Sociaal werk
Psychologie, een praktijkgerichte benadering Voor sociaal werk
Sociale Hogeschool UCLL
1
,Hoofdstuk 1: Geschiedenis en psychologie ............................................................. 10
1.1. De studie psychologie .................................................................................. 10
1.2. Het begon met filosofie ................................................................................ 10
1.2.1. René Descartes ..................................................................................... 10
1.2.2. Nature <=> Nurture ................................................................................ 11
1.3. Een ongeschreven blad ................................................................................ 11
1.4. Waar komen verschillen tussen mensen vandaan? ........................................ 12
1.4.1. Immanuel Kant ...................................................................................... 12
1.4.2. Kritiek op Kant ....................................................................................... 12
1.4.2.1. Helmholtz ....................................................................................... 12
1.4.2.2. Fechner .......................................................................................... 12
1.4.3. Geboorte van een nieuwe wetenschap .................................................... 12
1.4.3.1. Wimhelm Wundt .............................................................................. 12
1.4.3.2. William James ................................................................................. 12
1.5. Onderzoek & de empirische cyclus ............................................................... 13
1.6. Wetenschappelijke methode ........................................................................ 14
Hoofdstuk 2. Psychologische stromingen en hun toepassing in de praktijk ................ 14
2.1. Psychoanalyse ............................................................................................ 15
2.1.1. Grondlegger: Freud ................................................................................ 15
2.1.2. Uitgangspunten van Psychoanalyse ........................................................ 15
2.1.3. Bewustzijnsniveau’s & basisbehoeftes .................................................... 15
2.1.4. Psychische structuren ........................................................................... 15
2.1.5. 5 fasen v/d psychoseksuele ontwikkeling (NIET KENNEN) ......................... 16
2.1.6. Afweermechanismes ............................................................................. 17
2.1.7. Gesprekstechnieken .............................................................................. 17
2.1.8. Freuds impact in het heden .................................................................... 18
2.1.9. Kritiek op Psychoanalyse ........................................................................ 18
2.2. Behaviorisme .............................................................................................. 19
2.2.1 Grondleggers.......................................................................................... 19
2.2.1.1. Watson ........................................................................................... 19
2.2.2. Reactie op psychoanalyse ...................................................................... 19
2.2.3. Black box metafoor ................................................................................ 19
2
, 2.2.4. Modeling & Shaping ............................................................................... 19
2.3. Humanistische psychologie ......................................................................... 20
2.3.1. Uitgangspunten Humanisme .................................................................. 20
2.3.2. Harry Harlow & Maslow: dierenonderzoeken ............................................ 20
2.3.4. Behoeftepiramide .................................................................................. 20
2.3.5. Hoe ontstaan psychische problemen? .................................................... 20
2.3.6. Begeleiden van psychische problematiek ................................................ 21
2.3.7. Belangrijk om te onthouden .................................................................... 21
2.4. Cognitieve psychologie ................................................................................ 22
2.4.1. Uitgangspunten ..................................................................................... 22
2.4.2. ABC-Theorie .......................................................................................... 22
2.4.3. Cognitieve therapie ................................................................................ 22
2.4.4. Hulpverlening volgends cognitieve psychologie ........................................ 22
2.5. Biologische Psychologie ............................................................................... 23
2.5.1. Grondlegger .......................................................................................... 23
2.5.2. Fouten in biologische psychologie .......................................................... 23
2.5.3. Phineas Gage ........................................................................................ 23
2.5.4. Taal ...................................................................................................... 23
2.5.5. Meten hersenactiviteit............................................................................ 23
2.5.6. Neuronen .............................................................................................. 23
2.5.6.1 Spiegelneuronen .............................................................................. 24
2.5.6.2. Kennis over neuronen....................................................................... 24
2.5.6.3. De visies van de 5 stromingen i.v.m. anorexia ..................................... 24
2.5.7. Behandelmethodes vanuit Biologische psychologie ................................. 24
2.6. Systeemdenken ........................................................................................... 25
2.7. Eclectisch werken........................................................................................ 25
Hoofdstuk 3: Informatieverwerking, waarnemingen & geheugen ............................... 26
1. Bewuste & onbewuste informatieverwerking ................................................. 26
1.1. Het brein en onbewuste informatieverwerking ............................................ 27
