HOOFDSTUK 2 – ALGMENE SITUATIE VAN HET SPOORVERVOER
1 – Spoorvervoer wereldwijd
Inleiding
• Het spoorvervoer maakt wereldwijd slechts een klein deel uit van het totale goederenvervoer.
• Toch blijft het een belangrijk vervoermiddel voor het transport van massa- en bulkgoederen over
lange afstanden.
• Het spoor is vooral belangrijk in grote landen met een uitgestrekt grondgebied, zoals de
Verenigde Staten, Canada, Rusland en China.
• In deze staten speelt het spoor een strategische rol in de economie en logistiek.
• Het spoorvervoer kent grote verschillen per werelddeel:
o In Noord-Amerika en Rusland: sterke oriëntatie op goederenvervoer.
o In Europa en Japan: sterk reizigersgericht.
• In de volgende paragrafen wordt de situatie per land toegelicht.
1.1 Spoorvervoer in de Verenigde Staten
• 1825: spoorvervoer begon kleinschalig en groeide zeer sterk in de 19e eeuw.
• De spoorwegen in de Verenigde Staten waren in handen van privéondernemingen
• 1920: spoor vervoer begon geleidelijk aan te krimpen
• Jaren ’50: neerwaartse trend nog meer aangewakkerd door aanleg snelwegen en opkomst
commerciële luchtvaart
• 1950-1970: lobbywerk en gebrek aan politieke belangstellingen zorgde ervoor dat nodige
veranderingen in het spoorbeleid en marktregulering er niet kwamen.
• In de jaren ’70 kwam het spoorvervoer in de VS in crisis = netwerk speelde marginale rol
o Verouderde infrastructuur.
o Te veel spoorlijnen.
o Te lage tarieven.
• 1971: oprichting “Amtrak”
o Nam helft van de nog bestaande intercitydiesnten van de spoorwegmaatschappijen in
vrachtvoer voor zijn rekening en startte reizigersvervoer op voor bestaande
goederenlijnen.
o Amtrak = commerciële organisatie die sindsdien nog steeds kan rekenen op staatsteun
o Bezit spoorweginfrastructuur en beheert 40.000 km spoor
• Oplossing crisis = fusie en nationalisering tussen 6 failliete spoorwegondernemingen = Conrail
1
, • Oprichting US Railway Association: herstructureringen binnen Conrail door te voeren en op te
volgen
o Conrail deed na verloop van tijd financieel beter maar werd nooit winstgevend.
o Overheid besloot dat verdere maatregelen nodig waren om Conrail te doen overleven.
• De overheid greep in met de Staggers Rail Act van 1980, die het spoor gedeeltelijk dereguleerde.
o Het netwerk werd met ongeveer 35% verkleind.
o Het aantal werknemers daalde met ongeveer 60%.
o De productiviteit verdrievoudigde tussen 1980 en 1999.
o De tarieven daalden gemiddeld met 1,2% per jaar.
• Als gevolg hiervan werd de spoorwegsector opnieuw efficiënt en rendabel.
• Het aantal spoorwegmaatschappijen daalde van 52 naar 9 door een reeks fusies.
• Belangrijkste bedrijven:
o BNSF (Burlington Northern Santa Fe)
o Union Pacific
o CSX Transportation
o Norfolk Southern
• Het goederenvervoer kent een sterke groei, vooral door:
o Ontwikkeling van intermodaal vervoer (trein + vrachtwagen).
o Gebruik van double-stacked containervervoer (twee containers boven elkaar).
• De Verenigde Staten beschikken vandaag over één van de meest productieve spoorwegnetten
ter wereld, gericht op langeafstandstransport en grote volumes
1.2 Spoorvervoer in Canada
• 1836: de eerste spoorwegmaatschappij in Canada werd geopend bij Montreal.
• Vanaf 1849: uitbereiding van netwerk kwam op gang toen Guarentee Act werd gestemd.
o Wetgeving voorzag garanties op obligatiewinsten voor bedrijven die in
spoorweginfrastructuur investeerde.
o Investeringen waren niet zo winstgevend --³ kostte overheid veel geld aan uitbetalingen
van gegarandeerde rendementen.
• Belangrijkste ondernemingen:
o Canadian National (CN) – opgericht in 1919 door de overheid.
o Canadian Pacific Railway (CP) – opgericht in 1881, aangelegd met private fondsen
2
, • In de 20e eeuw nam het belang van het reizigersvervoer af door concurrentie van auto en
vliegtuig.
