ZORG EN ONTWIKKELING
VOEDING
INHOUDSOPGAVE
leerdoelen.................................................................................................................................... 4
Mondmotorische ontwikkeling eten en drinken ..................................................................................5
Anatomie en fysiologie van de borst ..................................................................................................7
Anatomie van de mond, aanlegtechniek WHO & BFHI ........................................................................9
flesvoeding .................................................................................................................................... 11
vaste voeding tot 2 jaar ................................................................................................................... 13
Visie en natuurwetten borstvoeding................................................................................................. 15
kunstvoeding ................................................................................................................................. 19
Mondmotorische ontwikkeling eten en drinken .............................................................................20
Inleiding ........................................................................................................................................ 21
Evolutie eerste levensjaar ............................................................................................................... 21
groei: anatomie .......................................................................................................................... 21
motorische evolutie.................................................................................................................... 21
orale refelxen ............................................................................................................................. 22
Zuiggedrag ..................................................................................................................................... 23
Anatomie ....................................................................................................................................... 24
Soorten : Nutritief – Non nutritief ..................................................................................................... 24
Ontwikkeling in utero ...................................................................................................................... 25
Fysiologie van het zuigen : Borstvoeding - Flesvoeding...................................................................... 26
Van vloeibaar naar vast .................................................................................................................. 27
Anatomische verandering ........................................................................................................... 27
Motorische verandering .............................................................................................................. 27
lepelvoeding .............................................................................................................................. 28
baby led weaning ....................................................................................................................... 28
Evolutie drinkgedrag ....................................................................................................................... 28
Anatomie en fysiologie van de borst .............................................................................................29
structuur ....................................................................................................................................... 29
borst ......................................................................................................................................... 29
alveole....................................................................................................................................... 30
tepel/ Mammary papilla .............................................................................................................. 30
1
, Lactogenesis ................................................................................................................................. 31
Lactogenesis 1 ........................................................................................................................... 31
Lactogenesis 2 ........................................................................................................................... 31
Galactopoesis of lactogenesis 3 : ................................................................................................ 32
Hormonen ..................................................................................................................................... 33
prolactine .................................................................................................................................. 33
oxytocine ................................................................................................................................... 33
Samenstelling moedermelk ............................................................................................................ 34
colostrum .................................................................................................................................. 34
rijpe moedermelk ....................................................................................................................... 35
Anatomie van de mond, aanlegtechniek WHO & BFHI ....................................................................36
Anatomie en fysiologie van de mond ............................................................................................... 36
fysiologie van het zuigen ................................................................................................................. 36
dynamisme van het zuigen .............................................................................................................. 37
voedingssignalen ........................................................................................................................... 37
aanleggen ...................................................................................................................................... 38
ondersteunen van de borst, C-greep............................................................................................ 38
Stappen begeleiden aanlegtechniek in zittende houding: adviezen ................................................ 39
Bewustmaking van de borstvoedende kraamvrouw en haar omgeving ............................................... 40
houdingen ..................................................................................................................................... 40
10 Vuistregels voor het welslagen van de borstvoeding ..................................................................... 40
Vuistregel 1 : Dat zij een borstvoedingsbeleid op papier hebben, dat systematisch bekend gemaakt
wordt aan alle betrokken medewerker ......................................................................................... 40
Vuistregel 2: Dat alle betrokken medewerkers de vaardigheden aanleren, die noodzakelijk zijn voor
het uitvoeren van dat beleid ........................................................................................................ 40
Vuistregel 3: Dat alle zwangere vrouwen voorgelicht worden over de voordelen en de praktijk
van borstvoeding geven. ............................................................................................................. 41
Vuistregel 4: Dat moeder en kind onmiddellijk na de geboorte en minstens gedurende een uur
ongestoord huidcontact hebben en dat men de moeder aanmoedigt om signalen van haar baby om
te drinken te herkennen en dat men daarbij hulp aanbiedt indien nodig ......................................... 44
Vuistregel 5: Dat aan vrouwen uitgelegd wordt hoe ze hun baby aan moeten leggen en hoe zij
de melkproductie in stand kunnen houden, zelfs als de baby van de moeder gescheiden moet
worden. ..................................................................................................................................... 44
Vuistregel 6: Dat pasgeborenen geen andere voeding dan borstvoeding krijgen, noch extra vocht,
tenzij op medische indicatie ....................................................................................................... 45
Vuistregel 7: Dat moeder en kind dag en nacht bij elkaar op een kamer mogen blijven ("rooming-in").
................................................................................................................................................. 46
Vuistregel 8: Dat borstvoeding op verzoek wordt nagestreefd. ....................................................... 46
Vuistregel 9: Dat aan pasgeborenen die borstvoeding krijgen geen speen of fopspeen gegeven wordt.
