Hoofdstuk 1: Geest, gedrag en psychologische wetenschap
Kernconcept 1.1: Psychologie is een breed veld, met vele specialismen, maar in
wezen is psychologie de wetenschap van gedrag en geestelijke processen.
- Alle psychologen houden zich bezig met aspecten van gedrag en geestelijke
processen
- Wetenschappelijke psychologie eist stevig bewijs als onderbouwing van de
beweringen
- Binnen de psychologie (wetenschap van gedrag en mentale processen) zijn er veel
specialismen, die binnen drie brede gebieden vallen:
1. Experimenteel psychologen (Psycholoog die onderzoek doet naar elementaire
psychologische processen - in tegenstelling tot een toegepast psycholoog)
Zij doen voornamelijk onderzoek waar nieuwe psychologische kennis
uitkomt
Zij geven vaak les bij universiteiten
2. Docent psychologie (Psycholoog met als primaire taak het geven van onderwijs
op bijvoorbeeld een hbo- of bacheloropleiding of aan een universiteit)
Werken in verschillende omgevingen, waaronder hbo-opleidingen
psychologie
Op universiteiten zijn ze ook werkzaam, waar ze wetenschappelijk
onderzoek doen
Soms behandelen ze hierbij ook nog mensen
3. Toegepast psychologen (Psycholoog die de door experimenteel psychologen
vergaarde (verzamelde) kennis gebruikt om problemen van mensen op te lossen)
Zij beoefenen veel specialismen zoals onderwijs, klinische psychologie en
counseling (laagdrempelige vorm van hulpverlening)
In tegenstelling tot de psychologie is de psychiatrie een medisch
specialisme dat zich bezighoudt met psychische stoornissen
o Specialisaties in de toegepaste psychologie
1. Arbeids- en organisatiepsychologen (vaak A&O-psychologen
genoemd)
Hebben zich gespecialiseerd in aanpassingen aan de
werkplek die de productiviteit en de arbeidsmoraal van
werknemers moet maximaliseren
2. Schoolpsychologen
Zijn deskundige op het gebied van lesgeven en leren. Zo
houden zijn zich bezig met onderwerpen op het gebied
van leren, het gezin of persoonlijke omstandigheden die
schoolprestaties kunnen beïnvloeden.
3. Klinisch psychologen en counselors
Helpen mensen zich aan te passen op sociaal en
emotioneel gebied, of om moeilijke keuzes in relaties, hun
cariére of opleiding te maken
, 4. Forensisch psychologen
Leveren hun psychologische expertise aan het wets- en
rechtssysteem
Kunnen gevangenen in penitentiaire of tbs-inrichtingen
testen om vast te stellen of ze vrijgelaten kunnen worden
of fit genoeg zijn om voor de rechtbank te kunnen
verschijnen
5. Omgevingspsychologen
Proberen de interactie met onze omgeving en het milieu
te verbeteren
6. Gerontopsychologen
Helpen ouderen bij hun gezondheid en welzijn te
behouden en effectief te leren omgaan met leeftijd
gerelateerde problemen
7. Psychiaters
Psychiatrie is een medisch specialisme dat zich richt op de
diagnose en behandeling van mentale stoornissen
Psychiaters hebben een medische opleiding gedaan
Psychiaters richten zich voornamelijk op de behandeling
van mensen met ernstiger psychische stoornissen dan
psychologen en doen dit vanuit een medische invalshoek:
zij zien deze mensen als ‘patiënten’ met een geestelijke
‘ziekte’
- In de media is veel wat op psychologie lijkt in feite pseudopsychologie (Niet
onderbouwde psychologische aannamen die zich als wetenschappelijke waarheid
voordoen zoals een programma als het zesde zintuig.)
- Om het verschil te kennen tussen psychologie en pseudopsychologie is het nodig
kritische denkvaardigheden te ontwikkelen.
- Dit boek organiseert deze vaardigheden rond de volgende zes vragen, die je zou
moeten stellen als je met nieuwe beweringen wordt geconfronteerd waarvan wordt
beweerd dat ze een wetenschappelijke basis hebben:
1. Wat is de bron?
2. Is de bewering redelijk of extreem?
3. Wat is het bewijsmateriaal?
Anekdotische bewijsmateriaal (Getuigenissen die de ervaringen van
iemand of enkele personen schetsen, maar ten onrechte voor
wetenschappelijk bewijs worden aangezien)
4. Kan de conclusie door bias zijn beïnvloed?
Bias = Een vooroordeel, vervorming of vertekening van een situatie,
meestal op basis van persoonlijke ervaringen en waarden.
Twee veel voorkomende soorten:
, 1. Emotionele bias
De neiging om oordelen te vellen gebaseerd op attitudes en
gevoelens, in plaats van op een rationele analyse van het
bewijsmateriaal.