1.2. De rol van priming bij het waarnemen ......................................................... 28
1.3. Priming & het reptielenbrein ...................................................................... 28
1.4. Priming & associaties ................................................................................ 28
3
, 1.5. De implicatie associatietaak ..................................................................... 28
1.6. Onbewuste conclusies ............................................................................. 28
1.7. Vrije wil & hersenprocessen ...................................................................... 28
2. De zintuigen ............................................................................................... 29
2.1. Het gezichtsvermogen .............................................................................. 29
2.2. Het verwerken van visuele prikkels ............................................................. 29
2.3. Selectieve aandacht en waarneming .......................................................... 30
2.4. Het gehoor ............................................................................................... 30
2.5. Auditieve illusies ...................................................................................... 30
2.6. Smaak ..................................................................................................... 30
2.7. Illusies op het gebied van smaak................................................................ 31
2.8. Reuk ........................................................................................................ 31
2.9. Tast ......................................................................................................... 31
3. Vier algemene principes van waarneming ..................................................... 31
3.1. Selectiviteit .............................................................................................. 31
3.2. Gewenning ............................................................................................... 32
3.3. Belang van context en eerdere ervaringen ................................................... 32
3.4. Het praktische brein: snel en efficiënt ........................................................ 32
4. Schizofrenie ............................................................................................... 32
4.1. Psychosegevoeligheid: nature of nurture .................................................... 32
4.2. Verloop van de stoornis en behandeling ..................................................... 32
4.3. Voorkomen is beter dan genezen ............................................................... 33
5. Het geheugen ............................................................................................. 33
5.1. Waar zitten onze herinneringen .................................................................. 33
5.2. Het sensorisch geheugen .......................................................................... 33
5.3. Het werkgeheugen .................................................................................... 34
5.4. De onderdelen van het werkgeheugen ........................................................ 35
5.5. Multitasken: de capaciteit van het werkgeheugen ....................................... 35
5.6. Het langetermijngeheugen ........................................................................ 35
5.7. De vergeetcurve van Ebbinghaus ............................................................... 36
6. Waarom vergeten wij ................................................................................... 37
6.1. De hippocampus en het opslaan van herinneringen .................................... 37
4
, 7. Een onderscheid in declaratief & procedureel geheugen ................................ 37
7.1. Vergeetcurve in de praktijk ........................................................................ 39
7.2. Het creatieve geheugen: het opvullen van gaten .......................................... 39
7.3. Het creatieve geheugen: vervormde herinneringen ...................................... 39
7.4. Het creatieve geheugen: implicaties voor rechtszaken ................................ 40
7.5. Het verbeteren van het geheugen ............................................................... 40
Hoofdstuk 4. Leren en redeneren............................................................................ 41
1. Het thema leren in psychologie .................................................................... 41
1.1. De wet van effect ...................................................................................... 41
2. Klassiek conditioneren ................................................................................ 42
2.1. Leren via klassiek conditioneren ................................................................ 43
2.2. Klassiek conditioneren in de praktijk .......................................................... 44
2.3. Waarom is Pavlov baanbrekend ................................................................. 44
2.4. Generalisatie............................................................................................ 44
2.5. Discriminatie............................................................................................ 44
2.6. Het opwekken van stress: de experimentele neurose .................................. 45
2.7. Extinctie................................................................................................... 45
3. De geboorte van het behaviorisme ............................................................... 45
3.1. Het zoeken naar wetmatigheden in gedrag.................................................. 45
3.2. Het aanleren van angst ............................................................................. 45
3.3. Het onderzoek met kleine Albert ................................................................ 45
3.4. Het afleren van angst ................................................................................ 46
3.5. De principes van Watson in de reclamewereld ............................................ 46
3.6. Watson als pedagoog................................................................................ 47
4. Terug naar de wet van het effect: operant conditioneren ................................ 47
4.1. Duiven in de Skinner box ........................................................................... 47
