Sociaal werk
Sociologie
Sociale Hogeschool UCLL
1
,Deel 1: de sociologie ontdekken ............................................................................... 9
Hoofdstuk 1. De sociologische verzuchting .......................................................... 10
1.1. Wat is sociologie? Een poging tot definitie, die gelukkig mislukt .................... 10
1.2. Wat de sociologie ons leert........................................................................ 10
1.2.1.“Het sociale is contingent maar niet arbitrair” ....................................... 10
1.2.1.1. Het sociale is contingent: .............................................................. 10
1.2.1.2. Het sociale is niet arbitrair: ............................................................ 11
1.2.1.3. De ontdekking van het contingente ................................................ 11
1.2.1.4. Nieuwe perspectieven: afwijkend gedrag en criminaliteit ................. 12
1.2.1.5. Contingenties en verleden ............................................................. 12
1.3. Het probleem van de orde ................................................................... 13
Hoofdstuk 2: De taak en de houding van de socioloog ........................................... 15
2.1. De taak v/d socioloog: cijferaar & mythejager .............................................. 15
2.1.1. Empirisch-analytische taak ................................................................. 15
2.1.2. De kritische taak ................................................................................. 16
2.2. Houding van de socioloog ......................................................................... 16
2.2.1. Belangstelling voor samenhang ........................................................... 16
2.2.2. Afstandelijke betrokkenheid ................................................................ 16
2.2.3. Empirisch gezind ................................................................................ 16
2.2.4. Respectvol ......................................................................................... 18
Hoofdstuk 3: de ontdekking van de SL 1: de individualistische variant .................... 19
3.1. De voorgeschiedenis: verlichting & tegen-verlichting ................................... 20
3.1.1. De verlichting en de utilitaristen ........................................................... 20
3.1.2. De tegen-verlichting ............................................................................ 20
3.2. De individualistische variant ...................................................................... 22
3.2.1. Individuele actie en onbedoelde gevolgen ............................................ 22
3.2.1.1. Matheuseffect .............................................................................. 22
3.2.1.2. Self-denying prophecy .................................................................. 23
3.2.1.3. Self-fulfilling prophecy .................................................................. 23
3.2.1.4. Opmerkingen ............................................................................... 24
3.3.2. Individuele redelijkheid & het probleem van de collectieve actie ............ 24
Hoofdstuk 4: de ontdekking van de SL 2: de collectivistische variant ...................... 28
2
, 4.1. Individu en SL: het geheel is meer dan de som v/d delen .............................. 28
4.1.1. Durkheim: collectivistische perspectief................................................ 28
4.1.2. Michel Foucault .................................................................................. 28
4.2. Ziekterol .................................................................................................. 29
Deel 2: bouwstenen van de samenleving ................................................................. 30
Hoofdstuk 5: Sociale rollen en het zelf ................................................................. 30
5.1. Een tocht door de sociale werkelijkheid ...................................................... 30
5.2. De rol: persoon noch inhoud telt ................................................................ 30
5.3.1. Functionalisme .................................................................................. 32
5.3.1.1. Kritieken op functionalisme: .......................................................... 33
5.3.2. Conflictsociologie .............................................................................. 35
5.4. Rollentheorie: verhouding tussen rol en persoonlijkheid .............................. 37
5.4.1. 2 rollentheorieën ................................................................................ 38
5.4.1.1. Goffman ...................................................................................... 39
5.4.1.1.1. Kritieken ................................................................................ 39
5.4.1.2. Mead: ‘Symbolisch interactionisme’ .............................................. 40
Hoofdstuk 6: Verwachtingen en verklaringen in de sociologie ................................ 41
6.1. Verwachten: grondstoffen van het sociale .................................................. 41
6.2. Verwachten, begrijpen en voorspellen van de ingrediënten van de
‘sociologische verklaring’ ................................................................................ 43
6.2.1. 3 manieren om sociologisch te verklaren: ............................................. 44
6.2.1.1. Causale of oorzakelijke verbanden ................................................. 44
6.2.1.2. Verstehende of interpretatieve methode (Max Weber) ..................... 44
6.2.1.3. Begrijpen en Hermeneutiek ........................................................... 45
6.4. Handeling en cultuur: de sociale handeling ................................................ 46
Hoofdstuk 7: Socialisatie en methoden van samenleven ....................................... 49
7.1. Praktische en discursieve kennis ............................................................... 49
7.1.1. Verschil tussen Discursieve- en praktische kennis ................................ 49
7.1.2. Opdeling van de sociologie .................................................................. 50
7.2. Lichaamstaal ........................................................................................... 50
7.3. Etnomethodologie .................................................................................... 51
7.3.1. Uitgangspunten: ................................................................................. 51
3
