BIOLOGIE
HOOFDSTUK 13.1
Hormoonklieren (hypothalamus, hypofyse, schildklier, bijschildklieren, bijnieren, alvleesklier
en lever) maken hormonen die via het bloed terechtkomen bij doelwitorganen en -weefsels.
Exocriene klieren: producten van zweet- en verteringsklieren komen in uitwendig milieu.
Encrodriene klieren: producten van hormoonklieren komen in bloed en weefselvloeistof.
Hormoonklieren kunnen processen in meerdere weefsels en organen tegelijk aansturen:
● celdeling, groei, vorming geslachtscellen, stofwisseling en melkproductie
● secundaire geslachtskenmerken
● gedrag
● Ca2+ -en glucoseconcentratie in bloed en osmotische waarde
● lichaamstemperatuur
● vertering van voedsel
● slaap waakritme
De hypofyse (centrale hormoonklier) verbindt zenuwstelsel en hormoonstelsel.
● Uitlopers van neuronen uit de hypothalamus produceren (neuro)hormonen die via de
hypofyseachterkwab in de bloedbaan komen. Die activeren gladde spieren en nieren.
De hypofyse is hier een plaats van afgifte.
● Neuronen van de hypothalamus (controleert endocriene stelsel):
○ activeert via releasing-hormonen (RH’s) de h ypofysevoorkwab tot productie
van hormonen, die andere hormoonklieren tot actie aanzetten.
○ geven inhibiting-hormonen (IH’s) af, die de hormoonproductie remt.
FSH-releasing-hormoon (FSH-RH) stimuleert de voorkwab tot afgifte van FSH. FSH
activeert de eierstokken: follikels groeien en primaire oöcyten (voorlopers van de eicellen)
hervatten de meiose. Oestradiol uit de follikels zorgen voor een juiste verdeling van
, chromosomen tijdens de meiose, de ontwikkeling van vrouwelijke secundaire
geslachtskenmerken en botstructuur.
BPA lijkt op oestradiol qua structuur. BPA kan binden aan oestradiolreceptoren→
concentratie oestradiol in bloed verstoord in menstruatiecyclus. De cel reageert niet meer op
oestradiol: BPA werkt als hormoonremmer.
HOOFDSTUK 13.2
De hypothalamus groeihormoon geeft releasing hormoon (GRH of GHRH) af→ afgifte van
groeihormoon (GH) in de hypofyse. GH werkt via de lever, die maakt de stof IGF. In de
kindertijd werkt IGF in op de groeischijven van de pijpbeenderen. De kraakbeencellen van
de groeischijven delen en differentiëren tot botcellen: de pijpbeenderen groeien. Na de
puberteit verdwijnen de groeischijven: einde van de groei.
Reactie op stress: uit de hypothalamus komt het CRH (corticotropine releasing-hormoon)
vrij→ productie ACTH in de hypofyse. ACTH stimuleert cellen van de bijnierschors tot
productie van o.a cortisol. Cortisol verhoogt de glucosespiegel van het bloed.
Hydrofobe steroïdhormonen, gemaakt uit cholesterol, bewegen gemakkelijk door het
celmembraan (oestradiol, testosteron, cortisonen, vitamine D)
1. In het grondplasma van de doelwitcel bindt een receptoreiwit het hormoon en brengt
het naar de kern
2. Het hormoon-receptorcomplex activeert een gen in de DNA, RNA ontstaat
3. Ribosomen maken een eiwit die bv werkt als enzym
Tyrosinehormonen (schildklierhormoon en adrenaline) en hydrofiele eiwithormonen (insuline
en groeihormoon) passeren celmembraan niet
1. binden aan een receptormolecuul op het celmembraan
2. de receptoren veranderen na de binding
3. reactie aan de binnenkant van het celmembraan: G-eiwit koppelt GTP aan de
receptor→ cascade aan reacties geeft een secundaire boodschapper
HOOFDSTUK 13.1
Hormoonklieren (hypothalamus, hypofyse, schildklier, bijschildklieren, bijnieren, alvleesklier
en lever) maken hormonen die via het bloed terechtkomen bij doelwitorganen en -weefsels.