4.2. Bijgeloof .................................................................................................. 47
4.3. Belonen, straffen en extinctie .................................................................... 48
4.4. Het gevaar van straffen ............................................................................. 48
4.5. Wanneer kan straffen goed zijn .................................................................. 48
4.6. Wanneer zijn beloningen effectief .............................................................. 49
4.7. Operant conditioneren en extinctie ............................................................ 49
5
, 4.8. Shaping ................................................................................................... 49
4.9. Project Pigeon: een toepassing in oorlogsgebied ......................................... 49
5. Opvallende kenmerken v/h ongeschreven blad ............................................. 49
5.1. Ongeschreven blad, of toch niet? ............................................................... 49
5.2. Het leren eten van voedsel ........................................................................ 49
5.3. Evolutie en leren ...................................................................................... 51
5.4. Het aanleren van angst ............................................................................. 51
5.5. Prepared conditioning ............................................................................... 51
5.6. Modeling en spel als bronnen van leren ...................................................... 51
5.7. Spelenderwijs .......................................................................................... 51
6. De ondergang v/h behaviorisme van Watson ................................................. 51
6.1. Leren zonder beloningen .......................................................................... 52
6.2. Een plattegrond ‘in het hoofd’ ................................................................... 52
6.3. Wanneer is iets een beloning .................................................................... 52
6.4. De definitieve ondergang van Watson’s opvattingen: Chomsky & taal ........... 52
6.5. Beloningen kunnen een straffend effect hebben ......................................... 52
7. Redeneren en typische denkfouten .............................................................. 52
7.1. Is de situatie levensecht ............................................................................ 53
7.2. Is de taak van belang................................................................................. 53
7.3. Reputatie of kwaliteit van argumenten........................................................ 53
7.4. Kwaliteit van argumenten of mening van het publiek.................................... 53
8. De automatische piloot; het gebruik van heuristieken .................................... 53
8.1. De beschikbaarheidsheuristiek ................................................................. 53
8.2. De representativiteitsheuristiek ................................................................. 53
8.3. De affectheuristiek ................................................................................... 53
8.4. De bevestigingsheuristiek ......................................................................... 53
8.5. De need for closure .................................................................................. 54
Hoofdstuk 5. Behoeftes en emoties ........................................................................ 54
5.1. Behoeftes & het brein ................................................................................... 54
5.1.1. Trede 1: Lichamelijke behoeftes .............................................................. 54
5.1.1.1. Reptielenbrein ................................................................................. 54
5.1.1.2. Zoogdierenbrein .............................................................................. 55
6
, 5.1.1.3. Primatenbrein.................................................................................. 55
5.1.1.4. Samenvatting .................................................................................. 56
5.1.1.5. Schade aan hypothalamus ............................................................... 56
5.2. Behoefte aan voedsel ................................................................................... 56
5.2.1. Moeilijkheden met afvallen ..................................................................... 57
5.3. Slaap .......................................................................................................... 57
5.4. Seks ........................................................................................................... 58
5.5. Seksuele voorkeur ....................................................................................... 58
5.6. Vier psychologische behoeftes van Maslow ................................................... 58
5.6.1. Trede 2: Veiligheid/ bestaanszekerheid .................................................... 58
5.6.2. Trede 3: Sociaal contact ......................................................................... 58
5.6.3. Trede 4: waardering & erkenning ............................................................. 58
5.6.4. Trede 5: zelfontwikkeling ........................................................................ 58
5.6.5. Kritiek op behoeftepiramiden van Maslow. ............................................... 58
5.6.6. Nieuwe opvattingen over soorten behoeftes. ........................................... 59
5.6.7. Culturele verschillen in uiting van behoeftes ............................................ 59
5.7. Drugs & verslaving ....................................................................................... 59
5.8. Emoties ...................................................................................................... 60
5.8.1. Expressie van Emoties............................................................................ 60
Hoofdstuk 6. Persoonlijkheid en gedrag .................................................................. 61
6.1. Wat is persoonlijkheid? ................................................................................ 61
6.1.1. Ontrafelen van persoonlijkheid in trekken ................................................ 61
6.1.2. Meten van persoonlijkheid ...................................................................... 63
6.2. Hoe ontstaat persoonlijkheid ........................................................................ 63
