Internationaal Privaatrecht
Werkgroepen
Week 1 – Inleiding en internationale bevoegdheid
1. Aard en doel van het IPR
Lees HvJ EU 10 september 2015 (Holterman Ferho)
Wat waren de feiten in deze casus?
Spies von Büllesheim was bestuurder en directeur van Holterman Ferho Exploitatie B.V. en
zijn Duitse dochtermaatschappijen. De vennootschappen stelden dat Spies ernstige fouten had
gemaakt in zijn taken, waardoor zij schade hadden geleden. Zij vorderden in Nederland
schadevergoeding en een verklaring voor recht, terwijl Spies stelde dat de Nederlandse rechter
niet bevoegd was.
Waarom is in dit geval sprake van een IPR-zaak?
Dit betreft een IPR-zaak omdat er sprake is van een internationale rechtsverhouding met
verschillende landen (Nederland en Duitsland). Het geschil valt onder de Europese
verordening Brussel I-bis, die de rechterlijke bevoegdheid in internationale civiele en
handelszaken regelt.
Wat waren de vorderingen van de eiser(s)?
De vorderingen van Holterman en de dochtermaatschappijen bestonden uit schadevergoeding
en een verklaring voor recht wegens vermeend onbehoorlijk bestuur door Spies, waarbij de
aansprakelijkheid werd gebaseerd op verschillende juridische grondslagen:
bestuurdersaansprakelijkheid (art. 2:9 BW), werknemersaansprakelijkheid (art. 7:661 BW) en
onrechtmatige daad (art. 6:162 BW)
Welke vragen/complicaties rijzen ten gevolge van het internationale karakter van de
zaak? Beperk u niet tot onderwerpen die zijn opgeworpen door partijen/rechter(s) maar
tracht alle mogelijke vragen/complicaties in kaart te brengen.
- Welke rechter is bevoegd? Dit wordt mede beïnvloed door de verschillende
grondslagen van de vordering (contractueel en onrechtmatig).
- Welk recht is van toepassing, Nederlands of Duits recht?
- Verschillende grondslagen. Zoals de bestuurdersaansprakelijkheid en de
werknemersaansprakelijkheid in deze zaak, kunnen leiden tot toepassing van
verschillende bevoegdheidsregels.
- Uitspraak in Nederland kan van invloed zijn op de afdwingbaarheid van de beslissing
in Duitsland.
- Procedurele aspecten zoals grensoverschrijdend bewijsgaring, kosten en rechtshulp.
,Welk onderdeel van het IPR regelt elk van deze vragen/complicaties?
- Geregeld door Verordening Brussel I-bis (art. 5 lid 1 en 3, voor contractuele en
onrechtmatige daden; art. 20 voor arbeidsovereenkomsten).
- Rome I en Rome II Verordeningen zouden relevant zijn voor respectievelijk
contractuele en onrechtmatige verbintenissen.
- Afdeling 5 van hoofdstuk II van de Brussel I-bis Verordening regelt bevoegdheid bij
arbeidsovereenkomsten, maar art. 5 kan van toepassing zijn afhankelijk van de aard
van de aansprakelijkheidsgrondslag.
- Lidstaten is de erkenning en tenuitvoerlegging geregeld onder Brussel I-bis.
- Nationale regels vullen IPR-regelingen aan waar de verordeningen niet voorzien (bv.
Bewijsregels)
2. Bevoegdheid
Casus
Piping Ltd., een Ierse onderneming gevestigd in Galway (IRL), is gespecialiseerd in het
vervaardigen van pijpleidingen. Op 15 januari 2023 sluit het bedrijf een megadeal met
Energie Plus, een in Nederland gevestigd bedrijf dat gespecialiseerd is in "turnkey"-projecten
op het gebied van energievoorzieningen. Energie Plus heeft een opdracht gegund gekregen
om een nucleaire krachtcentrale in Iran te bouwen. Daar heeft Energie Plus de pijpleidingen
van Piping voor nodig. In het contract tussen Piping en Energie Plus staat als contractuele
plaats van levering de haven van Rotterdam vermeld en als leveringsdatum 27 februari 2023.