................................................................................................................................................. 49
Vuistregel 10: Aanmoedigen om borstvoedingsbegeleidingsgroepen (moedergroepen) te vormen en
vrouwen bij het ontslag uit de instelling naar deze groepen te verwijzen. ........................................ 50
flesvoeding .................................................................................................................................51
2
, Inleiding ........................................................................................................................................ 51
moedermelk via de fles ............................................................................................................... 51
Kunstvoeding via de fles ............................................................................................................. 51
Materiaal ....................................................................................................................................... 52
marketing .................................................................................................................................. 52
fles ............................................................................................................................................ 53
speen ........................................................................................................................................ 53
Bereiding ....................................................................................................................................... 55
algemene principes .................................................................................................................... 55
moedermelk .............................................................................................................................. 55
kunstvoeding ............................................................................................................................. 56
Reinigen en steriliseren materiaal ................................................................................................... 58
Hoeveelheden ............................................................................................................................... 58
Fles aanbieden .............................................................................................................................. 59
vaste voeding tot 2 jaar ................................................................................................................60
Inleiding ........................................................................................................................................ 60
Starten met vaste voeding .............................................................................................................. 60
adviezen .................................................................................................................................... 60
beïnvloedende factoren .............................................................................................................. 60
Hoe eet de baby ............................................................................................................................. 61
Voeding tijdens het eerste levensjaar .............................................................................................. 62
Wat eet de baby ......................................................................................................................... 62
Wat drinkt de baby ..................................................................................................................... 64
Allergie en intolerantie ................................................................................................................ 65
Kant-en-klaar? ........................................................................................................................... 65
Smaak ....................................................................................................................................... 65
Neofobie.................................................................................................................................... 66
(Op)voeding ................................................................................................................................... 66
Beweging ....................................................................................................................................... 66
visie en natuurwetten borstvoeding ..............................................................................................67
borstvoeding (on)gewoon ............................................................................................................... 67
!!! natuurwetten ............................................................................................................................. 67
baby’s zijn “hardwired” om zich te voeden aan de borst................................................................ 67
Baby’s zijn gemaakt om borstvoeding te krijgen ............................................................................ 67
Het lichaam van de moeder is de natuurlijke leefomgeving van de baby......................................... 68
Goed aanleggen doet de melk goed stromen ................................................................................ 69
Vaak voeden in het begin zorgt voor meer melk later ..................................................................... 70
Elk borstvoedingsduo heeft zijn eigen ritme ................................................................................. 71
Meer melk uit zorgt voor meer melk in .......................................................................................... 72
Kinderen stoppen vanzelf met borstvoeding ................................................................................. 72
hernormalisering van borstvoeding.............................................................................................. 73
voorbeeld vragen........................................................................................................................ 73
3
, kunstvoeding ..............................................................................................................................74
Inleiding ........................................................................................................................................ 74
Belang van de voeding voor de zuigeling .......................................................................................... 74
Kunstmatige zuigelingenvoedingen ................................................................................................. 75
Voedingen voor de gezonde zuigeling! ........................................................................................ 75
Vergelijking met moedermelk ...................................................................................................... 76
HMO’s in moedermelk.................................................................................................................... 76
HMO’s in kunstvoeding ................................................................................................................... 78
Kunstvoedingen voor gezonde zuigelingen ................................................................................... 78
Volledige zuigelingenvoeding – startvoedingen ............................................................................. 78
Opvolgzuigelingenvoeding – opvolgmelken .................................................................................. 78
Groeimelk of derdeleeftijdsmelk ................................................................................................. 79
Voordelen moedermelk .............................................................................................................. 79
Therapeutische zuigelingenvoedingen ......................................................................................... 79
En zoveel meer… ........................................................................................................................ 80
LEERDOELEN
• Cursus 1VRK 10 - DEEL 4 - Voeding van het kind (hfdst 1: mondmotorische
ontwikkeling eten en drinken)
• Cursus 1VRK 10 - DEEL 4 - Voeding van het kind (hfdst 3: anatomie en fysiologie van
de borst)
• Cursus 1VRK 10 - DEEL 4 - Voeding van het kind (hfdst 4: anatomie en fysiologie van
de baby / aanlegtechniek / WHO / BFHI)
• Cursus 1VRK 10 - DEEL 4 - Voeding van het kind (hfdst 5: flesvoeding)
• Cursus 1VRK 10 - DEEL 4 - Voeding van het kind (hfdst 7: vaste voeding tot 2 jaar)
• Cursus 1VRK 10 - DEEL 4 - Voeding van het kind (hfdst 2: visie en natuurwetten
borstvoeding)
• Cursus 1VRK 10 - DEEL 4 - Voeding van het kind (hfdst 6: kunstvoeding)
4
VOEDING
INHOUDSOPGAVE