• 1923: samenvoeging en nationalisering van Northern, Grand Trunk Pacific en Canadian
Governement Railways = Canadian National Railways
• 1977: oprichting van Via Rail, een overheidsmaatschappij voor reizigersvervoer.
• Vanaf de jaren 1990 werd de sector gedeeltelijk geliberaliseerd en gemoderniseerd.
• 1996: Canadian National Railways deels geprivatiseerd
1.3 Spoorvervoer in Rusland
• Transsiberië van groot belang voor de Russische spoorwegen, deze spoorweg ontwikkeld in
• De 19e eeuw: Vanaf Moskou naar de oostzijde van het land, geeft toegang tot Mongolië en China
• Aanleg startte in 1891, in 1895 werden er bijna 30.000 arbeiders ingezet, de laatste fase werd
aangelegd in 1904
• De directe lijn tussen Tsjita en Chabarovsk werd in oktober 1916 geopend
• IJzeren Gordijn (1989): spoorwegactiviteiten geprivatiseerd
• RZD (de Russische spoorwegmaatschappij): De oprichting van het IJzeren Gordijn ging gepaard
met bevoorradingsministerie van Transport over en heeft het monopolie (streng gereguleerd)
• Heeft voordelige tarieven over en heeft het verzorgt naar het vervorst zit restricted
(goederenvervoer) en leveren zit restricted
• In handeling van de gedaden als railgets, zit restricted en leveren zit restricted openen van de
locomorteven en leveren zit restricted beestuurdurs Tegellijkertijd materieel (Rollend materieel:
wagons operatief, rollend materieel agoed)
• Russische Transsiberië - Eurasian Landbridge
• Door de Russische col-log niet Oekraïne staat het spoorvervoer sterkt order druk
• Spoorweg-ondernemer ringen KZD zon van Rusland via Kazachstan naar de west
1.4 Spoorvervoer in China
• China kende de afgelopen decennia een enorme economische expansie, waardoor de
bestaande spoorcapaciteit de stijgende transportvraag niet langer kon volgen.
• 2019: investeringsvolume van 457 miljard USD voor alle transportprojecten.
• Voor 2020: de Chinese overheid voorzag 114 miljard USD om het spoorwegnet uit te breiden tot
meer dan 139.000 km.
3
, Balans import/export – praktijkvoorbeelden
• Grote uitdaging: onevenwicht tussen import en export via het spoor.
o De importstromen Azië → Europa zijn veel groter dan de exportstromen Europa → Azië.
• Volvo: testte de import van in Xi’an geproduceerde Volvo’s naar Europa per spoor.
• Porsche: voerde in 2019 succesvolle tests uit en werd overtuigd van de voordelen.
• Oplossing voor de terugweg:
o Europese voertuigen, geproduceerd in Gent, worden naar Azië verzonden.
• Dankzij deze route kan de transporttijd tot de helft worden verkort.
VIL-onderzoek ‘Transpharma Express’
• Het Vlaams Instituut voor de Logistiek (VIL) voerde een grootschalig onderzoek uit naar
temperatuurgevoelig spoorvervoer.
• Partners: BASF, Pfizer, UCB, POM en het Antwerpse Havenbedrijf.
• Doel: nagaan of temperatuurgevoelige goederen zoals geneesmiddelen en elektronica
per spoor kunnen vervoerd worden op een technisch, technologisch en operationeel haalbare
manier.
• Belangrijk: het systeem moest rendabel zijn zonder overheidssteun.
• Het onderzoek bracht opportuniteiten en problemen aan het licht voor intermodaal
spoorvervoer.
Voordelen van het Euraziatische spoorvervoer
• Transport per schip: ongeveer 40 dagen,
per spoor: ongeveer 22 dagen.
• Het spoor is dus sneller en veiliger dan zee- of wegvervoer.
• Bij crises of dure brandstofprijzen passen rederijen slow steaming toe → het spoor krijgt dan
tijdsvoordeel.
• Ontwikkeling van Centraal-Aziatische regio’s:
o Landen als Kazachstan en Mongolië profiteren van nieuwe handelsstromen en
economische groei.
o Deze regio’s vormen natuurlijke logistieke knooppunten.
Uitdagingen en problemen
• Technische verschillen:
o Spoorbreedte, spanning bovenleiding en regelgeving variëren tussen landen.
• Internationale spoorcorridors hebben elk eigen technische en juridische standaarden.