Aldaar zullen de pijpleidingen worden geïnspecteerd voordat ze naar Iran worden vervoerd
per schip. De eerste levering zal echter in Galway geschieden op 30 januari 2023; Energie
Plus zal daar een stuk pijpleiding afhalen om te testen op compatibiliteit. Piping is een
dochteronderneming van het in New York (VS) gevestigde bedrijf Novit.
Vlak voor de afgesproken datum van levering in Rotterdam laat Piping weten dat zij niet in
staat is om te leveren. Als reden voert Piping aan dat op 10 februari 2023 de Amerikaanse
regering een wet heeft aangenomen op grond waarvan het verboden is op enigerlei wijze mee
te werken aan de bouw van een nucleaire krachtcentrale in Iran. Deze wet is van toepassing
op: alle in de VS gevestigde bedrijven, alle dochterondernemingen van Amerikaanse
bedrijven en alle bedrijven die handelen in Amerikaanse technologie.
Energie Plus heeft daarmee een acuut probleem. De pijpleidingen moeten voldoen aan strenge
eisen en er zijn niet veel bedrijven die dergelijke pijpleidingen leveren, en al helemaal niet op
zo'n korte termijn. Energie Plus wil een procedure bij de rechter te starten om daar primair
een gebod tot nakoming van het contract te vorderen, en subsidiair een vergoeding voor de
schade van Energie Plus die veroorzaakt wordt door de wanprestatie van Piping. Nu het
contract geen forum- en rechtskeuze bevat, vraagt Energie Plus zich af wat haar positie is.
,Vraag 1) Welke rechter(s) zijn bevoegd van een eventuele vordering van Energie Plus
kennis te nemen? Motiveer uw antwoord.
Stappenplan:
1. Controle van toepassingsgebieden:
- Materieel toepassingsgebied (art. 1 lid 1): Het betreft een commercieel geschil, dus
valt onder burgerlijke en handelszaken binnen Brussel I bis-Vo.
- Formeel toepassingsgebied:
o Basisbevoegdheid: De hoofdregel van art. 4 bepaalt dat de bevoegde rechter de
rechter van de woonplaats van de verweerder is. Aangezien Piping in Ierland is
gevestigd, is de Ierse rechter bevoegd.
o Controle op exclusieve bevoegdheden (art. 24): Er zijn i.c. geen exclusieve
bevoegdheden van toepassing, aangezien het hier geen zaken betreft zoals
onroerend goed.
o Forumkeuze bepalen (art. 25 en 26): Er is geen forumkeuze opgenomen in het
contract, dus art. 25 en 26 zijn niet van toepassing.
- Temporeel toepassingsgebied: De zaak is na 10 januari 2015 ontstaan, dus valt het
binnen het temporeel toepassingsgebied van Brussel I bis-Vo (art. 66)
2. Alternatieve bevoegdheid (specifieke verbintenissen, art. 7):
- Art. 7 lid 1 sub b biedt een alternatieve bevoegdheid voor verbintenissen uit
overeenkomst. Rotterdam is de contractuele leveringsplaats, dus de Nederlandse
rechter kan o.b.v. art. 7 lid 1 sub b bevoegd zijn.
Conclusie:
Zowel de Iers rechter (woonplaats van de verweerder) als de Nederlandse rechter (plaats van
levering) kunnen bevoegd zijn.
Vraag 2) Welke belangen acht het Hof van Justitie in de arresten Woodfloor en Falco
relevant voor de uitleg van artikel 7(1) Brussel I-bis?
In het Woodfloor arrest benadrukt het Hof het nauwe band-criterium en de voorspelbaarheid
van de bevoegde rechter. Deze criteria helpen te voorkomen dat partijen onvoorziene
rechtszaken in verschillende lidstaten krijgen. Voor verbintenissen die op meerdere plaatsen
worden uitgevoerd, kan de belangrijkste plaats van uitvoering beslissend zijn om de bevoegde
rechter aan te wijzen (plaats waar de prestaties voornamelijk plaatsvinden).