2. Confirmation bias (bevestigingsbias)
De neiging om informatie die niet bij je opvattingen aansluit te
negeren of te bekritiseren en om in plaats daarvan informatie
te zoeken waar je het wel mee eens bent
5. Worden veelvoorkomende denkfouten vermeden?
6. Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
, Kernconcept 1.2 Zes belangrijke perspectieven domineren het snel veranderde veld
van de moderne psychologie: het biologische, cognitieve, behavioristische, whole-
person ontwikkelings- en socioculturele perspectief. Alle kwamen ze voort uit
radicaal nieuwe ideeën over geest en gedrag
- René Descartes stelde het eerste radicaal nieuwe idee voor, dat uiteindelijk leidde tot
de moderne psychologie: een scheiding tussen de spirituele geest en het fysieke
lichaam.
- Ondertussen hadden wetenschappers aangetoond hoe zintuigen stimulatie omzette
in zenuwimpulsen en spierreacties
Deze stap leidde tot het moderne biologische perspectief (Het psychologische
perspectief dat de oorzaken van gedrag zoekt in het functioneren van de
genen, de hersenen en het zenuwstelsel en hormoonstelsel.)
o Empiristen zien het denken als onnodig en zelfs storend in wetenschap
en filosofie. Zij beweren dat waarnemingen, ervaringen en
experimenten de enige ware bronnen van kennis zijn.
o Biologische psychologie heeft zich ontwikkeld in twee richtingen:
1. Neurowetenschap
Het vakgebied dat zich richt op begrip van hoe de hersenen gedachten,
gevoelens, motieven, bewustzijn, herinneringen en andere mentale
processen creëren.
2. Evolutionaire psychologie
Een relatief nieuw specialisme in de psychologie dat gedrag en mentale
processen beschouwt op basis van hun genetische aanpassingen aan
overleving en voortplanting
- Wilhelm Wundt, die later waarschijnlijk de allereerste was die zich ‘psycholoog’
noemde, dacht dat het mogelijk was de menselijke geest op eenzelfde manier te
simplificeren als het periodiek systeem
- De psychologie van Wundt, door Amerikaanse psychologen omgevormd tot het
structuralisme, pleitte voor het begrijpen van geestelijke processen zoals bewustzijn
door de inhoud en structuur ervan te onderzoeken
Introspectie
- Beschrijving van je eigen innerlijke, bewuste ervaringen
Structuralisme
- Historische stroming binnen de psychologie die de basisstructuren van de geest en de
gedachten trachtte te ontrafelen. Structuralisten zochten de ‘elementen’ van de
bewuste ervaring.
- Edward Bradford Titchener bracht de zoektocht naar de elementen van het
bewustzijn naar Amerika, waar hij het structuralisme begon te noemen
- Er was veel kritiek over dat de introspectieve methode te subjectief was
Kernconcept 1.1: Psychologie is een breed veld, met vele specialismen, maar in
wezen is psychologie de wetenschap van gedrag en geestelijke processen.
- Alle psychologen houden zich bezig met aspecten van gedrag en geestelijke
processen
- Wetenschappelijke psychologie eist stevig bewijs als onderbouwing van de
beweringen
- Binnen de psychologie (wetenschap van gedrag en mentale processen) zijn er veel
specialismen, die binnen drie brede gebieden vallen:
1. Experimenteel psychologen (Psycholoog die onderzoek doet naar elementaire
psychologische processen - in tegenstelling tot een toegepast psycholoog)
Zij doen voornamelijk onderzoek waar nieuwe psychologische kennis
uitkomt
Zij geven vaak les bij universiteiten
2. Docent psychologie (Psycholoog met als primaire taak het geven van onderwijs
op bijvoorbeeld een hbo- of bacheloropleiding of aan een universiteit)
Werken in verschillende omgevingen, waaronder hbo-opleidingen
psychologie
Op universiteiten zijn ze ook werkzaam, waar ze wetenschappelijk
onderzoek doen
Soms behandelen ze hierbij ook nog mensen
3. Toegepast psychologen (Psycholoog die de door experimenteel psychologen
vergaarde (verzamelde) kennis gebruikt om problemen van mensen op te lossen)
Zij beoefenen veel specialismen zoals onderwijs, klinische psychologie en
counseling (laagdrempelige vorm van hulpverlening)
In tegenstelling tot de psychologie is de psychiatrie een medisch
specialisme dat zich bezighoudt met psychische stoornissen
o Specialisaties in de toegepaste psychologie
1. Arbeids- en organisatiepsychologen (vaak A&O-psychologen
genoemd)
Hebben zich gespecialiseerd in aanpassingen aan de
werkplek die de productiviteit en de arbeidsmoraal van
werknemers moet maximaliseren
2. Schoolpsychologen
Zijn deskundige op het gebied van lesgeven en leren. Zo
houden zijn zich bezig met onderwerpen op het gebied
van leren, het gezin of persoonlijke omstandigheden die
schoolprestaties kunnen beïnvloeden.
