Psychopathologie
Examen: gesloten boek, 2u, casus + open vragen. Boek mee om te leren
Hoofdstuk 1: Introductie
Antwoorden p 21
Of iets afwijkend is is afhankelijk van de omgeving/context
Afhankelijk van context worden (uiterlijke) aspecten als afwijkend gezien
-> Niet alles dat als afwijkend wordt gezien moet als problematisch worden gezien
Vb hoogsensitiviteit -> is op zich geen probleem -> deproblematiseren waar nodig
Psychopathologie:
- Psychè (= ziel) + pathos (= lijden) -> de ziel die aan het lijden is: persoon kan zelf lijden,
maar ook anderen laten lijden
- Deelgebied van psychiatrie en klinische psychologie
- Houdt zich bezig met afwijkende emoties, gedragingen en gedachten
- Beschrijven van psychische stoornissen, oorzaken ervan en behandeling
Psychiatrie:
Medisch specialisme gericht op diagnostiek en behandeling van psychische stoornissen
(medische visie om om te gaan met psychisch lijden)
Klinische psychologie:
Beschrijving, oorzaken en behandeling van psychische stoornissen en bevordering van
psychische welbevinden
(psychologische visie om om te gaan met psychisch lijden)
Soms onderdeel van het medische, maar is niet altijd zo (in andere settings)
Psychische stoornis =
Geheel van afwijkende emoties, gedachten of gedragingen
MÉT storing in het functioneren en persoonlijk lijden!
Symptomen:
De specifieke eigenschappen, of kenmerken, die passen bij een bepaalde stoornis
,Prevalentie:
= Het het aantal gevallen per duizend of per honderdduizend op een specifiek moment in
de bevolking
Stigma:
= Schade- / brandvlek dat aan een bepaald persoon wordt gekoppeld
Nochtans iemand met ‘psychische problemen’ is niet per definitie afwijkend, is soms
gewoon psychisch lijden
–> Belang van destigmatisering!
Niet iedereen in een kotje steken!
Omgeving:
Religieuze, morele en maatschappelijke oordelen.
Omgeving speelt belangrijke invloed in mate dat iets als afwijkend wordt gezien!
Eigen gevoelens, observaties en gedachten spelen ook rol in hoe je met mensen omgaat, hoe je
hen gaat behandelen en begeleiden
Dus: heel belangrijk van zicht te hebben op hoe jezelf in elkaar steekt want zo kan je beter
behandelen en begeleiden
1.2 Hoe definiëren we afwijkend gedrag?
Psychische stoornis = psychiatrische stoornis = psychisch probleem = mentale ziekte
De niet onderlijnde komen voort uit een medisch model
Medisch model -> biologische/genetische oorzaak
=> Afwijkend gedrag is een gevolg van een veelal biologische oorzaak of ziekte
-> Breder kijken!: ‘psychische stoornis’ = bio psycho sociaal
Iedereen heeft angst, verdriet, paniek, lusteloosheid,… maar wanneer afwijkend?
Wanneer symptoom? Wanneer stoornis?
Diagnostisch criterium -> bepaalde symptomen, kenmerken moeten voldoen aan
bepaalde voorwaarden alvorens beschouwd als afwijkend en horend bij bepaalde stoornis
Niemand IS zijn stoornis, je bent altijd meer dan de stoornis op zich
1.2.1 Criteria voor afwijkend gedrag/gedachten/emoties
1. Uitzonderlijk
Wil niet direct zeggen ‘afwijkend’ of ‘abnormaal’! (wordt wel vaak verkeerd zo gebruikt)
Prevalentie- (aantal gevallen), cultuur- en recordafhankelijk
, !Het is niet omdat iets uitzonderlijk is, dat het afwijkend is!!
2. Sociaal afwijkend
Cultuur-, samenleving-, generatie afhankelijk! -> telkens andere normen
!Mensen die niet voldoen aan een sociale norm kunnen als geestelijk gestoord worden
gezien (vb vroeger homoseksualiteit)
3. Foute perceptie/interpretatie van de realiteit
Vb dingen zien of horen
Religie kan invloed hebben
4. Aanzienlijk emotioneel lijden
Afwezig of aanwezig: kan beide afwijkend zijn, afhankelijk van situatie
5. Ongepast of contraproductief gedrag
Ondanks negatieve gevolgen gedrag blijven/toch stellen
6. Gevaar
Afhankelijk van sociale context (vb oorlog)
Afhankelijk van religie= vb zelfmoordaanslag kan heldendaad zijn
- Afwijkend gedrag = op meerdere manieren definieerbaar
- Combinatie van deze criteria om iets als afwijkend te zien
- In bepaald opzicht afwijkend zijn IS NIET geheel afwijkend zijn!
Oefening: casussen pagina 3: waarop wijken ze af van normaal gedrag?