In Falco wordt toegelicht dat de bijzondere bevoegdheidsregels restrictief moeten worden
geïnterpreteerd. Het Hof benadrukt dat alleen verbintenissen die daadwerkelijk op een
specifieke plaats uitgevoerd worden, in aanmerking komen voor de bijzondere bevoegdheid.
Bij Falco werd bijvoorbeeld vastgesteld dat de overdracht van een licentie geen
dienstverrichting is, wat relevant is voor een restrictieve interpretatie van art. 7(1).
Conclusie:
Deze arresten benadrukken dat voor art. 7(1) een voorspelbare en nauwe band nodig is tussen
het geschil en de aangewezen rechter, wat helpt bij het vaststellen van de belangrijkste plaats
van uitvoering.
, Vraag 3) Stel dat Piping gevestigd zou zijn in Turkije, zou dan de Nederlandse rechter
bevoegd zijn kennis te nemen van een eventuele vordering van Energie Plus?
1. Controle op toepassingsgebieden
- Materieel toepassingsgebied: De zaak betreft een commerciële transactie, wat onder
burgerlijke en handelszaken valt. Brussel I-bis is in beginsel van toepassing (art. 1 lid
1).
- Formeel toepassingsgebied: De verweerder is gevestigd in Turkije, wat geen EU-
lidstaat is. Dit betekent dat artikel 4 Brussel I-bis (woonplaats van verweerder) niet
van toepassing is. Omdat de verweerder buiten de EU gevestigd is, moet er naar
nationale bevoegdheidsregels worden gekeken.
- Temporeel toepassingsgebied: De zaak is na 10 januari 2015 ontstaan, dus voldoet aan
het temporeel toepassingsgebied van Brussel I-bis, maar dit biedt geen basis voor de
bevoegdheid omdat de verweerder buiten de EU is gevestigd.
2. Toepassing van nationale bevoegdheidsregels (Rv):
- Artikel 6 sub a Rechtsvordering: Bied de Nederlandse rechter eveneens rechtsmacht in
zaken betreffende: verbintenissen uit overeenkomst, indien de verbintenis die aan de
eis of het verzoek ten grondslag ligt, in Nederland is uitgevoerd of moet worden
uitgevoerd.
- Artikel 6a sub a Rechtsvordering: Voor de toepassing van artikel 6 sub a Rv is, tenzij
anders is overeengekomen, de plaats van uitvoering in Nederland gelegen voor de
koop en verkoop van roerende zaken, indien de zaken volgens de ovk in Nederland
geleverd werden of geleverd hadden moeten worden.
- De plaats waar de verbintenis moet worden uitgevoerd (Rotterdam) kan om deze reden
als basis dienen voor bevoegdheid in Nederland.
Conclusie:
Aangezien de plaats van uitvoering in Nederland ligt (Rotterdam), is de Nederlandse rechter
bevoegd op grond van artikel 6 sub a Rv, ondanks dat de verweerder in Turkije is gevestigd.
Brussel I-bis is niet van toepassing op een verweerder buiten de EU zonder forumkeuze.
Vraag 4) Stel dat het contract tussen Piping en Energie Plus een bepaling bevat waarin
de High Court in Galway is aangewezen als de exclusief bevoegde rechter. Welke
rechter(s) zouden in dat geval bevoegd zijn van een eventuele vordering van Energie
Plus kennis te nemen? Motiveer uw antwoord. NB ga ervanuit dat Piping gevestigd is in
Turkije.
Stappenplan forumkeuze:
1. Controle van toepassingsgebieden:
- Materieel toepassingsgebied: Het betreft een commercieel geschil, dus valt het onder
burgerlijke en handelszaken en daarmee onder Brussel I-bis (art. 1 lid 1).
- Formeel toepassingsgebied: De forumkeuze wijst op een gerecht in Ierland, dat binnen
de EU ligt. Ondanks dat Piping in Turkije is gevestigd, geldt de forumkeuze volgens
Brussel I-bis art. 25, wat een forumkeuze toestaat ongeacht de woonplaats van de
partijen.
- Temporeel toepassingsgebied: Als de zaak na 10 januari 2015 is ontstaan, valt deze
onder Brussel I-bis (art. 66).