• Veiligheid en diefstal blijven risico’s.
4
1 – Spoorvervoer wereldwijd
Inleiding
• Het spoorvervoer maakt wereldwijd slechts een klein deel uit van het totale goederenvervoer.
• Toch blijft het een belangrijk vervoermiddel voor het transport van massa- en bulkgoederen over
lange afstanden.
• Het spoor is vooral belangrijk in grote landen met een uitgestrekt grondgebied, zoals de
Verenigde Staten, Canada, Rusland en China.
• In deze staten speelt het spoor een strategische rol in de economie en logistiek.
• Het spoorvervoer kent grote verschillen per werelddeel:
o In Noord-Amerika en Rusland: sterke oriëntatie op goederenvervoer.
o In Europa en Japan: sterk reizigersgericht.
• In de volgende paragrafen wordt de situatie per land toegelicht.
1.1 Spoorvervoer in de Verenigde Staten
• 1825: spoorvervoer begon kleinschalig en groeide zeer sterk in de 19e eeuw.
• De spoorwegen in de Verenigde Staten waren in handen van privéondernemingen
• 1920: spoor vervoer begon geleidelijk aan te krimpen
• Jaren ’50: neerwaartse trend nog meer aangewakkerd door aanleg snelwegen en opkomst
commerciële luchtvaart
• 1950-1970: lobbywerk en gebrek aan politieke belangstellingen zorgde ervoor dat nodige
veranderingen in het spoorbeleid en marktregulering er niet kwamen.
• In de jaren ’70 kwam het spoorvervoer in de VS in crisis = netwerk speelde marginale rol
o Verouderde infrastructuur.
o Te veel spoorlijnen.
o Te lage tarieven.
• 1971: oprichting “Amtrak”
o Nam helft van de nog bestaande intercitydiesnten van de spoorwegmaatschappijen in
vrachtvoer voor zijn rekening en startte reizigersvervoer op voor bestaande
goederenlijnen.
o Amtrak = commerciële organisatie die sindsdien nog steeds kan rekenen op staatsteun
o Bezit spoorweginfrastructuur en beheert 40.000 km spoor
• Oplossing crisis = fusie en nationalisering tussen 6 failliete spoorwegondernemingen = Conrail
1
, • Oprichting US Railway Association: herstructureringen binnen Conrail door te voeren en op te
volgen
o Conrail deed na verloop van tijd financieel beter maar werd nooit winstgevend.
o Overheid besloot dat verdere maatregelen nodig waren om Conrail te doen overleven.
• De overheid greep in met de Staggers Rail Act van 1980, die het spoor gedeeltelijk dereguleerde.
o Het netwerk werd met ongeveer 35% verkleind.
o Het aantal werknemers daalde met ongeveer 60%.
o De productiviteit verdrievoudigde tussen 1980 en 1999.
o De tarieven daalden gemiddeld met 1,2% per jaar.
• Als gevolg hiervan werd de spoorwegsector opnieuw efficiënt en rendabel.
• Het aantal spoorwegmaatschappijen daalde van 52 naar 9 door een reeks fusies.
• Belangrijkste bedrijven:
o BNSF (Burlington Northern Santa Fe)
o Union Pacific
o CSX Transportation
o Norfolk Southern
• Het goederenvervoer kent een sterke groei, vooral door:
o Ontwikkeling van intermodaal vervoer (trein + vrachtwagen).
o Gebruik van double-stacked containervervoer (twee containers boven elkaar).
• De Verenigde Staten beschikken vandaag over één van de meest productieve spoorwegnetten
ter wereld, gericht op langeafstandstransport en grote volumes
1.2 Spoorvervoer in Canada
• 1836: de eerste spoorwegmaatschappij in Canada werd geopend bij Montreal.
• Vanaf 1849: uitbereiding van netwerk kwam op gang toen Guarentee Act werd gestemd.
o Wetgeving voorzag garanties op obligatiewinsten voor bedrijven die in
spoorweginfrastructuur investeerde.
o Investeringen waren niet zo winstgevend --³ kostte overheid veel geld aan uitbetalingen
van gegarandeerde rendementen.
• Belangrijkste ondernemingen:
o Canadian National (CN) – opgericht in 1919 door de overheid.
o Canadian Pacific Railway (CP) – opgericht in 1881, aangelegd met private fondsen
2
, • In de 20e eeuw nam het belang van het reizigersvervoer af door concurrentie van auto en
vliegtuig.
