................................................................................14
4. Ontwikkelingsprofiel.........................................................................................................................16
5. Besluit...............................................................................................................................................19
HOOFDSTUK 1: DE PRENATALE FASE.....................................................................................................20
1. Ontwikkeling van de vrucht..............................................................................................................20
1.1 Kiemfase (0-2 weken).................................................................................................................20
1.2 Embryonaal stadium (2-8 weken)...............................................................................................20
1.3 Foetale stadium (8 weken – geboorte).......................................................................................21
2. Foetus en psychisch functioneren.....................................................................................................21
3. Foetus en zijn omgeving...................................................................................................................22
3.1 Impact van de foetus op zijn omgeving......................................................................................22
3.2 Impact van de omgeving op de foetus........................................................................................23
3.2.1 Fysische invloeden...............................................................................................................23
3.2.2 Psychische invloeden...........................................................................................................24
HOOFDSTUK 2: DE BABYLEEFTIJD (0-1,5 jaar).......................................................................................25
1. De pasgeborene (0-8weken).............................................................................................................25
1.1. aanpassingsmechanismen.........................................................................................................25
3
, 1.2. Begin interactie..........................................................................................................................26
1.2.1 Moeder en kind...................................................................................................................26
1.2.2 Vroeggeboorte: een moeilijke start.....................................................................................27
1.2.3 Dysmaturiteit.......................................................................................................................27
1.2.4 Gezinsontwikkelingsperspectief...........................................................................................28
2. Het eerste jaar (vanaf 8 weken)........................................................................................................30
2.1. Motorische ontwikkeling...........................................................................................................30
2.2. Cognitieve ontwikkeling (senso-motorisch)...............................................................................31
2.2.1 Sensomotorisch stadium......................................................................................................31
2.2.2 Op weg naar een evenwicht................................................................................................32
2.2.3 Cognitieve ontwikkeling en de persoon met een verstandelijke beperking.........................34
2.3 Taalontwikkeling.........................................................................................................................34
2.4. Sociale ontwikkeling..................................................................................................................34
2.4.1 Adaptatiefase (0-6 maanden)..............................................................................................34
2.4.2 Socialisatieperiode (6-18 maanden)....................................................................................35
2.5. Emotionele ontwikkeling...........................................................................................................36
HOOFDSTUK 3: DE PEUTER (1,5-3 jaar – overstap kleuterklas).............................................................39
1. Motorische ontwikkeling..................................................................................................................39
2. Cognitieve ontwikkeling....................................................................................................................40
2.1 Symboolgedrag...........................................................................................................................40
2.2 Fantasie en werkelijkheid............................................................................................................43
3. Taalontwikkeling...............................................................................................................................43
3.1 Eerste woordjes (1-1,5 jaar)........................................................................................................43
3.2 Tweewoordenzinnen (1,5 tot 2 jaar)...........................................................................................44
3.3 Meerwoordenzinnen (2 tot 2,5 jaar)...........................................................................................44
4. Sociale ontwikkeling.........................................................................................................................44
5. Emotionele ontwikkeling..................................................................................................................45
HOOFDSTUK 4: DE KLEUTER (3-5 jaar – overstap lagere school)..........................................................47
1. Motorische ontwikkeling..................................................................................................................47
2. Cognitieve ontwikkeling....................................................................................................................48
2.1 Denken........................................................................................................................................48
2.2 Taalontwikkeling.........................................................................................................................49
2.3 Spel.............................................................................................................................................49
2.4 Fantasie.......................................................................................................................................50
2.4.1 Fantasiespel.........................................................................................................................50
2.4.2 Tekenen................................................................................................................................51
2.4.3 Sprookjes en vertellingen.....................................................................................................52
3. Sociale ontwikkeling.........................................................................................................................52
3.1 Interactie met leeftijdsgenoten...................................................................................................52
4
