Samenvatting gezondheidzorg (nieuw curriculum)

GEZONDHEIDZORG 2024-2025
Definities en determinanten van gezondheid............................................................................................3
Module 1: Ziekte en gezondheid – Birgitte Schoenmakers.............................................................................3
1. Ziekte en gezondheid: het onderwerp van kwaliteitsvol praktijkvoeren................................................3
2. Dynamische definitie van gezondheid.....................................................................................................3
3. Ecologisch model van gezondheid...........................................................................................................5
4. Determinanten van gezondheid en inequity (onrecht) of health............................................................8
Module 2: Gezondheidszorgmodellen – Geert Goderis..................................................................................9
1. Verloop van ziekte, levensloop en zorgmodellen....................................................................................9
2. Preventie................................................................................................................................................10
3. Care (chronisch) versus cure (acuut).....................................................................................................13
4. Zorg voor kwetsbare mensen................................................................................................................14
Module 3: Methodieken voor signalering – Marc Du Bois...........................................................................17
1. Screening...............................................................................................................................................17
2. Preventie en controle van verspreiding van ziektes..............................................................................20
3. Gezondheidseconomische aspecten.....................................................................................................20
Module 4: Multimorbiditeit – Gijs Van Pottelbergh......................................................................................22
1. Multimorbiditeit....................................................................................................................................23
2. Actoren in de gezondheidzorg...............................................................................................................25
3. Samenwerking, interdisciplinaire zorg...................................................................................................25
4. Accountability........................................................................................................................................26
5. Persoonsgerichte zorg/ geïntegreerde zorg...........................................................................................26

Organisatie van gezondheidszorg............................................................................................................28
Module 5: Principes van de organisatie van gezondheidzorg – Marc Du Bois.............................................29
1. Inleiding.................................................................................................................................................29
2. basisprincipes van een gezondheidsorganisatie....................................................................................32
3. principes van het belgisch gezondheidsysteem.....................................................................................34
Module 6: De Belgische sociale zekerheid – Marc Du Bois...........................................................................38
1. Begrip – Wat is “sociale zekerheid”?.....................................................................................................39
2. Prestaties...............................................................................................................................................39
3. Systeem van sociale bescherming in België...........................................................................................39
4. Financiering van de sociale zekerheid...................................................................................................40
5. Organisatie van de sociale zekerheid.....................................................................................................41
6. Capita selecta: ziekte en invaliditeitsverzekering..................................................................................41
7. Capita selecta: arbeidsongeval/ beroepsziekte.....................................................................................45
Module 7: Financiering van de gezondheidszorg – Gijs Van Pottelbergh.....................................................47

Kwaliteit van zorg....................................................................................................................................49
Module 8: Inleiding tot het begrip: Kwaliteit van zorg – Geert Goderis.......................................................49
1. Donabedian............................................................................................................................................49
2. Van nano tot macro...............................................................................................................................50
3. Enkele andere Pioniers: Hippocrates, Semmelweis, Cochrane.............................................................50
4. Kwaliteit van zorg volgens het “INstitute Of Medicine”........................................................................51
5. Kwaliteitsindicatoren.............................................................................................................................52
6. Triple Aim...............................................................................................................................................54
1

,2

,DEFINITIES EN DETERMINANTEN VAN GEZONDHEID
MODULE 1: ZIEKTE EN GEZONDHEID – BIRGITTE SCHOENMAKERS

1. ZIEKTE EN GEZONDHEID: HET ONDERWERP VAN KWALITEITSVOL PRAKTIJKVOEREN
Definitie gezondheid WHO
 De gezondheidsparadox
o Nog gezonder leven? Nergens voor nodig!
o Veel mensen nemen zich aan om gezonder te leven maar heeft weinig nut
o We slagen er beter in ons leven te rekken maar betalen met ouderdomskwaaltjes
 Problematische definitie?
o Gezondheid is een status van complete fysiek, mentaal en sociaal welzijn en niet alleen de
afwezigheid van een ziekte of gebrek
o Gezondheid is een fundamenteel mensenrecht
 Compleet?
o Dreigende medicalisering van de maatschappij
o Volgens de definitie zijn de meeste mensen altijd ziek
 Veranderende demografie en ziektes:
o Langdurig chronisch zieken ipv acute mortaliteit
o Verbeterde overleving: hygiëne, betere voeding (?)
o Chronische ziekten worden de norm, grootste kost voor samenleving
 = ziek?
 Definitie negeert de menselijke capaciteit om automatisch aan te passen aan de
fysieke, emotionele en sociale uitdagingen vh leven en toch met voldoening te leven
 Wat is compleet en hoe meet je dit?