6.3. Zelfbeeld ..................................................................................................... 63
6.4. Invloed v/h gedrag van anderen op ons zelfbeeld ............................................ 64
Hoofdstuk 7. Omgeving en gedrag .......................................................................... 64
Hoofdstuk 8. Ontwikkelingspsychologie.................................................................. 65
8.1. Bronnen van ontwikkeling ............................................................................. 65
8.1.1. Bronnen van ontwikkeling ....................................................................... 65
8.1.2. De derde kracht ..................................................................................... 66
8.2. Prenatale ontwikkeling ................................................................................. 67
7
, 8.2.1. Teratogenen .......................................................................................... 67
8.2.2. Gevolgen van teratogenen ...................................................................... 68
8.2.3. Geboorte............................................................................................... 68
8.3. De ontwikkeling v/d zintuigen ........................................................................ 68
8.3.1. Plasticiteit v/h brein ............................................................................... 68
8.4. Emotionele ontwikkeling .............................................................................. 69
8.4.1. Social referencing .................................................................................. 69
8.4.2. Synchronisatie....................................................................................... 69
8.4.3. Still face ................................................................................................ 69
8.4.4. Hechting ............................................................................................... 69
8.4.5. Sociale glimlach .................................................................................... 70
8.4.6. Theorie of Mind ...................................................................................... 70
8.4.7. Zelfcontrole........................................................................................... 70
8.5. Intelligentie ................................................................................................. 70
8.5.1. Adaptatie .............................................................................................. 70
8.5.2. Conservatietaak .................................................................................... 71
8.5.3. Cognitieve ontwikkeling volgends Piaget .................................................. 71
8.5.3.1. Sensori-motorisch stadium .............................................................. 71
8.5.3.2. Pre-operationeel stadium ................................................................. 71
8.5.3.3. Concreet-operationeel stadium ........................................................ 72
8.5.3.4. Formeel-operationeel stadium ......................................................... 72
8.5.4. Vygotsky ............................................................................................... 72
8.5.5. Wat is intelligentie ................................................................................. 72
8.5.6. Andere soorten intelligentie .................................................................... 73
Hoofdstuk 9. Stoornissen en behandelingen ........................................................... 74
9.1. Hoe vaak komen psychische stoornissen voor ............................................... 74
9.1.1. Prevalente stoornissen........................................................................... 74
9.1.2. Psychiatrische stoornissen ..................................................................... 74
9.1.3. Abnormaal <=> Normaal gedrag .............................................................. 74
9.1.4. Twee centrale kenmerken van stoornis .................................................... 75
9.2. Stresgerelateerde klachten........................................................................... 75
9.2.1. Psychologische effecten ........................................................................ 75
8
, 9.2.2. Window of tolerance .............................................................................. 75
9.2.3. Herstel na stress.................................................................................... 76
9.2.3. Burn-out ............................................................................................... 76
9.2.3.1. Symptomen..................................................................................... 77
9.2.3.2. Oorzaken ........................................................................................ 77
9.2.3.3. Behandeling .................................................................................... 77
9.3. Hoe omgaan met stress: Coping ................................................................... 77
9.4. Angst en angststoornissen ........................................................................... 79
9.5. Van emoties naar stemming: depressie ......................................................... 80
9.5.1. Nature of nurture? ................................................................................. 80
9.5.2. Behandeling .......................................................................................... 80
9.5.3. Aangeleerde hulpeloosheid .................................................................... 81
9.5.3.1. Behandeling aangeboren hulpeloosheid ............................................ 81
9.5.4. Geluk ................................................................................................. 81
9
, Hoofdstuk 1: Geschiedenis en psychologie
1.1. De studie psychologie
Psychologie: De wetenschap die zich richt op het beschrijven, verklaren en voorspellen
v/h gedrag, de gedachten en de emoties van mensen.
1879: Psychologie werd benoemd tot wetenschap
Klinische psychologie: legt de focus op stoornissen en bestudeert oe het gedrag,
gedachten en emoties afwijken van wat gemiddeld is.
Marianne Bertrand & Sendhil Mullainathan
=> Experiment solicitatiebrief ivm Racisme
Pseudowetenschappen: een verzameling ideeën die zichzelf presenteert als
wetenschap, terwijl het niet voldoet aan de criteria om het terecht zo te noemen.
=> Bv. Astrologie, acupunctuur, handlezen, ...