• 1923: samenvoeging en nationalisering van Northern, Grand Trunk Pacific en Canadian
Governement Railways = Canadian National Railways
• 1977: oprichting van Via Rail, een overheidsmaatschappij voor reizigersvervoer.
• Vanaf de jaren 1990 werd de sector gedeeltelijk geliberaliseerd en gemoderniseerd.
• 1996: Canadian National Railways deels geprivatiseerd
1.3 Spoorvervoer in Rusland
• Transsiberië van groot belang voor de Russische spoorwegen, deze spoorweg ontwikkeld in
• De 19e eeuw: Vanaf Moskou naar de oostzijde van het land, geeft toegang tot Mongolië en China
• Aanleg startte in 1891, in 1895 werden er bijna 30.000 arbeiders ingezet, de laatste fase werd
aangelegd in 1904
• De directe lijn tussen Tsjita en Chabarovsk werd in oktober 1916 geopend
• IJzeren Gordijn (1989): spoorwegactiviteiten geprivatiseerd
• RZD (de Russische spoorwegmaatschappij): De oprichting van het IJzeren Gordijn ging gepaard
met bevoorradingsministerie van Transport over en heeft het monopolie (streng gereguleerd)
• Heeft voordelige tarieven over en heeft het verzorgt naar het vervorst zit restricted
(goederenvervoer) en leveren zit restricted
• In handeling van de gedaden als railgets, zit restricted en leveren zit restricted openen van de
locomorteven en leveren zit restricted beestuurdurs Tegellijkertijd materieel (Rollend materieel:
wagons operatief, rollend materieel agoed)
• Russische Transsiberië - Eurasian Landbridge
• Door de Russische col-log niet Oekraïne staat het spoorvervoer sterkt order druk
• Spoorweg-ondernemer ringen KZD zon van Rusland via Kazachstan naar de west
1.4 Spoorvervoer in China
• China kende de afgelopen decennia een enorme economische expansie, waardoor de
bestaande spoorcapaciteit de stijgende transportvraag niet langer kon volgen.
• 2019: investeringsvolume van 457 miljard USD voor alle transportprojecten.
• Voor 2020: de Chinese overheid voorzag 114 miljard USD om het spoorwegnet uit te breiden tot
meer dan 139.000 km.
3
, Balans import/export – praktijkvoorbeelden
• Grote uitdaging: onevenwicht tussen import en export via het spoor.
o De importstromen Azië → Europa zijn veel groter dan de exportstromen Europa → Azië.
• Volvo: testte de import van in Xi’an geproduceerde Volvo’s naar Europa per spoor.
• Porsche: voerde in 2019 succesvolle tests uit en werd overtuigd van de voordelen.
• Oplossing voor de terugweg:
o Europese voertuigen, geproduceerd in Gent, worden naar Azië verzonden.
• Dankzij deze route kan de transporttijd tot de helft worden verkort.
VIL-onderzoek ‘Transpharma Express’
• Het Vlaams Instituut voor de Logistiek (VIL) voerde een grootschalig onderzoek uit naar
temperatuurgevoelig spoorvervoer.
• Partners: BASF, Pfizer, UCB, POM en het Antwerpse Havenbedrijf.
• Doel: nagaan of temperatuurgevoelige goederen zoals geneesmiddelen en elektronica
per spoor kunnen vervoerd worden op een technisch, technologisch en operationeel haalbare
manier.
• Belangrijk: het systeem moest rendabel zijn zonder overheidssteun.
• Het onderzoek bracht opportuniteiten en problemen aan het licht voor intermodaal
spoorvervoer.
Voordelen van het Euraziatische spoorvervoer
• Transport per schip: ongeveer 40 dagen,
per spoor: ongeveer 22 dagen.
• Het spoor is dus sneller en veiliger dan zee- of wegvervoer.
• Bij crises of dure brandstofprijzen passen rederijen slow steaming toe → het spoor krijgt dan
tijdsvoordeel.
• Ontwikkeling van Centraal-Aziatische regio’s:
o Landen als Kazachstan en Mongolië profiteren van nieuwe handelsstromen en
economische groei.
o Deze regio’s vormen natuurlijke logistieke knooppunten.
Uitdagingen en problemen
• Technische verschillen:
o Spoorbreedte, spanning bovenleiding en regelgeving variëren tussen landen.
• Internationale spoorcorridors hebben elk eigen technische en juridische standaarden.
• Veiligheid en diefstal blijven risico’s.
4