Exocriene klieren: producten van zweet- en verteringsklieren komen in uitwendig milieu.
Encrodriene klieren: producten van hormoonklieren komen in bloed en weefselvloeistof.
Hormoonklieren kunnen processen in meerdere weefsels en organen tegelijk aansturen:
● celdeling, groei, vorming geslachtscellen, stofwisseling en melkproductie
● secundaire geslachtskenmerken
● gedrag
● Ca2+ -en glucoseconcentratie in bloed en osmotische waarde
● lichaamstemperatuur
● vertering van voedsel
● slaap waakritme
De hypofyse (centrale hormoonklier) verbindt zenuwstelsel en hormoonstelsel.
● Uitlopers van neuronen uit de hypothalamus produceren (neuro)hormonen die via de
hypofyseachterkwab in de bloedbaan komen. Die activeren gladde spieren en nieren.
De hypofyse is hier een plaats van afgifte.
● Neuronen van de hypothalamus (controleert endocriene stelsel):
○ activeert via releasing-hormonen (RH’s) de h ypofysevoorkwab tot productie
van hormonen, die andere hormoonklieren tot actie aanzetten.
○ geven inhibiting-hormonen (IH’s) af, die de hormoonproductie remt.
FSH-releasing-hormoon (FSH-RH) stimuleert de voorkwab tot afgifte van FSH. FSH
activeert de eierstokken: follikels groeien en primaire oöcyten (voorlopers van de eicellen)
hervatten de meiose. Oestradiol uit de follikels zorgen voor een juiste verdeling van
, chromosomen tijdens de meiose, de ontwikkeling van vrouwelijke secundaire
geslachtskenmerken en botstructuur.
BPA lijkt op oestradiol qua structuur. BPA kan binden aan oestradiolreceptoren→
concentratie oestradiol in bloed verstoord in menstruatiecyclus. De cel reageert niet meer op
oestradiol: BPA werkt als hormoonremmer.
HOOFDSTUK 13.2
De hypothalamus groeihormoon geeft releasing hormoon (GRH of GHRH) af→ afgifte van
groeihormoon (GH) in de hypofyse. GH werkt via de lever, die maakt de stof IGF. In de
kindertijd werkt IGF in op de groeischijven van de pijpbeenderen. De kraakbeencellen van
de groeischijven delen en differentiëren tot botcellen: de pijpbeenderen groeien. Na de
puberteit verdwijnen de groeischijven: einde van de groei.
Reactie op stress: uit de hypothalamus komt het CRH (corticotropine releasing-hormoon)
vrij→ productie ACTH in de hypofyse. ACTH stimuleert cellen van de bijnierschors tot
productie van o.a cortisol. Cortisol verhoogt de glucosespiegel van het bloed.
Hydrofobe steroïdhormonen, gemaakt uit cholesterol, bewegen gemakkelijk door het
celmembraan (oestradiol, testosteron, cortisonen, vitamine D)
1. In het grondplasma van de doelwitcel bindt een receptoreiwit het hormoon en brengt
het naar de kern
2. Het hormoon-receptorcomplex activeert een gen in de DNA, RNA ontstaat
3. Ribosomen maken een eiwit die bv werkt als enzym
Tyrosinehormonen (schildklierhormoon en adrenaline) en hydrofiele eiwithormonen (insuline
en groeihormoon) passeren celmembraan niet
1. binden aan een receptormolecuul op het celmembraan
2. de receptoren veranderen na de binding
3. reactie aan de binnenkant van het celmembraan: G-eiwit koppelt GTP aan de
receptor→ cascade aan reacties geeft een secundaire boodschapper