leerdoelen.................................................................................................................................... 4
Mondmotorische ontwikkeling eten en drinken ..................................................................................5
Anatomie en fysiologie van de borst ..................................................................................................7
Anatomie van de mond, aanlegtechniek WHO & BFHI ........................................................................9
flesvoeding .................................................................................................................................... 11
vaste voeding tot 2 jaar ................................................................................................................... 13
Visie en natuurwetten borstvoeding................................................................................................. 15
kunstvoeding ................................................................................................................................. 19
Mondmotorische ontwikkeling eten en drinken .............................................................................20
Inleiding ........................................................................................................................................ 21
Evolutie eerste levensjaar ............................................................................................................... 21
groei: anatomie .......................................................................................................................... 21
motorische evolutie.................................................................................................................... 21
orale refelxen ............................................................................................................................. 22
Zuiggedrag ..................................................................................................................................... 23
Anatomie ....................................................................................................................................... 24
Soorten : Nutritief – Non nutritief ..................................................................................................... 24
Ontwikkeling in utero ...................................................................................................................... 25
Fysiologie van het zuigen : Borstvoeding - Flesvoeding...................................................................... 26
Van vloeibaar naar vast .................................................................................................................. 27
Anatomische verandering ........................................................................................................... 27
Motorische verandering .............................................................................................................. 27
lepelvoeding .............................................................................................................................. 28
baby led weaning ....................................................................................................................... 28
Evolutie drinkgedrag ....................................................................................................................... 28
Anatomie en fysiologie van de borst .............................................................................................29
structuur ....................................................................................................................................... 29
borst ......................................................................................................................................... 29
alveole....................................................................................................................................... 30
tepel/ Mammary papilla .............................................................................................................. 30
1
, Lactogenesis ................................................................................................................................. 31
Lactogenesis 1 ........................................................................................................................... 31
Lactogenesis 2 ........................................................................................................................... 31
Galactopoesis of lactogenesis 3 : ................................................................................................ 32
Hormonen ..................................................................................................................................... 33
prolactine .................................................................................................................................. 33
oxytocine ................................................................................................................................... 33
Samenstelling moedermelk ............................................................................................................ 34
colostrum .................................................................................................................................. 34
rijpe moedermelk ....................................................................................................................... 35
Anatomie van de mond, aanlegtechniek WHO & BFHI ....................................................................36
Anatomie en fysiologie van de mond ............................................................................................... 36
fysiologie van het zuigen ................................................................................................................. 36
dynamisme van het zuigen .............................................................................................................. 37
voedingssignalen ........................................................................................................................... 37
aanleggen ...................................................................................................................................... 38
ondersteunen van de borst, C-greep............................................................................................ 38
Stappen begeleiden aanlegtechniek in zittende houding: adviezen ................................................ 39
Bewustmaking van de borstvoedende kraamvrouw en haar omgeving ............................................... 40
houdingen ..................................................................................................................................... 40
10 Vuistregels voor het welslagen van de borstvoeding ..................................................................... 40
Vuistregel 1 : Dat zij een borstvoedingsbeleid op papier hebben, dat systematisch bekend gemaakt
wordt aan alle betrokken medewerker ......................................................................................... 40
Vuistregel 2: Dat alle betrokken medewerkers de vaardigheden aanleren, die noodzakelijk zijn voor
het uitvoeren van dat beleid ........................................................................................................ 40
Vuistregel 3: Dat alle zwangere vrouwen voorgelicht worden over de voordelen en de praktijk
van borstvoeding geven. ............................................................................................................. 41
Vuistregel 4: Dat moeder en kind onmiddellijk na de geboorte en minstens gedurende een uur
ongestoord huidcontact hebben en dat men de moeder aanmoedigt om signalen van haar baby om
te drinken te herkennen en dat men daarbij hulp aanbiedt indien nodig ......................................... 44
Vuistregel 5: Dat aan vrouwen uitgelegd wordt hoe ze hun baby aan moeten leggen en hoe zij
de melkproductie in stand kunnen houden, zelfs als de baby van de moeder gescheiden moet
worden. ..................................................................................................................................... 44
Vuistregel 6: Dat pasgeborenen geen andere voeding dan borstvoeding krijgen, noch extra vocht,
tenzij op medische indicatie ....................................................................................................... 45
Vuistregel 7: Dat moeder en kind dag en nacht bij elkaar op een kamer mogen blijven ("rooming-in").
................................................................................................................................................. 46
Vuistregel 8: Dat borstvoeding op verzoek wordt nagestreefd. ....................................................... 46
Vuistregel 9: Dat aan pasgeborenen die borstvoeding krijgen geen speen of fopspeen gegeven wordt.