• Casus 1: gevaar, contraproductief, emotioneel lijden, sociaal afwijkend, uitzonderlijk
1.2.2 Culturele aspecten van afwijkend gedrag
-> Gezondheid en ziekte verschilt van cultuur tot cultuur
Indianen hebben 2 soorten ziekten: ‘ziekten van de blanke man’ (door invloed Westerse
mensen: vb alcoholisme en drugsverslaving) vs ‘indiaanse ziekten’ (probleem in stam/
hiërarchie -> moeilijkheden daar. Gebruik van stamhoofd als behandeling)
-> Afwijkend gedrag verschilt van cultuur tot cultuur
Vb angst in Westen (vaak angst voor financiële zaken) vs Afrikaanse landen (angst over de
voortplanting)
-> Terminologie verschilt van cultuur tot cultuur
, Depressie: Symptomen in Westen: schuld/verdriet vs in Oosteten: hoofdpijn,
vermoeidheid, zwakte
Tabel: geeft indruk dat Nederlanders met Turkse afkomst meer depressief zijn
-> Maar komt omdat de definitie van depressie symptomen in elke categorie heel anders lag. Hou
dus rekening met context!
!Sommige abnormale gedragspatronen (zoals schizofrenie) komen wel overeen over verschillende
landen
!Belangrijke rol cultuur, etniciteit en religie! !Veel immigratie laatste tijd
1.3 Historische visies op afwijkend gedrag
Vroeger: geloof in bovennatuurlijke krachten, demonen,… -> mensen worden hierdoor bestraft of
bezeten (deze gedachten bestaan nu soms nog steeds!) vb straf van God
Nu: verschuiving naar geloof in de wetenschap en de rede
Visie afwijkend gedrag in onze cultuur:
Product van biologische en psychosociale factoren
1.3.1 Hippocrates (ca 400 v.C.)
Ziekten van lichaam & geest
= Gevolg van natuurlijke oorzaken/biologische processen (lichaamssappen), niet van
bovennatuurlijke geesten!
Naturalistische verklaring=> evenwicht vs onevenwicht in humores/ lichaamssappen bepaald
gezondheid van het lichaam
- Verstoring in humores => afwijkend gedrag
• ++Flegma (slijm) -> flegmatiek / traag, lethargisch gedrag
• ++Zwarte gal -> melancholie / depressief gedrag
• ++Bloed -> sanguinisch / opgewekt, zelfverzekerd gedrag
• ++Gele gal -> cholerisch / driftig gedrag
3 categorieën abnormale gedragspatronen: (=classificatie)
- Melancholie: buitensporige depressie
Examen: gesloten boek, 2u, casus + open vragen. Boek mee om te leren
Hoofdstuk 1: Introductie
Antwoorden p 21
Of iets afwijkend is is afhankelijk van de omgeving/context
Afhankelijk van context worden (uiterlijke) aspecten als afwijkend gezien
-> Niet alles dat als afwijkend wordt gezien moet als problematisch worden gezien
Vb hoogsensitiviteit -> is op zich geen probleem -> deproblematiseren waar nodig
Psychopathologie:
- Psychè (= ziel) + pathos (= lijden) -> de ziel die aan het lijden is: persoon kan zelf lijden,
maar ook anderen laten lijden
- Deelgebied van psychiatrie en klinische psychologie
- Houdt zich bezig met afwijkende emoties, gedragingen en gedachten
- Beschrijven van psychische stoornissen, oorzaken ervan en behandeling
Psychiatrie:
Medisch specialisme gericht op diagnostiek en behandeling van psychische stoornissen
(medische visie om om te gaan met psychisch lijden)
Klinische psychologie:
Beschrijving, oorzaken en behandeling van psychische stoornissen en bevordering van
psychische welbevinden
(psychologische visie om om te gaan met psychisch lijden)
Soms onderdeel van het medische, maar is niet altijd zo (in andere settings)
Psychische stoornis =
Geheel van afwijkende emoties, gedachten of gedragingen
MÉT storing in het functioneren en persoonlijk lijden!
Symptomen:
De specifieke eigenschappen, of kenmerken, die passen bij een bepaalde stoornis
,Prevalentie:
= Het het aantal gevallen per duizend of per honderdduizend op een specifiek moment in
de bevolking
Stigma:
= Schade- / brandvlek dat aan een bepaald persoon wordt gekoppeld
Nochtans iemand met ‘psychische problemen’ is niet per definitie afwijkend, is soms
gewoon psychisch lijden
–> Belang van destigmatisering!
Niet iedereen in een kotje steken!
Omgeving:
Religieuze, morele en maatschappelijke oordelen.
Omgeving speelt belangrijke invloed in mate dat iets als afwijkend wordt gezien!