1.2. Het begon met filosofie
1.2.1. René Descartes
=> Zekerheid naar waarheid in twijfel
=> Cogito ergo sum = Ik denk dus ik ben (systematische twijfel)
=> Mensen hebben een goddelijke ziel (vrije wil) & een dierlijke ziel (reflexen)
=> DUALISME
=> Dierlijke Ziel kan wetenschappelijk onderzocht worden
Decartes en dualisme:
=> Dualisme: er wordt een onderscheid gemaakt tussen de goddelijke & dierlijke
ziel
10
Psychologie, een praktijkgerichte benadering Voor sociaal werk
Sociale Hogeschool UCLL
1
,Hoofdstuk 1: Geschiedenis en psychologie ............................................................. 10
1.1. De studie psychologie .................................................................................. 10
1.2. Het begon met filosofie ................................................................................ 10
1.2.1. René Descartes ..................................................................................... 10
1.2.2. Nature <=> Nurture ................................................................................ 11
1.3. Een ongeschreven blad ................................................................................ 11
1.4. Waar komen verschillen tussen mensen vandaan? ........................................ 12
1.4.1. Immanuel Kant ...................................................................................... 12
1.4.2. Kritiek op Kant ....................................................................................... 12
1.4.2.1. Helmholtz ....................................................................................... 12
1.4.2.2. Fechner .......................................................................................... 12
1.4.3. Geboorte van een nieuwe wetenschap .................................................... 12
1.4.3.1. Wimhelm Wundt .............................................................................. 12
1.4.3.2. William James ................................................................................. 12
1.5. Onderzoek & de empirische cyclus ............................................................... 13
1.6. Wetenschappelijke methode ........................................................................ 14
Hoofdstuk 2. Psychologische stromingen en hun toepassing in de praktijk ................ 14
2.1. Psychoanalyse ............................................................................................ 15
2.1.1. Grondlegger: Freud ................................................................................ 15
2.1.2. Uitgangspunten van Psychoanalyse ........................................................ 15
2.1.3. Bewustzijnsniveau’s & basisbehoeftes .................................................... 15
2.1.4. Psychische structuren ........................................................................... 15
2.1.5. 5 fasen v/d psychoseksuele ontwikkeling (NIET KENNEN) ......................... 16
2.1.6. Afweermechanismes ............................................................................. 17
2.1.7. Gesprekstechnieken .............................................................................. 17
2.1.8. Freuds impact in het heden .................................................................... 18
2.1.9. Kritiek op Psychoanalyse ........................................................................ 18
2.2. Behaviorisme .............................................................................................. 19
2.2.1 Grondleggers.......................................................................................... 19
2.2.1.1. Watson ........................................................................................... 19
2.2.2. Reactie op psychoanalyse ...................................................................... 19
2.2.3. Black box metafoor ................................................................................ 19
2
, 2.2.4. Modeling & Shaping ............................................................................... 19
2.3. Humanistische psychologie ......................................................................... 20
2.3.1. Uitgangspunten Humanisme .................................................................. 20
2.3.2. Harry Harlow & Maslow: dierenonderzoeken ............................................ 20
2.3.4. Behoeftepiramide .................................................................................. 20
2.3.5. Hoe ontstaan psychische problemen? .................................................... 20
2.3.6. Begeleiden van psychische problematiek ................................................ 21
2.3.7. Belangrijk om te onthouden .................................................................... 21
2.4. Cognitieve psychologie ................................................................................ 22
2.4.1. Uitgangspunten ..................................................................................... 22
2.4.2. ABC-Theorie .......................................................................................... 22
2.4.3. Cognitieve therapie ................................................................................ 22
2.4.4. Hulpverlening volgends cognitieve psychologie ........................................ 22
2.5. Biologische Psychologie ............................................................................... 23
2.5.1. Grondlegger .......................................................................................... 23
2.5.2. Fouten in biologische psychologie .......................................................... 23
2.5.3. Phineas Gage ........................................................................................ 23
2.5.4. Taal ...................................................................................................... 23
2.5.5. Meten hersenactiviteit............................................................................ 23
2.5.6. Neuronen .............................................................................................. 23
2.5.6.1 Spiegelneuronen .............................................................................. 24
2.5.6.2. Kennis over neuronen....................................................................... 24
2.5.6.3. De visies van de 5 stromingen i.v.m. anorexia ..................................... 24
2.5.7. Behandelmethodes vanuit Biologische psychologie ................................. 24
2.6. Systeemdenken ........................................................................................... 25
2.7. Eclectisch werken........................................................................................ 25
Hoofdstuk 3: Informatieverwerking, waarnemingen & geheugen ............................... 26