3. Klinisch psychologen en counselors
Helpen mensen zich aan te passen op sociaal en
emotioneel gebied, of om moeilijke keuzes in relaties, hun
cariére of opleiding te maken
, 4. Forensisch psychologen
Leveren hun psychologische expertise aan het wets- en
rechtssysteem
Kunnen gevangenen in penitentiaire of tbs-inrichtingen
testen om vast te stellen of ze vrijgelaten kunnen worden
of fit genoeg zijn om voor de rechtbank te kunnen
verschijnen
5. Omgevingspsychologen
Proberen de interactie met onze omgeving en het milieu
te verbeteren
6. Gerontopsychologen
Helpen ouderen bij hun gezondheid en welzijn te
behouden en effectief te leren omgaan met leeftijd
gerelateerde problemen
7. Psychiaters
Psychiatrie is een medisch specialisme dat zich richt op de
diagnose en behandeling van mentale stoornissen
Psychiaters hebben een medische opleiding gedaan
Psychiaters richten zich voornamelijk op de behandeling
van mensen met ernstiger psychische stoornissen dan
psychologen en doen dit vanuit een medische invalshoek:
zij zien deze mensen als ‘patiënten’ met een geestelijke
‘ziekte’
- In de media is veel wat op psychologie lijkt in feite pseudopsychologie (Niet
onderbouwde psychologische aannamen die zich als wetenschappelijke waarheid
voordoen zoals een programma als het zesde zintuig.)
- Om het verschil te kennen tussen psychologie en pseudopsychologie is het nodig
kritische denkvaardigheden te ontwikkelen.
- Dit boek organiseert deze vaardigheden rond de volgende zes vragen, die je zou
moeten stellen als je met nieuwe beweringen wordt geconfronteerd waarvan wordt
beweerd dat ze een wetenschappelijke basis hebben:
1. Wat is de bron?
2. Is de bewering redelijk of extreem?
3. Wat is het bewijsmateriaal?
Anekdotische bewijsmateriaal (Getuigenissen die de ervaringen van
iemand of enkele personen schetsen, maar ten onrechte voor
wetenschappelijk bewijs worden aangezien)
4. Kan de conclusie door bias zijn beïnvloed?
Bias = Een vooroordeel, vervorming of vertekening van een situatie,
meestal op basis van persoonlijke ervaringen en waarden.
Twee veel voorkomende soorten:
, 1. Emotionele bias
De neiging om oordelen te vellen gebaseerd op attitudes en
gevoelens, in plaats van op een rationele analyse van het
bewijsmateriaal.
2. Confirmation bias (bevestigingsbias)
De neiging om informatie die niet bij je opvattingen aansluit te
negeren of te bekritiseren en om in plaats daarvan informatie
te zoeken waar je het wel mee eens bent
5. Worden veelvoorkomende denkfouten vermeden?
6. Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
, Kernconcept 1.2 Zes belangrijke perspectieven domineren het snel veranderde veld
van de moderne psychologie: het biologische, cognitieve, behavioristische, whole-
person ontwikkelings- en socioculturele perspectief. Alle kwamen ze voort uit
radicaal nieuwe ideeën over geest en gedrag
- René Descartes stelde het eerste radicaal nieuwe idee voor, dat uiteindelijk leidde tot
de moderne psychologie: een scheiding tussen de spirituele geest en het fysieke
lichaam.
- Ondertussen hadden wetenschappers aangetoond hoe zintuigen stimulatie omzette
in zenuwimpulsen en spierreacties
Deze stap leidde tot het moderne biologische perspectief (Het psychologische
perspectief dat de oorzaken van gedrag zoekt in het functioneren van de
genen, de hersenen en het zenuwstelsel en hormoonstelsel.)
o Empiristen zien het denken als onnodig en zelfs storend in wetenschap
en filosofie. Zij beweren dat waarnemingen, ervaringen en
experimenten de enige ware bronnen van kennis zijn.
o Biologische psychologie heeft zich ontwikkeld in twee richtingen:
1. Neurowetenschap
Het vakgebied dat zich richt op begrip van hoe de hersenen gedachten,
gevoelens, motieven, bewustzijn, herinneringen en andere mentale
processen creëren.
2. Evolutionaire psychologie
Een relatief nieuw specialisme in de psychologie dat gedrag en mentale
processen beschouwt op basis van hun genetische aanpassingen aan
overleving en voortplanting
- Wilhelm Wundt, die later waarschijnlijk de allereerste was die zich ‘psycholoog’
noemde, dacht dat het mogelijk was de menselijke geest op eenzelfde manier te
simplificeren als het periodiek systeem
- De psychologie van Wundt, door Amerikaanse psychologen omgevormd tot het
structuralisme, pleitte voor het begrijpen van geestelijke processen zoals bewustzijn
door de inhoud en structuur ervan te onderzoeken
Introspectie
- Beschrijving van je eigen innerlijke, bewuste ervaringen
Structuralisme
- Historische stroming binnen de psychologie die de basisstructuren van de geest en de
gedachten trachtte te ontrafelen. Structuralisten zochten de ‘elementen’ van de
bewuste ervaring.
- Edward Bradford Titchener bracht de zoektocht naar de elementen van het
bewustzijn naar Amerika, waar hij het structuralisme begon te noemen
- Er was veel kritiek over dat de introspectieve methode te subjectief was