Eigen gevoelens, observaties en gedachten spelen ook rol in hoe je met mensen omgaat, hoe je
hen gaat behandelen en begeleiden
Dus: heel belangrijk van zicht te hebben op hoe jezelf in elkaar steekt want zo kan je beter
behandelen en begeleiden
1.2 Hoe definiëren we afwijkend gedrag?
Psychische stoornis = psychiatrische stoornis = psychisch probleem = mentale ziekte
De niet onderlijnde komen voort uit een medisch model
Medisch model -> biologische/genetische oorzaak
=> Afwijkend gedrag is een gevolg van een veelal biologische oorzaak of ziekte
-> Breder kijken!: ‘psychische stoornis’ = bio psycho sociaal
Iedereen heeft angst, verdriet, paniek, lusteloosheid,… maar wanneer afwijkend?
Wanneer symptoom? Wanneer stoornis?
Diagnostisch criterium -> bepaalde symptomen, kenmerken moeten voldoen aan
bepaalde voorwaarden alvorens beschouwd als afwijkend en horend bij bepaalde stoornis
Niemand IS zijn stoornis, je bent altijd meer dan de stoornis op zich
1.2.1 Criteria voor afwijkend gedrag/gedachten/emoties
1. Uitzonderlijk
Wil niet direct zeggen ‘afwijkend’ of ‘abnormaal’! (wordt wel vaak verkeerd zo gebruikt)
Prevalentie- (aantal gevallen), cultuur- en recordafhankelijk
, !Het is niet omdat iets uitzonderlijk is, dat het afwijkend is!!
2. Sociaal afwijkend
Cultuur-, samenleving-, generatie afhankelijk! -> telkens andere normen
!Mensen die niet voldoen aan een sociale norm kunnen als geestelijk gestoord worden
gezien (vb vroeger homoseksualiteit)
3. Foute perceptie/interpretatie van de realiteit
Vb dingen zien of horen
Religie kan invloed hebben
4. Aanzienlijk emotioneel lijden
Afwezig of aanwezig: kan beide afwijkend zijn, afhankelijk van situatie
5. Ongepast of contraproductief gedrag
Ondanks negatieve gevolgen gedrag blijven/toch stellen
6. Gevaar
Afhankelijk van sociale context (vb oorlog)
Afhankelijk van religie= vb zelfmoordaanslag kan heldendaad zijn
- Afwijkend gedrag = op meerdere manieren definieerbaar
- Combinatie van deze criteria om iets als afwijkend te zien
- In bepaald opzicht afwijkend zijn IS NIET geheel afwijkend zijn!
Oefening: casussen pagina 3: waarop wijken ze af van normaal gedrag?
• Casus 1: gevaar, contraproductief, emotioneel lijden, sociaal afwijkend, uitzonderlijk
1.2.2 Culturele aspecten van afwijkend gedrag
-> Gezondheid en ziekte verschilt van cultuur tot cultuur
Indianen hebben 2 soorten ziekten: ‘ziekten van de blanke man’ (door invloed Westerse
mensen: vb alcoholisme en drugsverslaving) vs ‘indiaanse ziekten’ (probleem in stam/
hiërarchie -> moeilijkheden daar. Gebruik van stamhoofd als behandeling)
-> Afwijkend gedrag verschilt van cultuur tot cultuur
Vb angst in Westen (vaak angst voor financiële zaken) vs Afrikaanse landen (angst over de
voortplanting)
-> Terminologie verschilt van cultuur tot cultuur
, Depressie: Symptomen in Westen: schuld/verdriet vs in Oosteten: hoofdpijn,
vermoeidheid, zwakte
Tabel: geeft indruk dat Nederlanders met Turkse afkomst meer depressief zijn
-> Maar komt omdat de definitie van depressie symptomen in elke categorie heel anders lag. Hou
dus rekening met context!
!Sommige abnormale gedragspatronen (zoals schizofrenie) komen wel overeen over verschillende
landen
!Belangrijke rol cultuur, etniciteit en religie! !Veel immigratie laatste tijd
1.3 Historische visies op afwijkend gedrag
Vroeger: geloof in bovennatuurlijke krachten, demonen,… -> mensen worden hierdoor bestraft of
bezeten (deze gedachten bestaan nu soms nog steeds!) vb straf van God
Nu: verschuiving naar geloof in de wetenschap en de rede
Visie afwijkend gedrag in onze cultuur:
Product van biologische en psychosociale factoren
1.3.1 Hippocrates (ca 400 v.C.)
Ziekten van lichaam & geest
= Gevolg van natuurlijke oorzaken/biologische processen (lichaamssappen), niet van
bovennatuurlijke geesten!
Naturalistische verklaring=> evenwicht vs onevenwicht in humores/ lichaamssappen bepaald
gezondheid van het lichaam
- Verstoring in humores => afwijkend gedrag
• ++Flegma (slijm) -> flegmatiek / traag, lethargisch gedrag
• ++Zwarte gal -> melancholie / depressief gedrag
• ++Bloed -> sanguinisch / opgewekt, zelfverzekerd gedrag
• ++Gele gal -> cholerisch / driftig gedrag
3 categorieën abnormale gedragspatronen: (=classificatie)
- Melancholie: buitensporige depressie