1. Bewuste & onbewuste informatieverwerking ................................................. 26
1.1. Het brein en onbewuste informatieverwerking ............................................ 27
1.2. De rol van priming bij het waarnemen ......................................................... 28
1.3. Priming & het reptielenbrein ...................................................................... 28
1.4. Priming & associaties ................................................................................ 28
3
, 1.5. De implicatie associatietaak ..................................................................... 28
1.6. Onbewuste conclusies ............................................................................. 28
1.7. Vrije wil & hersenprocessen ...................................................................... 28
2. De zintuigen ............................................................................................... 29
2.1. Het gezichtsvermogen .............................................................................. 29
2.2. Het verwerken van visuele prikkels ............................................................. 29
2.3. Selectieve aandacht en waarneming .......................................................... 30
2.4. Het gehoor ............................................................................................... 30
2.5. Auditieve illusies ...................................................................................... 30
2.6. Smaak ..................................................................................................... 30
2.7. Illusies op het gebied van smaak................................................................ 31
2.8. Reuk ........................................................................................................ 31
2.9. Tast ......................................................................................................... 31
3. Vier algemene principes van waarneming ..................................................... 31
3.1. Selectiviteit .............................................................................................. 31
3.2. Gewenning ............................................................................................... 32
3.3. Belang van context en eerdere ervaringen ................................................... 32
3.4. Het praktische brein: snel en efficiënt ........................................................ 32
4. Schizofrenie ............................................................................................... 32
4.1. Psychosegevoeligheid: nature of nurture .................................................... 32
4.2. Verloop van de stoornis en behandeling ..................................................... 32
4.3. Voorkomen is beter dan genezen ............................................................... 33
5. Het geheugen ............................................................................................. 33
5.1. Waar zitten onze herinneringen .................................................................. 33
5.2. Het sensorisch geheugen .......................................................................... 33
5.3. Het werkgeheugen .................................................................................... 34
5.4. De onderdelen van het werkgeheugen ........................................................ 35
5.5. Multitasken: de capaciteit van het werkgeheugen ....................................... 35
5.6. Het langetermijngeheugen ........................................................................ 35
5.7. De vergeetcurve van Ebbinghaus ............................................................... 36
6. Waarom vergeten wij ................................................................................... 37
6.1. De hippocampus en het opslaan van herinneringen .................................... 37
4
, 7. Een onderscheid in declaratief & procedureel geheugen ................................ 37
7.1. Vergeetcurve in de praktijk ........................................................................ 39
7.2. Het creatieve geheugen: het opvullen van gaten .......................................... 39
7.3. Het creatieve geheugen: vervormde herinneringen ...................................... 39
7.4. Het creatieve geheugen: implicaties voor rechtszaken ................................ 40
7.5. Het verbeteren van het geheugen ............................................................... 40
Hoofdstuk 4. Leren en redeneren............................................................................ 41
1. Het thema leren in psychologie .................................................................... 41
1.1. De wet van effect ...................................................................................... 41
2. Klassiek conditioneren ................................................................................ 42
2.1. Leren via klassiek conditioneren ................................................................ 43
2.2. Klassiek conditioneren in de praktijk .......................................................... 44
2.3. Waarom is Pavlov baanbrekend ................................................................. 44
2.4. Generalisatie............................................................................................ 44
2.5. Discriminatie............................................................................................ 44
2.6. Het opwekken van stress: de experimentele neurose .................................. 45
2.7. Extinctie................................................................................................... 45
3. De geboorte van het behaviorisme ............................................................... 45
3.1. Het zoeken naar wetmatigheden in gedrag.................................................. 45
3.2. Het aanleren van angst ............................................................................. 45
3.3. Het onderzoek met kleine Albert ................................................................ 45
3.4. Het afleren van angst ................................................................................ 46
3.5. De principes van Watson in de reclamewereld ............................................ 46
3.6. Watson als pedagoog................................................................................ 47
4. Terug naar de wet van het effect: operant conditioneren ................................ 47
4.1. Duiven in de Skinner box ........................................................................... 47
4.2. Bijgeloof .................................................................................................. 47