, 7.3.2. Kritiek: ............................................................................................... 53
7.4. De robuustheid v/h sociale ........................................................................ 53
Hoofdstuk 8: Sociale controle ............................................................................. 54
8.1. Pijn & plezier ............................................................................................ 54
8.1.1. Sociale controle & sanctioneren .......................................................... 54
8.1.2. 2 theorieën rond sanctioneren ............................................................. 55
8.1.2.1. Jeremy Bentham ........................................................................... 55
8.1.2.2. Talcott Parsons's sanctioneringsschema........................................ 57
8.2. De verschuivingen in sanctioneringswijzen: van brandijzer tot therapie ......... 58
8.3. Sanctioneerbaarheid en vrijheid ................................................................ 59
Hoofdstuk 9: De voorwaarden van maatschappelijke schaalvergroting .................. 60
9.1. Geld: van gebruiks- naar ruilwaarde ........................................................... 60
9.2. Straffen en reguliere macht ....................................................................... 61
9.3. Veralgemenen van vertrouwen................................................................... 62
*Extra: 1ste grote verhaal: socialisatie & het civilisatieproces ................................ 63
*1. Socialisatie in 2 versies: ............................................................................. 63
*2. Het civilisatieproces .................................................................................. 64
*2.1. Zelfdwang ........................................................................................... 64
*2.1.1. Desiderius Erasmus ....................................................................... 65
*2.2. De dynamische relatie tussen persoonlijkheidsstructuur en sociale
verandering ................................................................................................. 67
*2.3. Beschaving is durven onzichtbaar verbonden zijn: Figuraties, vervlechting
en solidariteit .............................................................................................. 68
Hoofdstuk 10: criminaliteit ................................................................................. 69
10.1 afwijkend gedrag: de 7 gordels van sociale controle ................................... 69
10.1.1. Routine ............................................................................................ 70
10.1.2. Geïnternationaliseerde normen ......................................................... 71
10.1.3. Velden van gesanctioneerde verwachtingen ....................................... 71
10.1.4. Buffers van sociale interacties ........................................................... 72
10.1.5. Uitlaatkleppen .................................................................................. 72
10.1.6. Informele sancties ............................................................................ 72
10.1.7. Formele sancties .............................................................................. 72
4
Sociologie
Sociale Hogeschool UCLL
1
,Deel 1: de sociologie ontdekken ............................................................................... 9
Hoofdstuk 1. De sociologische verzuchting .......................................................... 10
1.1. Wat is sociologie? Een poging tot definitie, die gelukkig mislukt .................... 10
1.2. Wat de sociologie ons leert........................................................................ 10
1.2.1.“Het sociale is contingent maar niet arbitrair” ....................................... 10
1.2.1.1. Het sociale is contingent: .............................................................. 10
1.2.1.2. Het sociale is niet arbitrair: ............................................................ 11
1.2.1.3. De ontdekking van het contingente ................................................ 11
1.2.1.4. Nieuwe perspectieven: afwijkend gedrag en criminaliteit ................. 12
1.2.1.5. Contingenties en verleden ............................................................. 12
1.3. Het probleem van de orde ................................................................... 13
Hoofdstuk 2: De taak en de houding van de socioloog ........................................... 15
2.1. De taak v/d socioloog: cijferaar & mythejager .............................................. 15
2.1.1. Empirisch-analytische taak ................................................................. 15
2.1.2. De kritische taak ................................................................................. 16
2.2. Houding van de socioloog ......................................................................... 16
2.2.1. Belangstelling voor samenhang ........................................................... 16
2.2.2. Afstandelijke betrokkenheid ................................................................ 16
2.2.3. Empirisch gezind ................................................................................ 16
2.2.4. Respectvol ......................................................................................... 18
Hoofdstuk 3: de ontdekking van de SL 1: de individualistische variant .................... 19
3.1. De voorgeschiedenis: verlichting & tegen-verlichting ................................... 20
3.1.1. De verlichting en de utilitaristen ........................................................... 20
3.1.2. De tegen-verlichting ............................................................................ 20
3.2. De individualistische variant ...................................................................... 22
3.2.1. Individuele actie en onbedoelde gevolgen ............................................ 22
3.2.1.1. Matheuseffect .............................................................................. 22
3.2.1.2. Self-denying prophecy .................................................................. 23
3.2.1.3. Self-fulfilling prophecy .................................................................. 23
3.2.1.4. Opmerkingen ............................................................................... 24
3.3.2. Individuele redelijkheid & het probleem van de collectieve actie ............ 24
Hoofdstuk 4: de ontdekking van de SL 2: de collectivistische variant ...................... 28