Werkgroepen
Week 1 – Inleiding en internationale bevoegdheid
1. Aard en doel van het IPR
Lees HvJ EU 10 september 2015 (Holterman Ferho)
Wat waren de feiten in deze casus?
Spies von Büllesheim was bestuurder en directeur van Holterman Ferho Exploitatie B.V. en
zijn Duitse dochtermaatschappijen. De vennootschappen stelden dat Spies ernstige fouten had
gemaakt in zijn taken, waardoor zij schade hadden geleden. Zij vorderden in Nederland
schadevergoeding en een verklaring voor recht, terwijl Spies stelde dat de Nederlandse rechter
niet bevoegd was.
Waarom is in dit geval sprake van een IPR-zaak?
Dit betreft een IPR-zaak omdat er sprake is van een internationale rechtsverhouding met
verschillende landen (Nederland en Duitsland). Het geschil valt onder de Europese
verordening Brussel I-bis, die de rechterlijke bevoegdheid in internationale civiele en
handelszaken regelt.
Wat waren de vorderingen van de eiser(s)?
De vorderingen van Holterman en de dochtermaatschappijen bestonden uit schadevergoeding
en een verklaring voor recht wegens vermeend onbehoorlijk bestuur door Spies, waarbij de
aansprakelijkheid werd gebaseerd op verschillende juridische grondslagen:
bestuurdersaansprakelijkheid (art. 2:9 BW), werknemersaansprakelijkheid (art. 7:661 BW) en
onrechtmatige daad (art. 6:162 BW)
Welke vragen/complicaties rijzen ten gevolge van het internationale karakter van de
zaak? Beperk u niet tot onderwerpen die zijn opgeworpen door partijen/rechter(s) maar
tracht alle mogelijke vragen/complicaties in kaart te brengen.
- Welke rechter is bevoegd? Dit wordt mede beïnvloed door de verschillende
grondslagen van de vordering (contractueel en onrechtmatig).
- Welk recht is van toepassing, Nederlands of Duits recht?
- Verschillende grondslagen. Zoals de bestuurdersaansprakelijkheid en de
werknemersaansprakelijkheid in deze zaak, kunnen leiden tot toepassing van
verschillende bevoegdheidsregels.
- Uitspraak in Nederland kan van invloed zijn op de afdwingbaarheid van de beslissing
in Duitsland.
- Procedurele aspecten zoals grensoverschrijdend bewijsgaring, kosten en rechtshulp.
,Welk onderdeel van het IPR regelt elk van deze vragen/complicaties?
- Geregeld door Verordening Brussel I-bis (art. 5 lid 1 en 3, voor contractuele en
onrechtmatige daden; art. 20 voor arbeidsovereenkomsten).
- Rome I en Rome II Verordeningen zouden relevant zijn voor respectievelijk
contractuele en onrechtmatige verbintenissen.
- Afdeling 5 van hoofdstuk II van de Brussel I-bis Verordening regelt bevoegdheid bij
arbeidsovereenkomsten, maar art. 5 kan van toepassing zijn afhankelijk van de aard
van de aansprakelijkheidsgrondslag.
- Lidstaten is de erkenning en tenuitvoerlegging geregeld onder Brussel I-bis.
- Nationale regels vullen IPR-regelingen aan waar de verordeningen niet voorzien (bv.
Bewijsregels)
2. Bevoegdheid
Casus
Piping Ltd., een Ierse onderneming gevestigd in Galway (IRL), is gespecialiseerd in het
vervaardigen van pijpleidingen. Op 15 januari 2023 sluit het bedrijf een megadeal met
Energie Plus, een in Nederland gevestigd bedrijf dat gespecialiseerd is in "turnkey"-projecten
op het gebied van energievoorzieningen. Energie Plus heeft een opdracht gegund gekregen
om een nucleaire krachtcentrale in Iran te bouwen. Daar heeft Energie Plus de pijpleidingen
van Piping voor nodig. In het contract tussen Piping en Energie Plus staat als contractuele
plaats van levering de haven van Rotterdam vermeld en als leveringsdatum 27 februari 2023.