4.3. Belonen, straffen en extinctie .................................................................... 48
4.4. Het gevaar van straffen ............................................................................. 48
4.5. Wanneer kan straffen goed zijn .................................................................. 48
4.6. Wanneer zijn beloningen effectief .............................................................. 49
4.7. Operant conditioneren en extinctie ............................................................ 49
5
, 4.8. Shaping ................................................................................................... 49
4.9. Project Pigeon: een toepassing in oorlogsgebied ......................................... 49
5. Opvallende kenmerken v/h ongeschreven blad ............................................. 49
5.1. Ongeschreven blad, of toch niet? ............................................................... 49
5.2. Het leren eten van voedsel ........................................................................ 49
5.3. Evolutie en leren ...................................................................................... 51
5.4. Het aanleren van angst ............................................................................. 51
5.5. Prepared conditioning ............................................................................... 51
5.6. Modeling en spel als bronnen van leren ...................................................... 51
5.7. Spelenderwijs .......................................................................................... 51
6. De ondergang v/h behaviorisme van Watson ................................................. 51
6.1. Leren zonder beloningen .......................................................................... 52
6.2. Een plattegrond ‘in het hoofd’ ................................................................... 52
6.3. Wanneer is iets een beloning .................................................................... 52
6.4. De definitieve ondergang van Watson’s opvattingen: Chomsky & taal ........... 52
6.5. Beloningen kunnen een straffend effect hebben ......................................... 52
7. Redeneren en typische denkfouten .............................................................. 52
7.1. Is de situatie levensecht ............................................................................ 53
7.2. Is de taak van belang................................................................................. 53
7.3. Reputatie of kwaliteit van argumenten........................................................ 53
7.4. Kwaliteit van argumenten of mening van het publiek.................................... 53
8. De automatische piloot; het gebruik van heuristieken .................................... 53
8.1. De beschikbaarheidsheuristiek ................................................................. 53
8.2. De representativiteitsheuristiek ................................................................. 53
8.3. De affectheuristiek ................................................................................... 53
8.4. De bevestigingsheuristiek ......................................................................... 53
8.5. De need for closure .................................................................................. 54
Hoofdstuk 5. Behoeftes en emoties ........................................................................ 54
5.1. Behoeftes & het brein ................................................................................... 54
5.1.1. Trede 1: Lichamelijke behoeftes .............................................................. 54
5.1.1.1. Reptielenbrein ................................................................................. 54
5.1.1.2. Zoogdierenbrein .............................................................................. 55
6
, 5.1.1.3. Primatenbrein.................................................................................. 55
5.1.1.4. Samenvatting .................................................................................. 56
5.1.1.5. Schade aan hypothalamus ............................................................... 56
5.2. Behoefte aan voedsel ................................................................................... 56
5.2.1. Moeilijkheden met afvallen ..................................................................... 57
5.3. Slaap .......................................................................................................... 57
5.4. Seks ........................................................................................................... 58
5.5. Seksuele voorkeur ....................................................................................... 58
5.6. Vier psychologische behoeftes van Maslow ................................................... 58
5.6.1. Trede 2: Veiligheid/ bestaanszekerheid .................................................... 58
5.6.2. Trede 3: Sociaal contact ......................................................................... 58
5.6.3. Trede 4: waardering & erkenning ............................................................. 58
5.6.4. Trede 5: zelfontwikkeling ........................................................................ 58
5.6.5. Kritiek op behoeftepiramiden van Maslow. ............................................... 58
5.6.6. Nieuwe opvattingen over soorten behoeftes. ........................................... 59
5.6.7. Culturele verschillen in uiting van behoeftes ............................................ 59
5.7. Drugs & verslaving ....................................................................................... 59
5.8. Emoties ...................................................................................................... 60
5.8.1. Expressie van Emoties............................................................................ 60
Hoofdstuk 6. Persoonlijkheid en gedrag .................................................................. 61
6.1. Wat is persoonlijkheid? ................................................................................ 61
6.1.1. Ontrafelen van persoonlijkheid in trekken ................................................ 61
6.1.2. Meten van persoonlijkheid ...................................................................... 63
6.2. Hoe ontstaat persoonlijkheid ........................................................................ 63
6.3. Zelfbeeld ..................................................................................................... 63
6.4. Invloed v/h gedrag van anderen op ons zelfbeeld ............................................ 64