................................................................................................................................................. 49
Vuistregel 10: Aanmoedigen om borstvoedingsbegeleidingsgroepen (moedergroepen) te vormen en
vrouwen bij het ontslag uit de instelling naar deze groepen te verwijzen. ........................................ 50
flesvoeding .................................................................................................................................51
2
, Inleiding ........................................................................................................................................ 51
moedermelk via de fles ............................................................................................................... 51
Kunstvoeding via de fles ............................................................................................................. 51
Materiaal ....................................................................................................................................... 52
marketing .................................................................................................................................. 52
fles ............................................................................................................................................ 53
speen ........................................................................................................................................ 53
Bereiding ....................................................................................................................................... 55
algemene principes .................................................................................................................... 55
moedermelk .............................................................................................................................. 55
kunstvoeding ............................................................................................................................. 56
Reinigen en steriliseren materiaal ................................................................................................... 58
Hoeveelheden ............................................................................................................................... 58
Fles aanbieden .............................................................................................................................. 59
vaste voeding tot 2 jaar ................................................................................................................60
Inleiding ........................................................................................................................................ 60
Starten met vaste voeding .............................................................................................................. 60
adviezen .................................................................................................................................... 60
beïnvloedende factoren .............................................................................................................. 60
Hoe eet de baby ............................................................................................................................. 61
Voeding tijdens het eerste levensjaar .............................................................................................. 62
Wat eet de baby ......................................................................................................................... 62
Wat drinkt de baby ..................................................................................................................... 64
Allergie en intolerantie ................................................................................................................ 65
Kant-en-klaar? ........................................................................................................................... 65
Smaak ....................................................................................................................................... 65
Neofobie.................................................................................................................................... 66
(Op)voeding ................................................................................................................................... 66
Beweging ....................................................................................................................................... 66
visie en natuurwetten borstvoeding ..............................................................................................67
borstvoeding (on)gewoon ............................................................................................................... 67
!!! natuurwetten ............................................................................................................................. 67
baby’s zijn “hardwired” om zich te voeden aan de borst................................................................ 67
Baby’s zijn gemaakt om borstvoeding te krijgen ............................................................................ 67
Het lichaam van de moeder is de natuurlijke leefomgeving van de baby......................................... 68
Goed aanleggen doet de melk goed stromen ................................................................................ 69
Vaak voeden in het begin zorgt voor meer melk later ..................................................................... 70
Elk borstvoedingsduo heeft zijn eigen ritme ................................................................................. 71
Meer melk uit zorgt voor meer melk in .......................................................................................... 72
Kinderen stoppen vanzelf met borstvoeding ................................................................................. 72
hernormalisering van borstvoeding.............................................................................................. 73
voorbeeld vragen........................................................................................................................ 73
3
, kunstvoeding ..............................................................................................................................74
Inleiding ........................................................................................................................................ 74
Belang van de voeding voor de zuigeling .......................................................................................... 74
Kunstmatige zuigelingenvoedingen ................................................................................................. 75
Voedingen voor de gezonde zuigeling! ........................................................................................ 75
Vergelijking met moedermelk ...................................................................................................... 76
HMO’s in moedermelk.................................................................................................................... 76
HMO’s in kunstvoeding ................................................................................................................... 78
Kunstvoedingen voor gezonde zuigelingen ................................................................................... 78
Volledige zuigelingenvoeding – startvoedingen ............................................................................. 78
Opvolgzuigelingenvoeding – opvolgmelken .................................................................................. 78
Groeimelk of derdeleeftijdsmelk ................................................................................................. 79
Voordelen moedermelk .............................................................................................................. 79
Therapeutische zuigelingenvoedingen ......................................................................................... 79
En zoveel meer… ........................................................................................................................ 80
LEERDOELEN
• Cursus 1VRK 10 - DEEL 4 - Voeding van het kind (hfdst 1: mondmotorische
ontwikkeling eten en drinken)
• Cursus 1VRK 10 - DEEL 4 - Voeding van het kind (hfdst 3: anatomie en fysiologie van
de borst)
• Cursus 1VRK 10 - DEEL 4 - Voeding van het kind (hfdst 4: anatomie en fysiologie van
de baby / aanlegtechniek / WHO / BFHI)
• Cursus 1VRK 10 - DEEL 4 - Voeding van het kind (hfdst 5: flesvoeding)
• Cursus 1VRK 10 - DEEL 4 - Voeding van het kind (hfdst 7: vaste voeding tot 2 jaar)
• Cursus 1VRK 10 - DEEL 4 - Voeding van het kind (hfdst 2: visie en natuurwetten
borstvoeding)
• Cursus 1VRK 10 - DEEL 4 - Voeding van het kind (hfdst 6: kunstvoeding)
4