2. DYNAMISCHE DEFINITIE VAN GEZONDHEID
 Nieuwe definitie met accent op ‘dynamisch’
o Gezondheid is een status van complete fysiek, mentaal en sociaal welzijn en niet alleen de
afwezigheid van een ziekte of gebrek (statische definitie)
 Exhaustief en exclusief
o … met de mogelijkheid om aan te passen en aan zelfmanagement te doen en te
functioneren… in zowel fysiek, mentaal als sociaal domein van gezondheid
 Gezondheid als dynamisch concept
 2 modellen die dit voorstellen (welke is best?)




o Disease (ziekte): pathologische substraat  doctor’s view!
o Illness (ziektegevoel: klacht  patient’s view!
o Sickness (ziekterol): community’s view

3

,2.1 MODELLEN VAN ZIEKTE EN GEZONDHEID
 Biomedisch model (16-17e eeuw)
o Ziekte = een probleem in biologische processen = objectieve waarneming
o Basis van volgende modellen
o Implicatie van het model op visie op
 Gezondheid: focus op “absence of disease”
 Financiering van westerse gezondheidszorg
o Belang van biomedische model voor vooruitgang in geneeskunde, EBM,…
 Ontstaansgeschiedenis van de medische wetenschap
 Biopsychosociaal model
o George Engel, USA 1977, internist en psychiater
o Biologische aspecten
 Genetische bouw
 Somatische bouw
o Psychologische factoren
 Mentale gezondheid
 Persoonlijkheid
o Sociologische factoren  omgeving
 Bio-psychosociaal-spiritueel model van ziekte
o Sulmasy, 2002, gerontoloog
o Wat is spiritualiteit?
 Dynamische dimensie van mens-zijn die verwijst
naar de manier waarop personen zin, levensdoel
en het transcendente ervaren, uiten en/of zoeken
 Manier waarop zij verbinding beleven met het nu,
zichzelf, andreen, natuur, het betekenisvolle en/of
religieuze
 = Levenshouding, zingeving, verbinding


 Omvat verschillende dimensies
 Existentiële uitdagingen
o Vragen omtrent identiteit, zin, lijden en dood, schuld en schaamte,
verzoening en vergeving, vrijheid en verantwoordelijkheid, hoop en
wanhoop, liefde en geluk
 Waarden en grondhoudingen
o Wat het belangrijkste is voor iemand
 Religieuze en levensbeschouwelijke overwegingen en fundamenten
o Geloof, overtuigingen en praktijken, de relatie met God of het
wezenlijke
 Model ‘frailty’
o Kwetsbaarheid, begrip uit de geriatrie
o Dynamische staat waarin persoon verkeert die op 1 of
meerdere domeinen functioneel verlies/uitval ervaart
o Veroorzaakt/beïnvloed door uiteenlopende parameters en
leidt tot risico op nog meer uitval
o ‘De ene is den andere niet’
o Balans vinden tussen kwetsbaarheid en weerbaarheid



4

,3. ECOLOGISCH MODEL VAN GEZONDHEID
 Kenmerken van het individu
o Biogenetische
o Somatische
o Psychische
o (Sociale)
 Dimensies van diversiteit = diversiteitskenmerken
o Leeftijd
o Geslacht
o Functiebeperking, genetische eigenschap
o Taal
o Sexuele geaardheid
o (financiële status)
o (ras, culturele achtergrond)
o (leeftijdsbeschouwing/ geloof)
o …
o Meer verdelen over de verschillende schillen van het ecologisch model?
 Wisselwerking tussen individu en omgeving




o Casus epicondylitis lateralis
 Individu
 Biogenetische kenmerken
o Aanleg voor gewrichtspijnen
 Somatische kenmerken
o Epicondylitis = tenniselleboog
 Psychische kenmerken
o Positief ingesteld
o Hoge pijndrempel
o Actieve sporter
o Eerder angstig
 Interpersoonlijke factoren
 Gezinssituatie zal veranderen
o Meer actief in huishouden
o Baby verzorgen
o 2 inkomens  1 + 1 vervangingsinkomen
 Ondersteuning en netwerk van gezin
5

,  Institutioneel
 Hoge werkdruk, repititief werk
 Uurrooster: wisselend
 Arbeidsgeneesheer – aanpassing werkplaats?
 Maatschappij
 Verwachtingspatronen/rolpatronen
 Ziekte en werken
 Ziekte en sociaal functioneren
 Beleid
 Regelgeving werkongeschiktheid ziekte/ouderschapsverlof
 Wetgeving bescherming op werkplek
 Beroepsziekten
 …
 Verklarend diasthesis-stress model voor ziekte en
gezondheid
o Outcome is afhankelijk van de draagkracht van de
patiënt
o Mensen die kwetsbaar zijn ervaren een hogere
impact van omgevingsfactoren
o Diasthesis
 Kwetsbaarheid voor ziekte: genetisch –
psychologisch – biologisch
 Sommige mensen hebben een
voorbeschiktheid tot het ontwikkelen van schizofrenie maar zullen het daarom niet
noodzakelijk ontwikkelen
o Stress
 Veranderend iets in omgeving van de patiënt
 Dusdanig ingrijpend  samen met kwetsbaarheid  ziekte
 Transactioneel model
o Integreert
 Aspecten van ziekte zelf
 Aspecten vd omgeving van ziekte
 Balansmodel
o Integreert
 Draaglast  draagkracht
 Risicofactoren  beschermende factoren
o Concept
 Risicofactor draagt bij aan draaglast
 Kenmerk met EB (evidence based)-voorspellende waarde voor probleem
 Variatie per ontwikkelingsmoment
 Risicocumulatie is meer bepalend dan aard risicofactor
o Hoe meer risicofactoren, hoe grpter de kans op problemen
 Chronische (langdurige) risicofactoren meer bepalend dan acute
 Beschermende factoren dragen bij tot draagkracht
 Modificeert kans op probleem bij bestaan van RF
 Speelt een bufferende rol
o Balans model van Bakker (vb zie slide 34-36)




6