Hoofdstuk 7. Omgeving en gedrag .......................................................................... 64
Hoofdstuk 8. Ontwikkelingspsychologie.................................................................. 65
8.1. Bronnen van ontwikkeling ............................................................................. 65
8.1.1. Bronnen van ontwikkeling ....................................................................... 65
8.1.2. De derde kracht ..................................................................................... 66
8.2. Prenatale ontwikkeling ................................................................................. 67
7
, 8.2.1. Teratogenen .......................................................................................... 67
8.2.2. Gevolgen van teratogenen ...................................................................... 68
8.2.3. Geboorte............................................................................................... 68
8.3. De ontwikkeling v/d zintuigen ........................................................................ 68
8.3.1. Plasticiteit v/h brein ............................................................................... 68
8.4. Emotionele ontwikkeling .............................................................................. 69
8.4.1. Social referencing .................................................................................. 69
8.4.2. Synchronisatie....................................................................................... 69
8.4.3. Still face ................................................................................................ 69
8.4.4. Hechting ............................................................................................... 69
8.4.5. Sociale glimlach .................................................................................... 70
8.4.6. Theorie of Mind ...................................................................................... 70
8.4.7. Zelfcontrole........................................................................................... 70
8.5. Intelligentie ................................................................................................. 70
8.5.1. Adaptatie .............................................................................................. 70
8.5.2. Conservatietaak .................................................................................... 71
8.5.3. Cognitieve ontwikkeling volgends Piaget .................................................. 71
8.5.3.1. Sensori-motorisch stadium .............................................................. 71
8.5.3.2. Pre-operationeel stadium ................................................................. 71
8.5.3.3. Concreet-operationeel stadium ........................................................ 72
8.5.3.4. Formeel-operationeel stadium ......................................................... 72
8.5.4. Vygotsky ............................................................................................... 72
8.5.5. Wat is intelligentie ................................................................................. 72
8.5.6. Andere soorten intelligentie .................................................................... 73
Hoofdstuk 9. Stoornissen en behandelingen ........................................................... 74
9.1. Hoe vaak komen psychische stoornissen voor ............................................... 74
9.1.1. Prevalente stoornissen........................................................................... 74
9.1.2. Psychiatrische stoornissen ..................................................................... 74
9.1.3. Abnormaal <=> Normaal gedrag .............................................................. 74
9.1.4. Twee centrale kenmerken van stoornis .................................................... 75
9.2. Stresgerelateerde klachten........................................................................... 75
9.2.1. Psychologische effecten ........................................................................ 75
8
, 9.2.2. Window of tolerance .............................................................................. 75
9.2.3. Herstel na stress.................................................................................... 76
9.2.3. Burn-out ............................................................................................... 76
9.2.3.1. Symptomen..................................................................................... 77
9.2.3.2. Oorzaken ........................................................................................ 77
9.2.3.3. Behandeling .................................................................................... 77
9.3. Hoe omgaan met stress: Coping ................................................................... 77
9.4. Angst en angststoornissen ........................................................................... 79
9.5. Van emoties naar stemming: depressie ......................................................... 80
9.5.1. Nature of nurture? ................................................................................. 80
9.5.2. Behandeling .......................................................................................... 80
9.5.3. Aangeleerde hulpeloosheid .................................................................... 81
9.5.3.1. Behandeling aangeboren hulpeloosheid ............................................ 81
9.5.4. Geluk ................................................................................................. 81
9
, Hoofdstuk 1: Geschiedenis en psychologie
1.1. De studie psychologie
Psychologie: De wetenschap die zich richt op het beschrijven, verklaren en voorspellen
v/h gedrag, de gedachten en de emoties van mensen.
1879: Psychologie werd benoemd tot wetenschap
Klinische psychologie: legt de focus op stoornissen en bestudeert oe het gedrag,
gedachten en emoties afwijken van wat gemiddeld is.
Marianne Bertrand & Sendhil Mullainathan
=> Experiment solicitatiebrief ivm Racisme
Pseudowetenschappen: een verzameling ideeën die zichzelf presenteert als
wetenschap, terwijl het niet voldoet aan de criteria om het terecht zo te noemen.
=> Bv. Astrologie, acupunctuur, handlezen, ...
1.2. Het begon met filosofie
1.2.1. René Descartes
=> Zekerheid naar waarheid in twijfel
=> Cogito ergo sum = Ik denk dus ik ben (systematische twijfel)
=> Mensen hebben een goddelijke ziel (vrije wil) & een dierlijke ziel (reflexen)
=> DUALISME
=> Dierlijke Ziel kan wetenschappelijk onderzocht worden
Decartes en dualisme:
=> Dualisme: er wordt een onderscheid gemaakt tussen de goddelijke & dierlijke
ziel
10