Aldaar zullen de pijpleidingen worden geïnspecteerd voordat ze naar Iran worden vervoerd
per schip. De eerste levering zal echter in Galway geschieden op 30 januari 2023; Energie
Plus zal daar een stuk pijpleiding afhalen om te testen op compatibiliteit. Piping is een
dochteronderneming van het in New York (VS) gevestigde bedrijf Novit.
Vlak voor de afgesproken datum van levering in Rotterdam laat Piping weten dat zij niet in
staat is om te leveren. Als reden voert Piping aan dat op 10 februari 2023 de Amerikaanse
regering een wet heeft aangenomen op grond waarvan het verboden is op enigerlei wijze mee
te werken aan de bouw van een nucleaire krachtcentrale in Iran. Deze wet is van toepassing
op: alle in de VS gevestigde bedrijven, alle dochterondernemingen van Amerikaanse
bedrijven en alle bedrijven die handelen in Amerikaanse technologie.
Energie Plus heeft daarmee een acuut probleem. De pijpleidingen moeten voldoen aan strenge
eisen en er zijn niet veel bedrijven die dergelijke pijpleidingen leveren, en al helemaal niet op
zo'n korte termijn. Energie Plus wil een procedure bij de rechter te starten om daar primair
een gebod tot nakoming van het contract te vorderen, en subsidiair een vergoeding voor de
schade van Energie Plus die veroorzaakt wordt door de wanprestatie van Piping. Nu het
contract geen forum- en rechtskeuze bevat, vraagt Energie Plus zich af wat haar positie is.
,Vraag 1) Welke rechter(s) zijn bevoegd van een eventuele vordering van Energie Plus
kennis te nemen? Motiveer uw antwoord.
Stappenplan:
1. Controle van toepassingsgebieden:
- Materieel toepassingsgebied (art. 1 lid 1): Het betreft een commercieel geschil, dus
valt onder burgerlijke en handelszaken binnen Brussel I bis-Vo.
- Formeel toepassingsgebied:
o Basisbevoegdheid: De hoofdregel van art. 4 bepaalt dat de bevoegde rechter de
rechter van de woonplaats van de verweerder is. Aangezien Piping in Ierland is
gevestigd, is de Ierse rechter bevoegd.
o Controle op exclusieve bevoegdheden (art. 24): Er zijn i.c. geen exclusieve
bevoegdheden van toepassing, aangezien het hier geen zaken betreft zoals
onroerend goed.
o Forumkeuze bepalen (art. 25 en 26): Er is geen forumkeuze opgenomen in het
contract, dus art. 25 en 26 zijn niet van toepassing.
- Temporeel toepassingsgebied: De zaak is na 10 januari 2015 ontstaan, dus valt het
binnen het temporeel toepassingsgebied van Brussel I bis-Vo (art. 66)
2. Alternatieve bevoegdheid (specifieke verbintenissen, art. 7):
- Art. 7 lid 1 sub b biedt een alternatieve bevoegdheid voor verbintenissen uit
overeenkomst. Rotterdam is de contractuele leveringsplaats, dus de Nederlandse
rechter kan o.b.v. art. 7 lid 1 sub b bevoegd zijn.
Conclusie:
Zowel de Iers rechter (woonplaats van de verweerder) als de Nederlandse rechter (plaats van
levering) kunnen bevoegd zijn.
Vraag 2) Welke belangen acht het Hof van Justitie in de arresten Woodfloor en Falco
relevant voor de uitleg van artikel 7(1) Brussel I-bis?
In het Woodfloor arrest benadrukt het Hof het nauwe band-criterium en de voorspelbaarheid
van de bevoegde rechter. Deze criteria helpen te voorkomen dat partijen onvoorziene
rechtszaken in verschillende lidstaten krijgen. Voor verbintenissen die op meerdere plaatsen
worden uitgevoerd, kan de belangrijkste plaats van uitvoering beslissend zijn om de bevoegde
rechter aan te wijzen (plaats waar de prestaties voornamelijk plaatsvinden).