2
, 4.1. Individu en SL: het geheel is meer dan de som v/d delen .............................. 28
4.1.1. Durkheim: collectivistische perspectief................................................ 28
4.1.2. Michel Foucault .................................................................................. 28
4.2. Ziekterol .................................................................................................. 29
Deel 2: bouwstenen van de samenleving ................................................................. 30
Hoofdstuk 5: Sociale rollen en het zelf ................................................................. 30
5.1. Een tocht door de sociale werkelijkheid ...................................................... 30
5.2. De rol: persoon noch inhoud telt ................................................................ 30
5.3.1. Functionalisme .................................................................................. 32
5.3.1.1. Kritieken op functionalisme: .......................................................... 33
5.3.2. Conflictsociologie .............................................................................. 35
5.4. Rollentheorie: verhouding tussen rol en persoonlijkheid .............................. 37
5.4.1. 2 rollentheorieën ................................................................................ 38
5.4.1.1. Goffman ...................................................................................... 39
5.4.1.1.1. Kritieken ................................................................................ 39
5.4.1.2. Mead: ‘Symbolisch interactionisme’ .............................................. 40
Hoofdstuk 6: Verwachtingen en verklaringen in de sociologie ................................ 41
6.1. Verwachten: grondstoffen van het sociale .................................................. 41
6.2. Verwachten, begrijpen en voorspellen van de ingrediënten van de
‘sociologische verklaring’ ................................................................................ 43
6.2.1. 3 manieren om sociologisch te verklaren: ............................................. 44
6.2.1.1. Causale of oorzakelijke verbanden ................................................. 44
6.2.1.2. Verstehende of interpretatieve methode (Max Weber) ..................... 44
6.2.1.3. Begrijpen en Hermeneutiek ........................................................... 45
6.4. Handeling en cultuur: de sociale handeling ................................................ 46
Hoofdstuk 7: Socialisatie en methoden van samenleven ....................................... 49
7.1. Praktische en discursieve kennis ............................................................... 49
7.1.1. Verschil tussen Discursieve- en praktische kennis ................................ 49
7.1.2. Opdeling van de sociologie .................................................................. 50
7.2. Lichaamstaal ........................................................................................... 50
7.3. Etnomethodologie .................................................................................... 51
7.3.1. Uitgangspunten: ................................................................................. 51
3
, 7.3.2. Kritiek: ............................................................................................... 53
7.4. De robuustheid v/h sociale ........................................................................ 53
Hoofdstuk 8: Sociale controle ............................................................................. 54
8.1. Pijn & plezier ............................................................................................ 54
8.1.1. Sociale controle & sanctioneren .......................................................... 54
8.1.2. 2 theorieën rond sanctioneren ............................................................. 55
8.1.2.1. Jeremy Bentham ........................................................................... 55
8.1.2.2. Talcott Parsons's sanctioneringsschema........................................ 57
8.2. De verschuivingen in sanctioneringswijzen: van brandijzer tot therapie ......... 58
8.3. Sanctioneerbaarheid en vrijheid ................................................................ 59
Hoofdstuk 9: De voorwaarden van maatschappelijke schaalvergroting .................. 60
9.1. Geld: van gebruiks- naar ruilwaarde ........................................................... 60
9.2. Straffen en reguliere macht ....................................................................... 61
9.3. Veralgemenen van vertrouwen................................................................... 62
*Extra: 1ste grote verhaal: socialisatie & het civilisatieproces ................................ 63
*1. Socialisatie in 2 versies: ............................................................................. 63
*2. Het civilisatieproces .................................................................................. 64
*2.1. Zelfdwang ........................................................................................... 64
*2.1.1. Desiderius Erasmus ....................................................................... 65
*2.2. De dynamische relatie tussen persoonlijkheidsstructuur en sociale
verandering ................................................................................................. 67
*2.3. Beschaving is durven onzichtbaar verbonden zijn: Figuraties, vervlechting
en solidariteit .............................................................................................. 68
Hoofdstuk 10: criminaliteit ................................................................................. 69
10.1 afwijkend gedrag: de 7 gordels van sociale controle ................................... 69
10.1.1. Routine ............................................................................................ 70
10.1.2. Geïnternationaliseerde normen ......................................................... 71
10.1.3. Velden van gesanctioneerde verwachtingen ....................................... 71
10.1.4. Buffers van sociale interacties ........................................................... 72
10.1.5. Uitlaatkleppen .................................................................................. 72
10.1.6. Informele sancties ............................................................................ 72
10.1.7. Formele sancties .............................................................................. 72
4