In Falco wordt toegelicht dat de bijzondere bevoegdheidsregels restrictief moeten worden
geïnterpreteerd. Het Hof benadrukt dat alleen verbintenissen die daadwerkelijk op een
specifieke plaats uitgevoerd worden, in aanmerking komen voor de bijzondere bevoegdheid.
Bij Falco werd bijvoorbeeld vastgesteld dat de overdracht van een licentie geen
dienstverrichting is, wat relevant is voor een restrictieve interpretatie van art. 7(1).
Conclusie:
Deze arresten benadrukken dat voor art. 7(1) een voorspelbare en nauwe band nodig is tussen
het geschil en de aangewezen rechter, wat helpt bij het vaststellen van de belangrijkste plaats
van uitvoering.
, Vraag 3) Stel dat Piping gevestigd zou zijn in Turkije, zou dan de Nederlandse rechter
bevoegd zijn kennis te nemen van een eventuele vordering van Energie Plus?
1. Controle op toepassingsgebieden
- Materieel toepassingsgebied: De zaak betreft een commerciële transactie, wat onder
burgerlijke en handelszaken valt. Brussel I-bis is in beginsel van toepassing (art. 1 lid
1).
- Formeel toepassingsgebied: De verweerder is gevestigd in Turkije, wat geen EU-
lidstaat is. Dit betekent dat artikel 4 Brussel I-bis (woonplaats van verweerder) niet
van toepassing is. Omdat de verweerder buiten de EU gevestigd is, moet er naar
nationale bevoegdheidsregels worden gekeken.
- Temporeel toepassingsgebied: De zaak is na 10 januari 2015 ontstaan, dus voldoet aan
het temporeel toepassingsgebied van Brussel I-bis, maar dit biedt geen basis voor de
bevoegdheid omdat de verweerder buiten de EU is gevestigd.
2. Toepassing van nationale bevoegdheidsregels (Rv):
- Artikel 6 sub a Rechtsvordering: Bied de Nederlandse rechter eveneens rechtsmacht in
zaken betreffende: verbintenissen uit overeenkomst, indien de verbintenis die aan de
eis of het verzoek ten grondslag ligt, in Nederland is uitgevoerd of moet worden
uitgevoerd.
- Artikel 6a sub a Rechtsvordering: Voor de toepassing van artikel 6 sub a Rv is, tenzij
anders is overeengekomen, de plaats van uitvoering in Nederland gelegen voor de
koop en verkoop van roerende zaken, indien de zaken volgens de ovk in Nederland
geleverd werden of geleverd hadden moeten worden.
- De plaats waar de verbintenis moet worden uitgevoerd (Rotterdam) kan om deze reden
als basis dienen voor bevoegdheid in Nederland.
Conclusie:
Aangezien de plaats van uitvoering in Nederland ligt (Rotterdam), is de Nederlandse rechter
bevoegd op grond van artikel 6 sub a Rv, ondanks dat de verweerder in Turkije is gevestigd.
Brussel I-bis is niet van toepassing op een verweerder buiten de EU zonder forumkeuze.
Vraag 4) Stel dat het contract tussen Piping en Energie Plus een bepaling bevat waarin
de High Court in Galway is aangewezen als de exclusief bevoegde rechter. Welke
rechter(s) zouden in dat geval bevoegd zijn van een eventuele vordering van Energie
Plus kennis te nemen? Motiveer uw antwoord. NB ga ervanuit dat Piping gevestigd is in
Turkije.
Stappenplan forumkeuze:
1. Controle van toepassingsgebieden:
- Materieel toepassingsgebied: Het betreft een commercieel geschil, dus valt het onder
burgerlijke en handelszaken en daarmee onder Brussel I-bis (art. 1 lid 1).
- Formeel toepassingsgebied: De forumkeuze wijst op een gerecht in Ierland, dat binnen
de EU ligt. Ondanks dat Piping in Turkije is gevestigd, geldt de forumkeuze volgens
Brussel I-bis art. 25, wat een forumkeuze toestaat ongeacht de woonplaats van de
partijen.
- Temporeel toepassingsgebied: Als de zaak na 10 januari 2015 is ontstaan, valt deze
onder Brussel I-bis (art. 66).
